Literarishe bleter · 1933-08-04 · 31 (4.8.1933) · p. Seite 495

זײט 495 ליםערארישע בלעטער נום. 31 (482) םשה /;;׳?ניע דעד אדכייװ פון נחום שטיף עם טראגט דעם כאראקטע־ פון א ברײטער פובליציסטישער אר־ בעט און מאכט א שטארקן רושם. װײטער גײט א גרויםער ארטיקל םון 27 זײטן, געשריבן אין יאר 1923, װענן ״דער ײדישער בדקה, דער גרויםער בארמ־ הערציקער מאשין, װאם האט זיך גענומען נישט אנדערש, נאר צו הײלן אלע ײדישע וװנדן, ראטעװען דעם פאלק ישראל׳, דאס איז א גװאלדיק־שארפער ארטיקל קעגן ,דזשוינט׳ און זײנעי פארטרעטער אין אייראפע. די אמעריקאנער צייטוננען האבן זיך דעם ארטיקל אפגעזאגט צי דרוקן. דעמזעלבן אדער ענלעכן גורל האבן געהאט שטינם אנדע־ רע גרויסע ארטיקלען, װעלכע באהאנדלען ליטערארישע טעמעס. זײ זענען טאקע געשריבן זײער שארף און בײסיק און דערלאנגען אין דער זיבעטער ריפ ארײן. אײן ארטיקל רעדם װעגן ״אן עקספעדיציע פון אעראפלא־ נען אויף די גימאלײען פון אונזער מוח׳ א־ן איז אן ארויסטריט קעגן פרץ מארקיש, װ;ס זײן פאעזיע רוםט שטיף ״מל״יצה אייף שטאלצן׳. דער ארטיקל איז געשריבן אין יאנואי 1923 <זע ,לי־ טער. בלעט.' 1933, נומ. 26). א צװײמער ארטיקל, געשריבן אין סעפטעמבער 1924, טרעט ארויס קעגן ד׳ר ר. זעליגמאן, װאס ,איז ברוגז און האלט אין אײן װארטשען אויף יידיש׳. א דריטער ארטיקל (געשריבן דעם 22 אקטאבער 1925> געהערט צו דער םעריע ״םײנע קאלעגן׳ און טראגטידעם נאמען ,׳־ער גדול׳, דאם איו א פאמםלעט יאויף אב. קאהאן, װעלכן שטיף כא־אקטעריזירט אלס דעם ״באס פון קאלומבוסעם קעסלפויק׳. באקומען צוריק האט שטיף אויך זײן ארטיקל װענן זשיט־ לאװסקין יגעשריבן דעם*12 נאװעמבער 1925) אונטערן נאמען ״כבוד׳ - אן אלטן פרײנט צום יוביזײ. דער ארטיקל איז״גע־ שריבן סיט גרויס רעספעקט צו ד׳ר חײם זשיטלאװסקי, װעלכער האט באװיזן, אז ״ײדן זענען א סאלק און ײדיש ״איז א שפראך׳. דער ארטיקל אנטהאלט אויך אייניקע אװטאביאגראפישע שטריכן. א טשעקאװער מאנוסקריפט איז דער א״רטיקל ״העברעיש אדער תנ׳ך (פעדאגאגישע געדאנקען פון א פראםאן*', װעלכן שטיף האמ געשריבן״אין יאר 1925 סאר דעם װאר״שעװער זשור־ נאל ״די נײע שול׳. דער יארטיקל איז נישט סארענדיקט, אבער זײן גרונטנעדאנק איז קלאר פארמולירט: לערנען <אויב מען״קען) וזנ׳ך, נישט קײן העברעישי. דאס װערט געמײנט אין א ײדישער פאלקם-שול. םון די האלב־געדרוקטע ארטיקלען דארף מען אין דער ערשטער רײ דערמאנען דעם גרויסן מאנוסקריפט (34 זײטןי ״א בלעטל ײדישע קולטור־געשיכטע אין רוםלאנד זרועגן אײןי ביב־ ליאגראםישער נאםיץו׳. דער ארטיקל איז געדרוקט םארקירצטער• הײט אין נױ.יארקער ״צוקונפט״ אין יאר 1923, און די נישם• געדװקטע םײלן זענען נישט װייניקער "אינטערעסאנט װי די גע• דרוקטע. דאס איז א גרינטלעכע פובליציסטיש־ביבליאגראפישע ארבעט װעגן ײדישן בוך אין רוסלאנד, און ״די ערגםטע, בי־ טערכםע םינף יאר בירגערקריג, פאגראמען און חורבן׳ (1917 - 1922). ארויםגער״ופן דעם ארטיקל ״האט די ״רשימה פון יידישע ביכער, װאס זענען דערשינען אין רוסלאנד אין דער צײט םון דער רעװאלוציע׳ אין אויגוסט נומער 1922 סון זשורנאל ״אויפ• בוי׳, װאס דער ״יידגעזקאם׳ האט ארויסגעגעבן אין נױ יארק. אין דער דאזיקער ״רשימה׳ אדער װי ער רוםט איר ״נאטיץ׳ האט שטיף ״געזען א שטיק ס״ארקריפלטע ארבעט זײנע, ״ װאם האט געזאלט זײן א מוסטער-זאך און װעלכע ער האט געגרייט םאר די ^יארביכער סאר ײדישער ליטעראטור און פרעסע׳, װאס ער האט געפלאנט אנהויבן ארויסצוגעבן אין קיעװ אין יאר 1920, אבער װעלכע זענען נישט ארויסגעגאנגען. מיט אן אויסערנעװענ־ לעכער הוזמדה, װאס איז אזוי כאראקטעריםטיש םאר שטיפן, נעמט ער זיך צו דער מארודנער ארבעט אײסצוסאריכטן די דאזיקע נאטיץ. צרות האט שטיף אויך געהאט מיט זײנע ארטיקלען װעגן דער נײער ײד״ישער ליטעראסור אין רוסלאנד. מיר האבן שוין נחום שטיף, װעלכער איז פלוצלונג געשטארבן אין קיעװ דעם 7־טן אפריל 1933, אויפן 54־טן יאר פון זי״ין לעבן, האט ערשם געהאלסן אין רעכטן מיםן פון זײן אויםגעבליטער וױםנ־ שאםטלעכער ארבעט, און ם׳איז געװען צו דערװארטן סון אים נאך א רײ װיכטיקע פארשונגען סון דער ײדישער שפראך און ײ״דישער ליטעראטור. אבער דאס, װאם ער האט באװיזן אויםצו־ םאן פאר די 25 יאר ״פון זײ״ן פובליציסטישער, ליטערארישער או״ן װיסנשאפבלעכער ארבעט, זיכערט אים גאר א בכבודיקן ארמ אין אונזער מאדערנער שאפונג און אויף אייניקע געביטן אירע- דעם אויבנאן אלם אמתן געלערטן מיט א מעטאד און סיסטעס, מים אויסשעפנדיקער גרינטלעכקײט און פינקט״לעכער גענויקײט פון ארט פארשן. ד־ ביאגראפיע פון נחום שטיף איז גענוג קאמפליצירט און נארביק, איז״פדל מיט ליכט און שאםן און אפטמאל, - צוליב די אויסערלעכע שװערע באדינגונגען, - שטארק פארװאלקנט, אבער אינערלעך תםיד רײן און ציככיק, אויםריכםיק און ערנסט. מיר װעלן זיך דאם הײנטיקם מאל גענויער אפשטעלן אויף איר צייםיקסטער תקופה״ פון איבערברויך און חשבון-הנםש. םיר האבן די סעגל״כקײם אויסצופארשן דעם ארכױו פון נחום שטיף םאר אײנעם םון די אינטערעסאנטסטע פעריאדן פון זײן לעבן. םיר מײנען די צייט פון זײנע מיטל־יארן, ו״וען ער איז אויסגעװאקסן אלם ײדישער געלערנטער און האט ענטגילטיק געפינען אין דעם פו־ט זײן װעג. גלייכצײטיק איז דערדאזיקער פעריאד געװען אפשר דער שװערסטער אין זײן לעבן. ע״ר איז געקופען נאך םיל אנטוישונגען און נסיונות, נאך דעפ, װי שטיף האט דורכג״עמאכט םארשידענע פארטײ־עטאפן און פאלייטישע אני- מאמינס, נאך דעם װי ער האט, צום סוף, איבע״רגעלעבט די אוקראינישע פאגראמען און דעם רוסישן הונגער. א פעריאד פון פינף יאר אין דעיר פרעמד, נאך אן איבערגעקעיטער 'װעלט, אויםן שװעל םון אן אומבאקאנטער צוקונפט, - סינף לאנגע יאר פון נויט און דחקות, פון מאטערנישן און קװעלונגען. דאס זענען די יארן 1926-1921. אי״ן םאי 1921 האט שםיף סארלאזן רוסלאנד - קיעװ און מינםק - און איז געקומען קיין קאװנע. םון מערץ 1922 באזעצט ער זיך אין בערלין און אין דער יצװײסער העלםט פון יאר 1926 פארט ער אפ פון דארטן אויף שטענדיק קײן ראטנםארבאנד. םאר די סינף יאר האט זיך אנגעקליבן א רייכער מאטער־ יאל, װאם װארםט א ב״אזונדערס העל״ן שײן אויף דער כאראקטע־ ריסטיקיםון שטיםן אלס שרײבער און מענטש, אויף דער סביבה, אין װעלכער אים איז אויסגעקומען צו לעבן און צו שאסן, אויף דער צײט און די באדינגונגען און אויף זײן עצם ארבעט. דעם ארכיװ האבן םיר ביים םונאנדערקלײבן און םארטירן אײנגעטײלט אין דרײ״ הויפט־רובריקעם: א) מאנוסקריפטן, ם קארעספאנדענץ, ג> צײטונגס־אויסשניטן. ״אין דער ערשטער גרופע מאטעריאלן האבן מיר אויסגע־ טײלט שטיםם 11 נרויסע מאנוסקריפםן, פון װעלכע אײניקע זענען ביז איצט אינגאנצן נישט געווען געדרוקט און אײניקע נאר םײלװייז, פארקירצט אדער איבערגעמאכט. כרא״נאלאגיש גײט צוערשט 'א גרויסע ארבעט, א גאנצע בראשור <51״זײטן שרײב־מאשיןז, אונטערן נאמפן ״מגילת הונגער׳, די ארבעם איז אנגעשריבן אין יאר 1922. זי שילדערט דעם הונגער אין רוסל״אנד און אוקראינע אין יאר 1922-1921. אין רוסלאנד האבן זיך דאן געפונען אין א מצב סון הונגער-טויט 19 מיליאן מענטשן און אין אוקראינע - 7 מיליאן. אין א בא־ זונדערן ״קאפיטל װפרט באשריבן דער ײדישער״ הונגער. *דער ארײנםיר צו דער ארבעם הויבט זיך אן מיט םאלגנדע שורות: ״דפר הונגער אין רוםלאנד: םען דארף האבן א הארץ םון אײזן, פון שטײן צו לײענען די גרױלעכע באריכטן פון טויט און סאר־ דארבן, םון אוםמענםשלפכע לײדן, װאם םיליאנען מענםשן, קינ־ דער און זקנים, האבן אויסצושטײן, אײדער נאך עם קומט דער םוים, דער אײסלײ״זער׳! אין דעם װערק װפרן געבראכט םיל נרינםלעך־באארבעטע באריכטן, ציפער, דאטן און באשרײבונגען.