Literarishe bleter · 1933-07-28 · 30 (28.7.1933) · p. Seite 482

ליםעחזרישע בלזנטער נימ. 30 י.481) זײט 482 י. י. זינגער /?;■עד־שע אויף קבד אבות זעוזנ״?(;; נען באשטײן. הלואי זאל מיר גוט שםיין, כע, כע, כע... בלויו דער רב האט זיך א-ועקגעזעצט. ער האס באטראכט מיט קירצזיכטיקע אויגן אלע װאריזעס און הענגערס מים םלבושים פון פרעםדן און ער האט א לאנגע דרשה געהאלטן פאר דעם גאסט. ער האט אים דערציילט װעגן די פיל ארעסעלײט, װאס דעמביצע האט, װעגן דער םקוה, װאס מען דארף םארריכטן, װײל עס הא׳ט דערבײ, אז נשים זאלן, חיילה, נישט קענען גײן. די תלמוד-תורה איז שולדיק םאר א גאנצן זםן מלומד-געלם דעם מלםד. ער האט אויך אריינגעװארפן װעגן זײן אייגענעם םצב, װאס איז בדוחק, זײער בדוחק, און די קינדער זײנע זענען, לא• עלינו, שװאכע. אויך דאס בית-עולם דארף נויטיק א נײעם פאי־לן, װארום צ־גן, אוןיאפילו חזירים, טפו, קריכן *רום איבער די קברים! עם איז א חיול-השם םאר די גוים, און א בזיון םאר די מתים, להבדיל, טאקע אויך פאר מיםטער גאלדבלוםם םאטע*, ר׳ זכריה לײבוש, װאם איז א פראסטער ײד געװען, אבער אן עי־לעכער, נישטא א סך אזעלכע ײדן, װי ער איז געװען... די ײדן ארום האבן כםדר צוגעשאקלט מיט די קעפ צום רבם רייד. מיסטער נײטען גאלדבלום איז פון דעם אלעם אזוי צע• טומלט געװארן, אז ער האם זייער גיך ארויםגעכאפס דאס לעדערן• געבונדענע טשעק-ביכעלעי פון דער הויזן-טאש, די פארקער־פען פין װעםםל-קעשענע און, װעלנדיק בפירוש אויםשרײבן פינף און צװאנציק דאלאר, האט ער אויפגעשריבן פופציק דאלאר. אײן װײלע האט ער נאך א טראכט געטון. י ער האט גע- װאלט צערײםן דפם טשעק יאון אנשרײבן אן אנדערן אויף א העלפט. אבער שוין האבן אלע ײדןי, װיםיל נאר זײ זענען נעװען, ארײנגעקוקט אין טשעק און אים גענומען שאקלען םים דער האנם. האט ער געלאזט זיך שאקלגן םון אלע הענט. דער רב האט אים מכבד געװעןימיט א שמיעק םאבאק. דער גבאי, א ייד א ״םלײשי- קער מיט א נעלער באדד, האש אים אויפן ארט מכבד געװען מיט מפטיר, װאם ער יװעט האיבן, אם ירצה השם, שבת אין שול, און דערנאך מיים א קידוש בײ זיך אין שטוע םארן גאנצן עולם. - ״נישקשה - האט ער געזאגט - זי װעלן פארזוכן בײ אונז א קוגל, זואס אײער פרעזידענטי עסט נישם אזוינכם. מײן אלטע, זאל מיר געזונם זײן, אױ אײן בריה. - װאס עפעם בלויז בײ אײך? - האבן יידן זיך גענוםען דינגען מיטן גבאי - מיר האבן זיך אויך יסיט אונזערע װײבער נישס צו פארשעמען. עם װעט זיין א גרויסער פבור צו האבן אזא גאסט אין שטוב... װי נאר די ײדן זענען איאפ, זענען אנגעקומען עטלעכע יונגעלײםלעך מיט א מײדל. אלע האבן זײ געיטראגן מנן-דודלעך אין די לאצן פון די קורצע רעקלעך! זײ האבן געשםעקט הענם, געזאגט שאלאם, פארגעשטעלט זיך אלס די פיירער םון דער הערצל- ביבליאטעק און באגײסט דעם גאסט צו זײן קומען, װאס איז א גרויסער כבוד םאר דער יוגנט. װױער האט זיך מיםטער גאלדבלום באומרויקט, װאם ער האט נישט מעריוױ צװײ שטולן איון װידער די יונגעלײט, פונקט וױ פריער די ײדן, געענטפערט, אז זײ װילן ליבערשם גום שטײן... בלויז דאס מײדל, א דארע, מיט קריגערישע אויגן און מים א בלוי-וױיס שלײפל אויף דער םלאכער ברוסם, האט ױך אװעקגעזעצט אויף דער שטול, װו דער רב איז פריער געזעסן. זי האט מיט א קװיטשיק קולעכל גערעדט װעגן דער, אז די בי• כער אין דער הערצל־ביבליאטעק זענען צעריסן, אז םען דארף געלט צו פירן א װאל-קאמפאניע צו דער קהלה, װו עם געװעל־ טיקן פינסטערלינגען פון שםעטל. זי האט לאנג גערעדט װעגן דער שטרעבונג םון דער דעמביצער יוגנט.' װאם װילן אײםבויען א ײדיש לאנד אויף די בערנ םון ציון. זי האט באנוצט א םך, אויםלענדישע װערטער, װאס מיסטער גאלדבליום האט זײ נישט' פארשטאנען אינגאנצן, זי ה״אט אויך אפט״נעזאגט ״וועלכעס׳, צי־ מען האט עם יא געדארפם, צי נישטי <הםשך> זײער אומגעריכטע און אויסטערלישע זאכן זענען געשען מיט מיסטער נײטען גאידבלום, דעם זײגערמאכער פון דילענסי סמריט אין נױ-יארק, װ״אם איז אראפנעקומען קײן דצמביצע, אין פוילן, אויף קבר-אבות. ״ אנגעהויבן האט זיך באלד פון דער באן. ער האט זיך נישט גוט םונאגדערנעקלייבן, מ־סטער נאלדבלוט, אין די פוילישע נעל־ טער. וזען עד איז אװעקגעפארן פון ששעטל קײן אמעריקע, זצנען דארם געװען רוםישע רובלס און גראבע קופע־נע מטבעות. איצט האט ער געטראפן מאדנע פאפ־רלעךימיט אדלערס. אויף דער גרע• נעץ האט מעןיאים ״פאר צװאנציק דאליאר אנגענ,בן א גאנצן פאק אזעלעכ סרעמדע באנקנאטן. און דערפאר האט ־•ר געגעבן דעם בעל־עגלה, װאם האט אים געפירם פון דער באן ביז צום האטעל, א גאנצן ציענערי גילדן. דער בעל־עגלה, א ײד מים א שװארץ בערדל און מיט א צעריסן לעדערן היטל, װאס איז נעיװינט געװען צו נעמען פופ• ציק גראשן םאר א פארשוין, האט דריי מאל אראפגענומען דאס צעריםענע היטל פון זײן קאפ. ער האט יסיט גרויס דרך-ארץ אראפגענומען די נייע װאלי^עס מיט די אנגעקלעפטע פאפירלעך םון שיפן און גרענצצן, מיט אזא פארזיכטיקייט האט ער זיי גע• סראגן, װי ער טראגט אמאל די ספר־תורה אין קצבים-שולעכל, זוען מען איז אים מכבד מיט הגבאה. ער האט שםארק געװונקען צום פארטיער פון אײנציקן גוײשן האטעלכלי,זאנלאבא׳, וװ עם שטײען אײן פריצים און גלחים; ע־ האט געכאפש נאך א בליק אויפן רויטן אמעריקאנער פאספארם, װאס דער פרעמדער האט פארגעשטעלט, און פלוצלינג גאר זיך אויסנעצויגן זעלנעריש פארן פרעמדן און אפגעגעבן אים מיליטערישן כבוד מיט א פאר• לײגטער האנט צום שטערן, פונקט װי ער פלעגט עס טוען ביי די זעלנער, װען ער האט געדינט. מיסטער גאלדבלום האט זיך דערפילט אומבאקװ-ם, נאר זײער גערירט. - ס׳אל רייט: - האט ער געזאגט און דעם בעל עגלה אװעקגעגעבן״ א שטיקל שאקאלאד, װאס איז אים פארבליבן אין טאש. דער בעל עגלה איז מיט א קנאק אװעקפארן אין מארק, ער האט געפאכעט מיטן באנקנאט און מיט דעם שטיקל שאקא- לאד און געקלאפט זיך אין הארץ: - זעמס, װאס איך האב געקריגן פון אן אםעריקאנער! א גאנץ צענערל מיט שאקאלאדע צו, מײן װײב און קינדער זאלן מיר אזוי לעבן!... מיסטער נאלדבלום האט זיך גצנומען ארומװאשן און ראזירן זײן הארטע באר״ד, װאס האט אין באן זיך וױלד צעװאקםן. ער האט געטראכט״ באלד ארײנצוגײן צום רב פון שטעטל און אים םרענן װעגן די עלםערנס קברים און װעגן א גוטן מצבה־קריצער. אבער נאך אײדער ער האט באװיזן אפצװוישן די ברעסען נאכן ראזירן, איו שוין געװען דער רב מיטן שכש און מיט א גאנצער חברה ײדן אין שבתדיקע קאפאטעס בײ אים אין האטעל-ציסער. - ברוך-הבא - האט דער רב אים באנדיסט און געשטעקם א האנט - ם׳א גרויסער כבוד פאר אונז, װאס מיר האבן אזא חשובן גאסט אין שםאט. מיר געדענקען גוט אייער טאטן, עליו• השלום. א פראםטער ייד געװען, אבער אן ערלעכער. נישטא א סך אזעלכע ייידן, װי ער איז געװען. מיסטער גאלדביום האם גאר אלײן נישט געװוםט, װאס צו טון מיט זיך. א רויטקייט האט באגאסן זיינע באקן, װאס װיפל מען זאל זיי נישט גאלן, זעען זיי אלץ אוים שװארץ, אומגענאלט. דערצו איז אין זײן נומער נישט געװען מער וױ צװיי רויט-פלױ- שענע פאסעלן אץ ער האט זיך זײער געערגערט, װאס ער האט נישט װו אלעמען צו בעטן זיצן. אבער די יידן האבן זיך נישט געמאכט דערפון. - נישקשה - האבן זײ געזאגט אלע מיטאמאל - מיר קע•