Literarishe bleter · 1933-07-28 · 30 (28.7.1933) · p. Seite 483

זײט 483 ליםערארישע בלעםער נזם. 30 (481) אים - ןןזױ גרױם גאלד זןןל מען האבן, אן אײער שאדן, וױ גרוים נגיד איר זענט... שדכנים און שײנע ײדן, װאס זענען ן> בעלן אויף כאפן פון א זײט א םארדינםטל, הןןבן אים די טיר פון הןטעל־ציםער ןןפגעריסן. די שענסטע און םארמעגלעכסטע מײדלעך םון שטןןט האבן זײ אים געשדכנט. - א בריליאנט נישט קײן מײדל - האבן זיי אים געזאגם־ ןןז מען זעט גארנישט אזעלכעס... מיםטער גאלדבלום האט זיך תחלת געםילט א ביסל נע־ קװעלט. ער איז נישט געװען קיין ליגנער, קײנער האט עם אויף אים נישט געקענט זאנן, און אים האט געארט, װאם מען נארט זיך דא אין אים אין דעמביצע. ער האט ויך גענומען מאכן קליין פאר די ײדן. אבער דאם האט אים נאך געמאכט נאך גרע־ םער אין זײערע אויגן. דװקא דערסאר, װאיס ער האט זיך נישט געװאלט אריינלאזן אין קײן מסחרים, שידוכים, טאקע דערםאר, װאסי ער איז אזיוי פארזיכטיק, האבן זײ אים אנגענומען פאר דעם אמתן גביר, אוןי טאקע אויסיגערעכנטן גבירי און געזעצטן מענטש, װאם װײםט װי אזוי צו האלטן געלט אין די הענט. אגב, איז אים טאקע געפעלן געװארן דער עםק. צוגעװײנט שטענדיק צו א לעבן אן עלנטס, אן איײנזאמם, איז אים געפעלן געװארן דאס ארומטאנצן ארום אים, די כיבודים, װאס מען טיילט איםידא צו. דערצו נאך האבן די מײדלעך סין שטעטל אנגעהויבן אים קויקן אין די אויגן ארײן און שמײכלען צו אים מיט אלע זיםקײטן, װאס װײבער פארמאגן פאר מענער, אויף װעלכע זײ רעכענען. טאג־טעגלעך האט מען אים אײנגעלאדן אין אנדערע הײזער. טאטיעם האבן איםיגעסרעגט עצות װעגן געשעפטן, מא־ מעס האבן אנגעשטעלט פולע טישן מיט כיבוד, טעכטער האבן געשפילט סאיר איפ אויף אלטע קלאװירן פוילישע מאזורקעס יאון ציוניסטישע לידער. אבער גאר זיס זענען געװען די אװנטן. טאג נאך טאג האבן אים כאפטעס מײדלעך געפירט צום װאלד, װאס ליגט נישט װײט פון דעמביצע. אין דעם געדיכטן װאלד, װאס איז אויסגע- בעט ביט דיקן גרינעם מאך, װי מיט א טעפיך, יהאבן די מײד־ לעך זיך ארומגעזעצט ארוכ דעם אמעריקאנער. זיי האבן אים אויכגעפרעגט װענן אמעריקע, װעגן די גרויסע שטעט אויף דער װעלט. דערנאך האט מען געזונגען לידער, געלאכט. ארומנע־ רינגלט מיט מײדלעך םון אלע זײטן, װי א האן צװישן הינער, האט מיכטער גאלדבלים פארגעסן אין זײן מוריא, ער איז געװארן זיכער ביי זיך, דערצײלט אלטע װיצן, פון װאס די מײדליעך האבן שמז רק געלאכט. ער האט אפילו גענומען יזינגען אן אםע־ רייקאנער ליד מיט א זער שלעכטער שטים און פאלשן טאן. די אויסגערעכנטע צװיי װאכן זענען שוין לאנג געהאט פארבײ, נאר מיסטער גאלדבלוס האט אפילו נישט געטראכט װעגן אהיימפארן. אויך װעגן דער מצבה אויף די קברים פון טאטע־מאמע האט ער נאך גארנישט געהאט געטון. ער האט עס אפגעלײגט אויף שפעטער. ער האט זיך נישט געהאט נאיך װאס צו אײלן צוריקקײן אכעריקע.פאר זײנע אויגן איז געשטאנען די װערקערײ ארוס דילענסי סטריט, די היצן, שטויב, די האלב־ נאקעטע ארבעטער מיט זײערע שפאכן און דער אויכגעטרוקנטער מיםטער ציפקין מיטן געלענמערל: נישטא קײן גלויבן אין די בראנזװילער בתולית, האז... נישטא װאס צו אײלן זיך, האט ער גצטראכט. דערצו זע־ נען די הוצאות אין שטעטל אויך קלײנע, פאר א גילדן, פאר עטלעכע סענט האלט מען אים פאר א פריץ, מען ציט דאם היטל פאר אים. די לופט אין שטעטל איז א גומע. דאס מילכייקם איז פײש און געשמאק. און ער האט נענאכן פון ילעבן. גישקשה, האט ער זיך געזאגט, יעדצםכאל ארײינקוקנדיק אין לעדע ־גע־ בונדן טשעק-ביכעלע, ער מעגיזיך פארגינען א ביסל לעבן װי א מענטש. פאר זײן אויסגעהארעװעט נעלט םעג ער עם זיך פאר־ גינען. ער האט נישט געבלאפט זוענן זײן רײכקײט, הלילה, ער איז נישט דעיר מענטש דעריצו. אבער, אז ײדן אין שטעטל האבן זועגן דעם גערעדט, הןט ער נישט געלײקנט. זאלן מענטשן רעדן ז ער האט אויך קיין שום זאך נישט אויםגערעכנט. אויף אלע שידוכים, װאם מען האט אים גערעדט, האט ער אויסגעמיטן צו נעבן אן ענטפער. מען װעט זען, האט ער געזאגט, עס ברענט נישט. א םארזיכטיקער, קײנמאל נישט געװיינט צו קײן פרויען, אויםער צו די, צו װעלכע ער פלעגט גײן אין די שבת־צו־נאכטסן, וױדעראמאל האט מיסטער גאלדבלום ארויםגענומען זײן לעדער-געבונדן טשעק-ביכעלע םון הויזן-קעשענע און בםירוש גע• װאלט אנשרײבן צען דאלאר, נאר אננעשריבן האט ער צװאנציק. ךי ױנגעלײט האבן לאניג געשאקלט מיט זײן האנט, דאס דארע מיידל האט זיךי אויפגעשטעלט און סײערלעך דערקלערט, אז דער גאכט װערם אויסגעװיילט אלם ערן-םיטגליד פון דער הערצל• ביבליאמעק. אײנער א יונגערמאן האט עם אויפן ארט םארשריבן אין לשון-קודש אין נרויסן פראטאקאל-בוך, װאם ער האט מיטגע־ כראגן טאקע מיט זיך• דערנאך האט דאם מײדל דערקלערט, אז דייביבליאטעק װעט אויך פארםלאנצן א בוים אויף דעם גאסטם נאמען אין הערצל־װאלד אין ארץ־ישראל, און אז צוליב זײן בבוד װערט אויך אײנגעארדנט שבת־צו־נאכט אין דער ביבליא־ טעק א באנקעט מיט רעדעס און באגריסונגען אין אויך א פאר־ שטעלונג מיט טענץ... שבת צום דאװנען איז די שול געװען םול. פון אלס שטיב־ לעך זענען ײדן געקומען אין שול ארײן. אויך װײבער האבן זיך געשפארט צו די קלײנע פארהאנגענע פענסטערלעך אין דער װײ־ בער־שול. עס איז געװען אינטיערעםאנט צו וױסן, װי אזוי דער אמעריקאנער װעט זיך לאזן אויפרופן צו מפטיר, מיט א ״רב׳, חי א באװײבטער, צי מיט ״ההתן׳, װי א בחור. דער שמש האט זיך זײער לײטיש צוגעבויגן צו מיםטער גאלדבלומם אויער און באלד דערנאך פײערלעך אויסגערופען: ילימוד החתן נתן בן ר׳ זכריה אריה לײבוש מפטיר!... װי צום טאקט, האבן אלע טאמעס און מאמעס םון דער־ װאקסענע טעכטער א קוק איבער זיך געגעבן און דערםילט צו זיך א שנאה. זינמ ער האט נעלעבט האט נאך מיכטער גאלדבלום נישט געהאט אזויפיל פבוד, װי אין דעם דאזיקן שבת. מען האט אים געפירט פון אײן בכבודיקער שטוב צוידעראנדערער אויף קידוש, מען האט אנגעשטעלט פאר אים קוגלען, װײנשל-זאפט, אײנגע־ מאכטסיצן ויויפל ער האט נישט געגעסן, האבן וזײבער געקרעכצט, אז ער נעמט נישט אין מויל ארײן. דער רב אלײן האט מיט אים גערעדט װענן װעלט־זאכן. און ער האט געענטפעריט, גע־ רעדט דרײסט, אלײן נישט זויסנדיק װי אזוי עם איז געקומען צו איס. נאך מער כבוד האט מען אים אננעטון אין דער ביבליא־ םעק. די מײדלעך פון שיטעטל האבן אױכגעצירט די װענט מיט פאפירענע קאלירטע מגן־דודם אוין ״ברוך־הבאס׳. װען ער איז ארײנגעקומען*, האט דעי כאר אויפגעזװגען ״עוד לא אבדה״. די צװײ סקויטן פוןישטעםל איין זײערע אוניפארמען זעגען געעטא־ נען שטײף װי די זעלנער און אפגעגעבן דעם גאכט מיליגערישן כבוד. דערנאך האט מען געטרונקען טײ און אלע האבן געהאלטן רעדעס און *באגריכט דעס גאסט. די מײדלעך האבן פון אים די אויגן נישט אראפגעלאזן. מיכטער נאלדבלום האט געפילט ס׳בלוט אין פנים, אשװײס אויפן לײב, אבעיר נישט םוןי מורא, װי שטענדיק, נאר פון גע־ רירטקײט, גליק. אז בס איז געקומען זײן רײ צו ענכםערן, האבן אים די קניען גענומען ציטערן. ער האט נאך קײנמאל אין זײן לעבן נישט געהאט גערעדט. אבער די *אפלאדיסמענטן, װאס ער האט געקריגן פריעראײכ, האבן אים צוגעגעבן מוט און ער האט גערעדט. מען האט אים אםיילו געדריקט די האנט, געדאנקט. ער איז אזוי זיכער געװארן בײ זיך, אז ער האט געטאנצט מיט די מײדלעך, װאס דאבן זיך נעריםן צו אים טאנצן. פון דעם טיאג אן האט זיך אנגעהויבן זײער א גוט לעבן פאר מיכטער גאלדבלום אין דעמביצע. ײדן סוחרים האבן אים פארגעלײגט גרויסע געשעפטן, גי־ טער, װאס פריציס הוילטאיעס װילן פארקײפן פאר שפאט ביליק געלט, פיאר װאםערע צװאנציק טויזנט דאלאר אינגאנצן, װעלכע זענען אין דער אמתן װערט דרײ מאל אזויפיל. מעקלערס האבן פארנעלײגט װאםער־מילן, ציגל־פאבריקן, װעלדער, צוקער־ראפי־ נעריעם, ברוי־הײזער, - אלץ װילדע מציאות. סיפמער נאלדבלום חאט פארלעגן געשמײכלט דורך זײנע אנגעבלאזענע באקן. - װער האט געלט צו אזעלכע זאכןז - האט ער פאי־ שעמט געפרעגט.* די ײדן האבן נעלאכט. - כע, כעי דער אמתער לץ - האבן זײ נעזאגט װעגן