Literarishe bleter · 1933-07-28 · 30 (28.7.1933) · p. Seite 480

ליטערארישע בלעסער נום, 30 (481) זײם 480 א־ם גלײך כאפן בײ דער האנט בײם םינדסטן פרװו פין ליגנע• רישער פאטעטישקייט אדער צעשמירטער סענםיסענטאלישקײט. װו די באװענונג, םוז איו ׳ך דאס װארט זײן יאדערריק, אמתדיק, קוםען פון ערלעכםטער איבערצײגונג און םיפסטער איבערלעבונג. 11׳\ דאס אװעקשסעלן דעם אקטיאר צװישן פובליקום בעתן גאנצן אװגט צװינגט אים ממש צו דער העכםטער קאנצענטראציע אין דינאסיזירונג פון שפיל. און דאס שטענדיק פונדאםניי. רוטין קאן ניסט פארבײטן די איבערלעבונג, שאבלאן -'דאס געפיל, וױ עס טרעפט אזט אין טעאשעי/ װען א פיעסע װגרט לאנג נע־ שפילט און זי ווערט דערעסן דעם אקסיאר. יעדע םארגליװערונג הרגעט א< דעס קאנטאקט, דעם נאענטן/ אינטימען באריר מיטן צוהערער. וױיל אוי,׳ די ראל פ ן ציהערער בײט זיך פון נרונט אייס. ער איז נישט מער ,באיונע־', .צוקוקער׳, ,צוהעיער׳. ער װערס א באטײליקטער, א מיטשפילער, ס־טלעבער. ער ווערט ארײנגע־ צויגן, מיטנעריסן. אומגעצײלטע באזוכער פון .באסטאן׳, צװישן זײ אלטע טעאסער-גײער, אקםיארן און ליטעראטן האבן אין שסוגםן און אין דער פרעסע איבערגעגעבן װי אזוי זיי זענען מיטגעי־יסן געױארן מיטן שפיל, דורכנעלעבט נייע, ביז איצט אין טעאטער אומבאקאנטע עםאציעס. 111׳\ פאר דער דראמאטישער פראדוקציע האט אט רער סיםטעם א גרויסן באדײט. די פאנטאזיע פון שרײבער איז נישט געפענ־ טעט דורך באשטימטע ערטער פון דער אקציע, דורך דער שװע• ריקײט, אפש אוממעגלעכקײט צו בײטן דאס ארט און די דעקא• ראציע. דער װינציקסטער רמז - א טיש, א שטול, א קראטע איז גענונ. דאט שפילן אויף איין אויסשניט ציט צו די אויפמער־ קזאמקײט פון פובליקום אין קײנער באסערקט נישט דאם פאר- שװינדן אדער אריינקומען פון ארטיסטן. אזוי ארום קאנען אין משך פוז א טעאטער־אװנט אפגעשפילט װערן עטלעכע צענדליק בילדער אן אן אפהאלט. אוןי נאך א גרויסע מעלה פארמאגט דאס שפילן אן א בינע און אן א פארהאנג. א מעלה אין אונזערע צײטן א װיכטיקע ביז גאר. זי פארביליקט אויף אן אימגעהויערן אופן די הוצאות פון איפארשסעלוננ. מען איז גישס אפהענגיק פון טעאטער-זאלן, װאס זענען אין די הענט פון זייערע באלעבאטים. אפדינגער, אוים• דינגער, פארמיטלער, אונטערנעמער, אימפר־עסאריאס, שותםים און סתם צוטשעפענישן שיין לא:ג געיוארן אן אביעקם פון אוםדער־ הערטער עקםפלואטאצ־ע. יעדער פאריינס-לאקאל, יעדער חתונה• זאל, יעדע גרויםע שסוב, יעדע שאפע קאן ײערן א .סעאטער׳. א טעאטער, װאס איז נאך דערצו אינגאנצן אומאפהענגיק פון טעכנישן פערסאנאל פון די געבענטשטע .סטייזש-הענט׳. אײן מענטש בײ דעם עלעקםרישן טאװל - דאס איז דער גאנצער טעננישער פערסאנאל פון ,ײנג-טעאטער״.' איך רעד ימיר נישט אײן, אז נוסח ,באסטאן׳ איז צוגע• פאסט פאר אלע פיעסעס סון נאנצן דראמאטישן װעלט-רעפער- טואר. געװיס װעלן א סך דראמעם זיך נישט לאזן אויפפירן אויף דעם דאזיקן אופן. שוין די צוױיטע אויפפירוננ, װאם ,ײנג-טעא- םגר״ גרײט, עקספעריםענםירט אין גאר אן אנדער ריכטונב. אבער דער עקספערימענט פון ,באסטאן׳, װאס איז איבערגע- חזרט געװארן אויף פויליש אין א גרעסערן זאל און בײ אנדערע אומשטענדן, האט באװיזן, װאס פארא מענלעכקייםן עם סארמאגט דא שפילן צװישן פובליקום. עס װעט געװיס נאך אויםקומען אוםצוקערן זיך צו זײ. דער ארכיװ פרן נחרם שטיף אונטער אט דעם גאמען װעט די קוםענדיקע װ?ך דין געדרוקט אין די ,ליםער. בלעטער׳ אן אינסערעסאנסע ןסהאנ־ דלונג פון משה שאליט װעגן דעם רײכן ארכיװ סון נחום שטיף. אין דעם ארטיקל װערן געגעבן סיל װיכטיקע פרםים װעגן א נאנצער תקוםה אינם לעבן סון נ. שםיף. אין די װײטערדיקע נומערן ,ליט. בלעםער״ װעלן םידנ פארעפנסלעכן א קורצע אויםאביןןנרןפיע פון נחים שטיף, ציענדיק אפילו דעם ארקעסטער. דאס אױ גע וען מענלעך אויף אזא בינע װי ,נאװאשצי׳. אבעי דא, אין שנײדער־צעך!׳ אז דעי גאנצער זאל האש געהאלטן 16 םעטער די לעננ און 5 א האלבן די ב־ײס. אץ א בינעלע האש ער געהזט, גרוים װי א גענעץ. גיי פיר אויף אייף אזא ,בי:ע' א פיעסע מיט קנאפע 50 בילדער און העכער 40 דאלן. האט מען קורם־כל אויסגערוימט ס׳בינעלע. מיטן טײערן פא־האנג, װאס האט געהאט א שפאלט איניערמיט א־ן אויבן א שער-און אײזן י עמבלעם מיט דער אײפש־יפס: ,שנײרע־-צעך אין דע־ האיפט-שטאיט װארשא׳. ס׳האט ממש געבלוטיקט דאס האדץ: אז מען קאן שפילן אן א בינע און אן א פא־האננ, האש שוין געהאט געװיזן די פוילישע .־עדוסא׳. ביי אינז האט זייך גע־ האנדלט װענן גאר עפעס א;־ערס. און דװקא איינצײשיק װענן צװײ זאכן: א פעדאגאגישער א־ן א טעאטראלישע־. א פעדאנא. גישער פרינציפ האט געפאדערט א־וישצישיקן די רעק־וטן גלייך פון קאזארםע אין םאמע שסארקסטן פײער אדיין, אין סאמע נאענטסטן באריר מיטן פובליקום. װעלן זײ זיך נישט פא־לירן, װעלן זײ אויסהאלטן די פײער-פראבע, זענען זײ אקטיארן. אלא נישט, זענען געװען גערעכט יענע לײט... דערמיט איז געװען ענג געקניפט דער צװייטערפרינציפ, דער טעאטראלישער. אין אזא זאל האט נישס געקאנט זײן קיין רײד װעגן בינע און ציקוקער־רויש װיי צוזײ באזונידעי־ע װעלטן. דא האט זיך געמוזט אקסיאר און פובליקום צענייפגיסן אין אײנסי אויפן פשוטסטן, נאטױלענםטן אופן. באין־ברירה, דעריבער האב איך באשלאםן לאזן אפשפילן די אײנצעיננ בילדער אין זאל גופא, צוױשן פובליקום, אין פארשידענע פונקטן. דאס איז געװען א ריזיקאלישער שריט. צוליב פיל טעמים. ערשטנם - מענטשן, װאס שפילן צום ערשטן מאל טעאטער. װאס טוט מען, אז זיי פארלירן זיך א־ן קערפע־לעכן באריר מיטן פובייקום? צ־וײטנס - אונזער פובליקוס. װאס טוכ מען, אז אײנעם פאלס א־ין דװקא אינמיטן שפיד צו געבן א טאפ ביים אקטיאר דעם שטאף פון קאסס־וש, א ציפ ביים פאיוק, א קניפ אין פוס? האט א ציטע׳־ניש א־ומגעניימען מײנע לענדן. ארויסגעװיזן האט זיך, אז אין ביידע פאלן איז די מורא געװען אן אומזיסטע. 'העכער 6 חרשים האט ביז איצס .ײננ• טעאטער׳ געשפילט ,באסטאן״, און דער מינדסטעי אינצידענט איז נישט פארגצקומען. איך האב זיך אן איבעריק מאל איבער• געצייגט, אז איך קאן סיך פא־לאזן אויף מיינע ביידע פריינט אין טעאטעי: רעם יײננן אקשיאר' אין דעם ליבן ,משה״. 1׳\ מיטן בייטן די ד־םטאנץ פון אקטיאי צום צוקיקער האט זיך געביטן אלץ. און דאס טאקע ג־ינטלעך. קידם-כל האט דער אקטיאר אויפגעהעיט צו' שפילן מיטן בלו־זן פיאנט. עיר האט עולם נישט נאך פא־ זיך, נאר אײך הינטערי זיך און פון בײדע זייטן. זײן גאנצעי קערפער װערט פץ אלע זייטן געזען. מוז דער גאנצער קעיפער שפילן. און דאס שסענדיק, די גאבצע צײט, אן איבערײס. נישט בלויז דעמ־טי, װען ער רעדט. דאם םאדערט א שטרענגצ דיסציפלינירונג פון קע־פער אין א שטענדיק װאכיקן חוש, װאס טאר נישט אויף א סעק נדע פא־נעשן, אז עי געפינט זיך צװישן עוילם. װי אזוי חברה האבן זיך געהאלטן, האבן אלע געזען, און דער גרעסםער קאמפליימענט פאר ,יינג־ טעאטער׳ איז געװען, ווען זײטיקע מענטשן האבן מיר דערציילט, װי אזוי זיי האבן באװונדערט די זשירנאליסטן' בײם פ־עסע־טיש פוז געויכם, ווען זײ רעדן נישט קײן װארט און פאלן נישט ארוים אויף א םעקונדע פ־ן זײער ראל. און נישט בלויז די האלטונג מוז זײן אן אנדע־ע, װען מען שטײם אזוי נאענט צװישן עולם. אייך די באװענונגען מוזן זײן געקנעטן פון אן אנדערן טײג. נישטא קײן ארט פאר ,שײנע׳ זשצסטן, געטאקטע האװאיעס פאר .איבער שפילן׳. דא מוז אלץ זײן ערלעך, אויפריכטיק, פשיט, אײנגעהאלטן. נישט אנדערש דאס רעדן. דאס װארט קימט נישט פון װײטן מהיך פון דער בינע און װערט נישט צעטראגן אין נאך װײטערן חלל פון טעאטער. מיט פוסטער דעקלאמאציע, ה רצ• רייםנדיק מ.לאדראמאטעװן װעט מען דא קיינעם נישט נארן. דער צוהצרער, װאס קוקט דעם אקטיאר אין מויל אריין, װצט