Literarishe bleter · 1933-08-04 · 31 (4.8.1933) · p. Seite 497

זײט 497 ליטערארישע בלעטער נומ. 31 (482) ״נוסמ־װילנע״ גימנאזיע זאל קענען עקזיסמירן, און אויב די יאגע פזן דער לערערשאפט איז נעבליבן קאטאכטראפאל, דערקלערט זיך דאפ מיט די גרויגע װירטשאפטלעכע הוצאות, מיט װעלכע ס׳איז פאר■ בונדן די פירונג פין א מיטל-שול. עם מוז אונטערגעשטראכן װערן, אז כמעט די גאנצע 15 יאר פון איר עקזיסטענץ האלט זיך די גימנאזיע אויס אויסשליס- לעך פון שכר-לימוד. א זי װי די גימנאזיע איז פון איצט נעװען פולשטענדיק רעכטלאז, איז קלאו, אז די מלוכה האט איר קיין שטיצע נישט געגעבן. און אםילו איצט, באקומענדיקי ועכט, באקומט זי נאך נישט דערמיט קיין מלובה־סובסידיע, איצט שאפט זיך נאר א באדן, די גימנאזיע זאל קענען םאדערן מלוכה-סובםידיעס.' װאס שייך דעם מאגיסטראט, שטיצט ער נאר םאלקס שולן, און אװי װי די ײנגערע קלאסן פון גימנאזיע זענען 'פאררעכנט פאר א פאלקם־שול, פלעגט דער מאניסטראט ביז פאראיארן דעקן די װירטשאנטלעכע הוצאות פון דער פאלקם-שול בײ דער רע־ אל-גימנאזיע. פאריקן יאר האט זיך אנגעהויבן די גזירה פון קאמאסאציע - צונויפפרעםונג בלע׳ז. האט דער םאגיסטראט אן קיין שום געזעצלעכן גרונט צוגענומען די דאזיקע אונטערשטי■ צונג, װעלכע באטרעפט בײ ססס.4 גילדן יערלעך. דאס איז גע־ װען א נייע לאםט אויף די פלייצעס פון דער פארארעמטער עלטערן־מאסע װעלכע מוז שאפן פאר דע־ גימנאזיע א בודזשעט פון ססס.5 גילדן א חודש. װאם ש״ך דער קהילה, האט זי נאר אין 1920-טן יאר, װען זי האט אויסנעהאלטן די פאלקס-שולין, אייך געשטיצט ידי גימנאזיע מיט א סובסידיע. דאס 'איז געװען אין די גוםע צײטן, װען ס׳האט זיך געגאםן דער גאלדענער רעגן פון אמעריקע. די כובםידיע, װאס די צ.י.ש.א. פלעגט געבן דער גימנא־ זיע איז געװען אזוי נישטיק און פלעגט אנקומען אזוי נישט רע• גולער, אז זי קען נישט גענומען װערן ערנסט בײם באטראכטן דעם בודזשעט. דער עלטערן־קאמיטעט האט זיך אנגעשטרענגט און צוזא■ מען מיט דער געזעלשאפט ״םרײנט פון דער רעאל-גימנאזיע׳ איינגעארדנט אונטערנעמונגען און ספעציעלע באשטייערונגען אויף אויסצוהאלמן דעם אװנט־קלוב, װעלכער שטעלט פאר מיט זיך א שטענדיקע ארגאנישע טײל פון אנשטאלט און האט א גרויםן דערציערישן װערט. ביים קלוב זענען םאראן שטודיר• צימערן, װו די שילער האבן א מעגלענקײט צו גרײטן לעקציעס. בײם מאנגל פון לערנביכער איז דער שטודיר־צימער סארן ארע- מען שילער געװארן א נויטװענדיקייט. אויסער דעם מוז די גימנאזיע האבן מייטלען אויף צו ארגאניזירן א״־ע לאבאראסאר■ יעם, איר פיזיקאלישן קאבינעט און איר ביבליאטעק. אײף אנצופירן מיט אזא םארצװייגטער "װירטשאםטלעכער ארבעט םאדערן זיך אין די מלוכה-אנשטאלטן עטלעכע באצאלטע באאמטע - דא פירן דאס אוים די עלטערן. אבער מיט אײיגענע כוחות זענען זיי נישט אימשטאנד אלץ אויסצופירן: זײ םוז קו־ מען צו הילף די געזעלשאפט. די געזעלשאפט ״פרײנט פון דער רעא׳־גימנאזיע״ די געזעלשאפט ״פריינט פון דער רעאל-גימנאזיע׳ איז נאך גאר א יינגע. זי עקזיסטירט בסך־הכל 2 יאר, הגם פריינט האט זיך די גימנאזיע דערװארבן שוין םון לאנג. װער ם׳האט נאר באזוכט די נימנאזיע, איז אװעק פון איר אן איבערראש- טער. א באצויבערטער. אכרהם רייזען האט פארשריבן אין באזוכער־בוך פון גימ־ נאזיע פאלגנדע שורות: ,געװען ביי אייך, געזען, געהערט, און בין באגײםטערט געװארן סאר נייע שאפונגען. דאס גרעםטע שא- פזננ איז רערוױיל די רעאל־גימגאזיע אין װילנע. איך געפין נאך נישט דאם ריכטיקע װארט צו באצייכענען איר באדייטונג פאר דעם יידישן םאלק, פאר דער נײער קויטור׳. צביון האט אויםגעדריקט זיין התפעלות אין פאלננדע זזערטער: ,דאס איז דאם בעםטע און דאס שענסטע םון יידישן גרשון 5?לדעדעז}נעד / 77י?עע דער ביצחוז םויז די עלבערנש>.פט פון דער רעאל־גימנאזיע װער זענען די עלםערן, װאם שיקן וײערע קינדער אין דער ײדישער מיטל־שול? זײ געהערן צו נערשידענע שיכטן פון דער יידישער באפעלקערונג: דא װעט איר באנעגענען באװוכטזיניקע ארבעטער און האנטױערקער, גאנץ באדײטנד איז אײך די צאל םוחרישע קינדער אבער די קאנפיקסטע ראלע שפילט נישט מיט איר במות, נאר מיט איר איכית אונזער ײדישע ארבעטנדיקע אינטעליגענץ,' פון װעלכער עס שטעלט זיך על פי רוב צונויף די עלטערן־קאמיטעטן. די סאציאלע אנגעהעריקײט אלײן פאר זיך זאגט נאך גארנישט, װײל פון דיזעלביקע סאציאלע גרופעס װעט *איר געפינען הונדערטער און טויזנטער עלטערן, װאס שיקן זײערע קינדער אין די יידיש־פױלישע מאטורע־קרעמלעךי דער סימן מובהק פון דער עלטערנשאפט פון אונזער גימנאזיע - דאס איז דער נאצ־אנאל־קולטורעלער באוװסטזײן, װאס פארייניקטי זיי אלעמען אין אײן משפחה - דאס איז די קולטור־דעבאקראטיע, װעלכע עם האט אויסגע־ טראגן און אויסגעהאדעװעט דער נוםח װילנע. אפשר קוםען פאר רייבונגען צװ־שן די פארשידענע עלע־ מעגטן פון די עלטערן. אפשר מערקן זיך דארטן פארט״־סכסוכים, מיט װעלכע ס׳איז אזזי אנגעזאפט דאס געזעלשאפטלעכע לעבן פון פוילישן ײדנטוםז ס׳איז א ״פאקט און א באלערנ־ דיקער פאקט פון דער גרעסטער היסטארישער װיכםיקײט, אז פאר די גאנצע 15 יאר זינט די גימגאויע עקזיסטירט זענען קיין צוזאמענשטויסן צװישן עלטערן נישט פארנעקומען. פארקערט, ס׳װאלט געװען חילד, װען ס׳װאלט װער געפרװוט אזײנע פארטײאישע רײסענישן ארײנטראגן. אפער בא- מיט זיך די גימנאזיע קונציק צו לאװרירן צװישן די ,ריכטונגען׳ װיל אלעמען צופרידגשטעלן, בדי אײנצוהיטן דגם שלום בית? ם׳הויבט זיך נישט אן. די גימנאזיע האט נישט און װעט נישט האבן קײן שום פארטײאישע ליניע - זי ״פירט אבער איר ארבעט אין אן אויסגעהאלטענער ריכטונג, און אט צו דער ריכטונג מוזן זיך די עלטערן צופאסן. די ריכטונג איז געבויט אויף די יםודות װעגן װעלכע כ׳האב גערעדט אין די םאריקע ארמיקלען. און דאס איז נישט קײן פאסיװע צופאסינג, 'יעדער פאטער, יעדע מוטער פילט זיך אין גימנאזיע װי אין אן איינענער משפחה. מיר איז אײסגעקומען צו הערן א מײנונג פון א אינטעליגענטן םוחר, וועלכער האט מיט התפעלות גערעדט װענן די פעולות פון זיין ײנגעלע און װענן זײן צוגעבונדקייט צום םאלק, װעל־ כע די גימנאזיע פלאנצט אײן. און הערט זיך צו, װאס עס זאגן די ארבעטער. אפט גאנץ ראדיקאל־געשבימטע. מיט ויואם פארי א שטאלץ, מיט װאס פאר א יראת הפבוד ז ײ רעדן װ ע ג ן ז יי ע ר רעאל־גימנאזיע. און א, װונדער: מיט עטלעכע יאר צו־ ריק האט נענומען א טיכטיקן״ אנטײל אין עלטערן־קאםיטעט פון דער גימנאזיע א באװוםטער װילנער ציוניסט. אויף דער םראגע: ס׳טײטשי. װי קומט איר אהער? איר בויט דאך אין װילנע תרבות־שולן, איר האט דאך דא א גימנאזיע עברית:' פלעגט ער מיט א פארשייסן שמײכעלע ענספערן, אז ער װייסט, װאם ער טוט, ער װעט זײן קינד חם־וחלילה קײן שלעכטם נישט טוין. און באמת, בויען א תרבות־שול און שיקן אן אײגענעם קינד אין א ײדיש־װעלםלעכע מיטל־שול איז נישט קאנסעקװענט םון שטאנד־ פונקט םון א פארטײ, ס׳איז אבער, משמעות, אינגאנצן אויסגע־ האלסן פון שסאנדפונקט פון א פאסער... ס׳איז דעריבער לעכערלעךי װען מען געהערט א םראזע, אז די עלטערן םון דער נימנאזיע ברענגען קרבנות דערמיט, זואס זיי שיקן אהין זײערע קונדער: די באװוםטזיניקע עלטערן זענען מוחל בםחילה גמורה־קאמפלימענטן, זײ װײםן, אז קעמפן פאר א פראגרעסױו־נאציאנאלן *דערציונגס־אידעאל קען מען נאר מיט מעשים און נישט מיט װערטער: נודזשעט די עלטערן האבן געװיס געמאכט די באדײטנדיקסטע אנ■ שטרענגונגען, פדי ציו שאפן מאסעריעלע מעגלעכקײטן, אז די