Literarishe bleter · 1933-07-28 · 30 (28.7.1933) · p. Seite 479

זײט 479 ליםערארישע בלזנםער נומ. 30 (481) ם'בא? בר$נדם / דר. ם■ װײבסרם זי סצענישע לעזונג פון ״באסטאך אין ״ױנג טעאטעד לונגען. אבער די שול האט בײ זיך נישט געקענט פועלן אװעק- צוגעבן א זאל אויף א ײדישער טעאטער-סטודיע. מורא געהאט אײנצורײסן מיט מלכות. איז מען װידער נעבליבן אין גאס. עם האט שוין נעהאלטן גאר שמאל. איז ארויס אבאפעל: אין משך פון אײן װאך דורכזוכן אלע פאסיקע זאלן אין װארשע. און נעםען אלאקאל, זאל קאסטן, װאס עס װיל. חברה האט זיך געלאזט איבער דער שטאט. 'אין עטליעכע טעג האט מען' ״אנט- דעקט׳ דעם שנײדער-צעך אין דער גאלעריע לוקםעמבורג. תחילת זענען אנשי שער-און־אײזן אויסן געװען בלויז די פאר גילדן. אבער באלד האט .אמכא׳ פאסמאקעװעט. געװארן מיט די יאטן אײנס. געלאזט װאכנלאנג פרובירן אן א גראשן געלט. געלאזט טון מיטן זאל אלץ, װאם מען האט געדארסט. חברה םטודיאנטן האבן זיך דערסילט הײמיש. די' ארבעט איז אװעק אין א יאגנדיקן טעמפ. אזוי איז געבוירן געװארן .ײנגטעאטער״. אלץ אנדערע איז געקוימען םון זיך. .111 די ערשטע טריט פון ײנגע ארטיכטן. זײ האבן באדארפט ארויסװײזן נישט בלויז די דערגרײ־ כוננען פון קאלעקטױו װוי אויפן ארויסטריט אין .אטענעום׳) נאר אויך די מעגלעכקײטן פון א יעדן באזונדער. עס האט )גע- מוזט זײן א פיעסע. א פיעסע מיט ראלן. די גאנצע צײט פון לערנען היאט מען געקנעלט מיט חברה: טעאטער איז נישט קײן שפילעכל. עס איז א ביטער-ערנסטער ענין. אפילו דעמאלם, װען עם איז צעשפילט אין כלערלײ טענער און קאלירן. טעאיטער איז סארװאקסן מיט הונדערטער פעדעם אין דער הײנטיקײט. אפילו דעמלט, װען עס רעדט מיט װער- טער פון נעכטיטײט. טעאטער איז א מיטל אין קאמף פאר בא־ םריױנג. אםילו דעמאלט, װען עם קלינגט מיט גלעקלעך פון לצים-מיצלעך. אזוי אייז שמענדיק געװען, אזוי וזעט שטענדיק זײן. דער גורל איז געפאלן אויף דער געשיכטע פון םאקא און װאנצעטי. געלעגן איז די באארבעטונג שוין דאס דריטע יאר אין שאנק און געװארט אויף אתיקון. אין שכנוית מיט אנדערע', װאס װארטן נאך לענגער. פאר א בינע האט די סאקא.װאנצעטי- געשיכטע זדער נאמען ״באסטאן״ איז געקומען שפעטער) לחלוםין נישט געטויגט. נאכן רוישייקן'דערפאלג פון .באסטאן״ האבן זיך אקטיארן גענומעןייאגן נאך דער פיעסע. זײ היאבןי נישטי פאר- שטאניען דאס, װאס יהאט *זיך געװארפן אין די 'אויגן אויסמערק- זאמע קריט*יקער,*װי באי-זשעלענסיקי און אפענשיאק: אז די מא־ דערנסטע דריי-בינע װאלט נישט באװיזן ארויסצוברענגען דעם יאננדיקן טעמפ פון דיי בילדער• איך האב עס געזען םון ערשטן מאמענט אן. און נישט געמראכט װעגן 'א ״בינע״. .ױ1 דאם אויפפירן פיעםעס מיט א גרויםער צאל בילדער, האט מיך שטארק אינטערעםירט פון שטענדיק. ״קידיוש השם׳ איז געװען דער ערשטער פרװו. דרייםיק בילדער אויף א קליין בינעלע אן א פראסצעניום, אן דער מעגלעכקײט ארויפצוציען דעקאראציעם אין דעריהויך• אקטיארן האבן זיך געװעט אויף אטאגיגאזשע, אז די פארשטעלונג זועט זייך ענדיקן פארטאג. זי האט *זיך געענ- דיקט פאר צװעלף. אבער צוםרידן םין דערי לעזונג *בין איך נישט געװען. נאך יעדן בילד האט מען געמוזט סארציען דעם ״םארטוך׳• בין איך יאין ״ש ײ ל א ק׳ *אװעק צוריק צו דעם םארבינדן בילדער םון פארשידענע אקטןיאויף אײן ארט. אזוי ארום איז ארויםגעקומען שײלאקם בארימטער מאנאלאג בײ... פארציא אין הויז. ואגב, האטי דעמאלט א קריטיקער' אײנגעפונען דעם אויםטו פאר א געװאלדיק-דרײכטן און אריגינע,ן). אין ״ד א נ מ א נ ס ט ו י ט• זענען א טײל בילדער גע־ װארן אויסגעלויכטן אויף פארשידענע ערמער פון דער בינע, איטײל האבן זיך אפגעשפילט אויף דער גאנצער סצענע, ארײנ- •1 דרײ יאר האבן ײנגע מענטשן. מענער און פרוי■ ען, געגרײט זיך צו דער טעאטער שפיל. אנדערט• האלבן יאר אן נעזעילשאפט- לעכער היילףיאנדערטהאלבן יאר - אויף די הוצאות פון ״קולטור־ליגע׳. שזין דאס גרײטן איז נישט צוגעגאנגען, וױ עס פירט זיך בײ ײדן. מען האט נישט געטומלט, נישט גערודערט, נישט גע■ ריםן װעלטן. מען האט נישט צוגעזאגט אראפצוברענגען די נאוילה פארןיסאלק ישראל און נישט פריאקלאמירט קיין װעלט-רעװאלוציע אין םעאטער. מען האט נישט נעבאקן קיין אויכםירוננען. נישם גע• שיט מיט אײיסטירעטונגען. פארשפארט אין חדרי-חדרים האטמען געלערנם. פינף, זעקס, זיבן מאל א װאך. צו צװײ, דרײי פיר שעה אן אװנט. ביז אין דער שפעטער :א:ט ארײן, נאך א שװערן ארביעטם-טאג. מיט איבערגעגעבנקײט, התמדה, ברען. דיקציע, ריטמיק, *פלאכטיק, געזאנג, טאנץ, פאנעטיק, ײדיש, ליטעראטור, געשיכטע, היגיענע, און נאך און נאך למודים. בעיקר דיקציע. א ביטערער מאכל אין א ײדיש מויל. געקנעלט פאר- עקשנט, פאנאטיש, ביז משוגעת. אין דער פוילישער טעאטער-װעלט האט םען זיך דערוזוכט דע־סון. מען איז געקומען, געקוקם, באװונדערט, געמונטערט, אראפגענומען זיך א מוסטער. די ײדישע ארומיקײט האט ביטולדיק געשמײכלט. מעןהאט נעוװסט םארויס: עס װעט דערפון גארנישט נישס ארויס. אן עבירה די צײם, כי׳לעבן! עם איז געקוםען דער עפנטלעכער ארויכטריט אין ״אטע- נעום׳. א מין איבערזיכט איבער די דערגרײכטע רעזולטאטן. אין דיקציע, פלאסטיק, מאנץ, קינסטלערישער דיסציפלין. און מידער; פרעמדע פאכלייט האבן באוװנדערט, אײגענע פארטײ־לײט האבן געדרייט מיט די נעז, קלײנע הינט האבן געבילט. און דא פלוצליננ, אומגעריכם פאר פריינט און שונאים - ״באםטאן׳. אלע גלעקער האבן זיך צעקלונגען אין דער פרעםע- א םומלי פאכלײט, אײגענעי און פרעמדע, באנײסטערט, עולם לויסט װי נאך מצה-װאסער. א נצחון אויף דער גאגצער ליניע. ײנגע *מענטשן האבן זיך געקענט פארדרײען די קעפ. אבער חברה האט זיך געהאלטן. נישט פאריסן די נעז. פונקט װי 'נישט אראפגעםיאלן בײ זיך דעמאלט, װען כשרע פארטײ-לעמעלעך האבן געמעקעט: יע, מע, סאיגאניש׳. .11 אײן זאך איז געװען קלאר םון אנהויב. חברה האבן זיך נישט געװאלט םאנאנדערקריכן.* אםילו'נאכן ענדיקן די לער. די גאנצע צײט םון לערנען האט מען געחליומט: בלײבן אינאײנפם, א קאלעקטיװ. װאם-װײמער *איז מען אלץ־מער געװארן צעמענטירט. אםילו פרוװן םון פארטײאישער קלײזלדיקײט האבן נישט געקענט שפאלטן דעם שילער־קאלעקטיװ. דער אינעװעניקדיקער כוח איז געװען שטארקער. װען מ׳איז נאכן ענדיקן רי לערנצײט געבליבן אין גאס, אן א געזעלשאפטלעכן אנשפאר, אן א לאקאל, אן א גראשן געלט, האט מען םארביםן די צײן. אבער אפלאזן האט מען נישט וע־ וואלם. םען םלעגט זיך אויםקלײבן אין *גאס. * נאך א צײט, האט מען דערשמעקט א לאקאל אין א ײדישער סיטלשול*. צװײ חדשים האבן זיך אױעקגעצויגן די אונטערהאנד־ ־-־•*יי ■