Literarishe bleter · 1933-08-04 · 31 (4.8.1933) · p. Seite 496

ליטערארישע בלעטער נומ. 31 ׳.482) זײט 496 קוםען, אבער פץ אמעריקע אױ זיוליב םיל סבות, בתוכם דער עיקר געלט-שבות, גארנישט געװארן, הגם ער האט זיך דורכגע■ שריבן װעגן דעם ע';ין מיט זײןי שװעסטער לאהי (ליזעו און אנ־ דערע פרײנט און קאלעגן, װעלכע האבןשוין דארט געיװינט אין די פארײניקטע שטאיטן, דערהויפט מיט ד׳ר א. מ ו ק ד ו נ י און ב. צ. גאלדבערג, װאס זײערע ברױו נעפינען זיך אין ארכיװ. די בריװ פון שטיפם פרוי דבורה (און זײנע טעכטער אםתר און אידעי װעלן מיר דא, זעלבסטפארשטענדיעך, לאזן אן א זײט. מיר וױלן בלוױ באמערקן, אז זײ זענען אלע געשרייבן אויף ײדיש און דערביי אויף זײער א גוטן און געשםאקן יידיש. פון דער װײטערדיקער קארעספאנדענץ דארף מען קודנ־-כל דערמאנען די בריװ פון ז. קאלמאינאװיטש, װעלכע טײלן זיך או־ם מיט זייער באזונדערער אויפייכטיקײט און אינטימקײט און האבן א באזונדערן װערם פאר דער כאראקטעריסטיק פון דעמאלטיקן שטיפס לעבן און פון די קולטו־-געזעלשאפטלעכע צושטאנדן פון יענער צײט אין קאװנע־ ליטע. צו ז. קאלמאנא־ װיטשן האט אויך שטיף געהאט א באזונדערן צוטרוי און חוץ פרײנטשאפט האט עי איס געערט װי א געלערנטן שפראך-קענער. אין אײנעם פון' די מאנוסק־יפטן, װאס געפינען זיך אין אי־כױו, שרייבט שטיף, אז קאיימאנאװיטש איז ״דער סײנסטער יידיש־קע■ נער בײ אונז, א פילאלאנ'פון פאך און גאטם נענאד, - איך פארלאז זיך אויף אים' םייט א גרינג הארץ׳. ם׳דארפן װייטער דערמאנט װערן די בריװ פון ש. ד ו ב נ א װ װעגן שטיפס איבערזעצונג'פון זײן געשיכטע•, פון ד׳ר'מ. זו ײ נ ד ײ ך װעגן זשורנאל ״די ײדישע פילאלאגיע׳, װעגן א פא- רייניקונג פון ײדישע װיסנשאפטלער און ״װגגן ייװא; םון א. ליעסין װעגן שטיפס ארטיקלען אין ״צוקונפט׳; פון װ. צ ו ק ע ר מ א ן װעגן שטיפם מיטארבעטערשאפט אין ״סארגנזשור־ נאל״; פון ש. נ י ג ע ר (און ד׳ר ח. זשיטלאװסקי) װעגן שםיפם מיטארבעטערשאפט אין ״דאס נײע לעבן׳; פון נ ח מ ן מ יי ז י ל און ז. מלמד װעגן שטיפס ארטיקלען אין ״ביכערװעלט׳, ״לי־ טערארישע בלצטער׳ - און חעגן עניניב פון קלעצקין■ פארלאג און ״קולטור-ליגע׳. אין ארכױו געפינען זיך אויך א רײ בריװ (קאלע קציעס און אײנצלנעז פון ױדל מארק, מ. זילבערפארב, י. עפרויקין, י. טשערניכאװ, ד, קאפלאן-קאפלאנסקי, מ. גראס, *, י גאידשמיידט, י. ל. כהן, א. ש. זאקס, ז. ראטנצר, ר. זיעליגמ אן, ד, האפשטײן, ז. רײזן, מ. װישניצער, אסתר עליאשעװ, נחמן דיםענט- שטײן, א.קאצענעלבויגן, ד׳ר צ. שאבאד, פראפ. פישל שניאורסאן, אבא לעװ, א. סינגאלעװסקי, י. ב ע ה א ם א. א. (=וף קיםט) קאםיסבם צרף }}ררסצןגטב] ־י). שםײגבארגם שריבםן, םשערנאװיץ פארבליבן נאך א קלײנע צאל עקזעמפלארן אדיעוד וווט״גבאוג: מעשאליים, באנד ו מ־ט 14 האלצשניטן פון ארטור קאלניק און א צײכענונג םון געארג לעװעגדאל. 320 זײטן פראכטפול געבונדן פרײז: אויסלאנד 2 דאלאר, (חוץ 20 סענט) פארםא). מיט באשטעלונגען זיך װענדן אויםן אדרעס^ פונם ״שסײנבארג-קאמיטעט׳: .•)ס&תחסס ,ו{;>311ץח36ס8!סז־זלפס .־■ס 18ת3תזס8 ,8ת1/וססו81 .4/11 11)8)81־61ע1ת/1 .ת)5 ג אויבן געזען, אז זיין צעשםעטערנדיקער ארטיקל קעגן פרץ מאר־ קישן אױ צוריקגעשיקט געװארן, אבער אויך זײנער א צװײטער ארטיקל אונטערן נאמען ״א נייצר גייםט׳, װאס לויבט ״די התפעלות, די פארקאכטקייט אין ליטעראטור, װאס איר פילט בײ יידישע שרײבער איין רוסלאנד׳ איז אים צוױי ימאל אומגעקערט געװארן פון א ניו-יארקער רעדאקציע נישט נעדרוקטערהײט. אפשר דערפאר. װאס״שטיף האט גצשטעלט אלם קעננזאץ די ״דעמאקראטישע מדינות׳, װו ס׳הערשט די ״צופרירנקײט, דאס אומגליויבן אין זיך אין אין יענעם, אין דעם װערט און אין דעש מארגן פון דער ײדישער ליטעראטור, די פוילקײט, די אפגעלא• זניקייט, די תמעװאטע שבחים און די לאנגװײליקע רײםעניש, װאם דערמיט זענען פו.,, אלע אונזערע ליטערארישע וױנקצלעך״. ערשט שפעטער האט דעם ארטיקי■ אפגעדרוקט א בוענאם-אײרעסער זשורנאל (״דרום-אמעריקע׳, נומ. 1) און פון דארט איז ער אי־ בערגעדרוקט געװארן אין די עישטע נומערן פיין ״קאװנער טאג׳ ימאי 1926>. צורעצט דארף נאך דערמאנט װערן דער מאניסקריפט פון שטיפס ארבעט ״װאלףיקאםראשו, אין דער ערשטער ײדישער ספעקטאקל א־ן רוסלאנד׳ צװײטער קאפ־טל (אויך נאכװארט*, וועלכער איז אבער אפגעדרוקט געװארן אין קיעװער ״טעאשער• בוך׳ אין יאר' 1927. שטיף האט געשיקט דעם ארטיקל סוף 1925 אין מינסקער ״צײטשריפט/ וועלכע האט אים איבערגעשיקט קײן קיעװ פאר דער טעאטע־־אויסגאבע צום פופציק-יעריקן יובל פון יירישן טעאטער. באזונדערס רײך איז די קארעספאנדענץ-אפטײלונג פון ארכיװ. דא האבן מיר בריף פון שטיפס פאטער, קרובים, פרוי און קינדער; פון םרײנט און שיריפטשטעלער; פון געזעלשאפטן און אינסטיטוציעם. צוליב פארשטענדלעכע טעמיט קען דאש רוב בריװ גישט פארעפנטלעכט װערן. צוליב זייער אינשימען כאראקטער קענען זײ אויך טײלוױױ דערװײל נישט אויסגצנוצט װערן. מיר װעלן זיך דא באנוגענען בלוױ מיט אײ״ ניקע פרטים. די ברױי פון שטיפם פאטער יונה זענען איע אדרעסירט פון ראװנע, פון דער שטאט' װו ער װוינט נאך ביז אויף היינטיקן מאג. זײ געהערן צו די יארן 1925-1922. א טײל ברױו זענען אויף בלאנקען פין דער פירמע (אויף רוסיש:> האפן• האנדל י. שטיף, ראװנע, װאלינער גוב., גר. מינסקער גאס, אײגן הויז. - ארער מיט דער פירמע אויף פויליש: י. שטיף, ראוונע, בערעק יאסעלעװישש גאס נומ. 23, אײגן הויז. די ברױו יזענען געשריבן אויף העברעיש, געמישט מיט יידיש. אויף די בריװ פלעגט שמיף פינקטלעך ענטפערן און אויף א ריי פון זײ איז אנגעצײכנט, װען דער ענטפער איז אפגעשיקט געװא־ן. אין איי■ נעם פון די בריװ קלאגט זיך דער פאטער אויף דעם גורל פון זײן זון, װאס איס קורט זיך אויס צו װאלגערן פון שטאט צו שטאט: ״מפעטראגראד לקױב, מקיוב למאסקװא, מסאסקװא לקאװנא, ועתה בברלין, כמו המםעות שנםעו אבותינו במדבר׳. אין א צװייטן בריװ (פון 19 מאי 1923> איז דער פאטער מודיע דעם זון די מרויעריקע יריעה װעגן טויט פון זיין, נחומס, מוטער פעסיע און װעגן די אלע לײדן, װאס זי האט געהאט אריבערצו- טראגן אין דער צײט פון איר קראנקהײט. אין די איבעריקע ברױו װערן באשריבן א רײ פאמיליען-אנגעלעגנהייטן, מצב פין געשעפטן, פארשידענע צרות םיט קראנקהײכן פון קינדער, נחומס ברידער און שײעסטער, זצלטן א ביםל נחת. אומעטום אױ דער פאטער שטארק פארזארגט װלגן מצב פון זון, שיקט אים א פאר מאל אויך א ביסל געילט, זוײל שטיפס מאטעריעלע לאגע אין בערלין איז געװען זייער א שװערע. אין אײניקע בריװ זענען פא- ראן גרעםערע צושריפטן (אויף יידיש> צו שטיפס פרוי דבורה און צו די אײניקלעך, שטיפם טעכטערלעך, אסתרקע און יודיטש־ קע. דער פאטער איז זײער צעטראגן, װאס זײן װן האט בדעה צו עמיגרירן קײן אמעריקע און פיעגט, 'צו װאלט נישט געװען מער פלאן אריבערצופארן קיין װארשע: ״װאם װעט װייטער זיין? עם איז שוין צײט אין' זינען צו האבן זיך״ אײדער די גאנצע װעלט׳• שטיף האט דאן שטארק געטראכט װעגן אמעריקע, װײל אין בערלין ה>!ט ער זיך באין אופן נישט געקענט אײנארדענען, און קײן ערניסםע .און אננעמבארע (אנדערע זענען יא געװעןן פארשלאגן צו קומען קײן פוילן האט ער םון קײנעם ניישט בא־