Literarishe bleter · 1933-07-28 · 30 (28.7.1933) · p. Seite 478

ריםערארישע בלעסער נומ. 30 (481) זײט 478 ביאדין װעגן א.שטײנבאוגס ״מעשארינר תל-אביב. 12 ױני 1933. צו דעם ״שטיינבארג-קאםיטעט׳, טשערנאוױץ חשובע פארװאלםונג. אן אמתן יישר-כוח א״ך פאר דער טײערער מתנה, װאס איד האט מיר באצייסנס צונעשיקט — די נעניאלע משלים פון פארשטארבענעם פרײנט מיינעם, אליעזר שמײנבארג ז׳־ל. איך האב זיך צוגעכאפט צום םפר און זיך נישט געקענס אפיײסן. עם איז נישט אפצושאצן די װערט כון אים. יעדער משל האם זײן באזונדער חן, זײן באזונדער בישוף. דאם אח א גרוים מײםטערװערק, װאס װעט באשײנען אונזער ליטעראטור לדורי- דורות. פון דאס ניי האט זיך בײ מיר אין הארצן דערװאכט דער טרויער אויף זעם פריצײטיקן טויט פון געניאלן םמבד. דער שאדן לאזט;יך נישט פארגעסן. װער װײסט, וױפיל דער מענשש האש נאך נעקענט לייםשן. נישש באשעו־םז אײן װעט קומען אײך א כפול-שםונהדיקער ײשר-כוח פאר אײער איבערגעגעבענער און ערלעכער מי און געשמאקפול אײם- געפירטער ארבעט בײם ארדענען און ארויסנעב דעם ספר. זאלן אײערע הענט געבענטשט זײן. איר זאלט נישט רוען ביז עם װעט פארעפנטלעכט װערן יעדער פינטעלע פון שםיינבארנם פען-ירושה. עס טאר נישט געםינערט װערן קײן איין אות. אלץ, ביזן לעצטן: - די מעשהלעך זיינע, די קינדערשע לידעלעך, און אפילו זײנע איבערזעצונגען מוזן ארײסקומען אין דער עסדט- לעכקײט. עם טאר גארנישם פארלוירן גײן. אין אײן הינזיכט זענט איר, לויט מיץ מיינוננ, באנאנ- גען א פעלער: בנוגע דער ארטאנראפיע פון שטײנכארגס װערק. שטײנבארגם שאפונגען, לויט זײער גאנצן מהות און אױך לויט דעם מהות פון זײער שעפער, טארן נישט געדרוקט װערן מיט דער ערשט נישט לאנג אויסגעטראכטער ארטאגראפיע. זי שטערם פורכטבאר בײם לעזן און נעמט אװעק א שטיק הנאה. קען םען נישט פארריכטן דעם פעלער בײ די איבעריקע פארעפנטלעכוננען ז און װידער א הערצלעכן דאנק אײך. ח. נ. נ. ב. צוליב פארשידענע םיבות האב איך פארשפעטיקם מיט מײן תשובה און איך בעט אײך, מ־ך דן זײן לכף זכות. הנ״ל. פון רעד. מיר הז*ן *׳וקומען * קןפ־ע סרן *יאליקס נריװ, נעפריבן דורך דעם ד־כסער א־־ן ײדיע. אינם *עגלײם-בריװ סון ד*ם ששײ:ב*רג־־ק#״ מישעט װערט עוגענעבי; ^ננרגע דעם לענסן $פס:*ס אין *יבליקם *־יװ, װ$ס נאעים זיך עו דעד **סאכי־אסישע־ זײס סוגם גענד ״מצעאלים״/ גע״ םיגס דער ששײנבאי־ג־קןןמיסעס םא־ נויסיק עי דערקיע־ן, ןז די *״שןי• ראןיע אין איגג^גען *יז אץ די לענםע *י־טים, דעם םתנרם. דע• ע־־שסצר גויגן איז געדרו־ם געװן־־ן נ$ך *ײם לענן סינם דיבסגי־, אונסע־■ זײן השנחז *ון מיס זײן קןןרעקשור, יז$ס ם׳איז םעסשנעשסעלס געױ$־ן אץ *וך אריף אײס 24 און אין נ$בװ$רש פון יעקב שסעיננערג״. דאנקען אײינטראגן אין די רײען פון די לערער און פון די עלטערן. עס פלעגט דערגיין צו יאוש-שטימונגען. אבער דער געזונטער פארשטאנד האט גובר געװען; די טועד פון גימנאזיע האבן דאך נישט נעלאזן זיך אראפשטויםן פון אנגעצייכנטן װעג אוין האבן עקשנותדיק געפירט װייטער די שװערע ארבעט םון פארפולקאמען זײער װערק. דער פעדאגאנישער ראט, װעלכער האט קאניצענטרירט די בעםטע פעדאגאנישע כוחות פון וױינע אוינטערי דער געניטער אנפירונג פון דירעקטאר ל. טורבאװיטש, האט ממש באװיזן װונדיער. און װי זעט אוים די מאטעריעלע לאגע פון אט די לערער, ײאס שטייען אין די םאדערשטע רײען פון אזא פאראנטװארטלעכערי ארבעט? ם׳איז אומגלויבלעך,-ןובער ס׳איז א פאקט, אזיזײ באקומען קוים 30 פראצ. םוןזײערשכירות,״ און לעבן אין דער גרעםטער ארעמקײט איץ דחקות. י (םוף קיסם) דערצי ונגס־םיסטעם פון אונזער גימנאזיע. אזוי זען אוים די אבי־ טוריענטן פוו דער רעאל־גימנאזיע. אביטוריענטן פאר די 15 יאר פון איר עקויסטענץ האט אונזער גימנאזיע באװיזן ארויםצולאזן א גאנצן קאדר פון מאדערנע יידישע פאלקס־ אינטעליגענץ. ביז איצט האבן די גימיאזיע געענדיקט איבער 300 שילער. אויב זײ זענען נאך נישס קענשיק אין לעבן, דערקיערט זיך דאס דערמיט, װאס זיי זענען צוליב דער ביז-איצטיקער רעכטליאזיקײט פון דער גימנאזיע, װי אײך צוליב אלגעמײנע עקאנאמישע סבות צעשפרײט איבער פארשידענע לענדער: בא־ זונדערם גאםטפריינטלעך ז.גיען גע-ען פאר אינזערע אביטוריענטן די הײכשולן פון פראנקרײך און בעלגיע. בײ 60 אביטוריענטן האבן דארטן געענדיקט העכערע טעכנישע שולן, צו װעלכע די רעאל-גימנאזיע אלס נאטור-װיסנשאפטלעך-מאטעמאטישע מיטלשול האט זײ גוט צוגעגרײט. א סך האבן זיך אײנגעארדנש דארטן בײ דצר ארבעט, פארשטײט זיך, אז דערשלאגן זיך צו אן אויסיענ- דישן דיפלאם האט זיך אײנגעגעבן די מער-פארטעג־עכע עלע־ מענטן, נאר אויך אין װינער אוניװערסיטעט לערנען זיך בײ 40 אביטוריענםן, װעלכע ס׳האט זיך אײנגענעבן גובר צי זיין א סך מניעות און אפגעבן מאטורע-עקזאמענס בײ די פיילישע שולן, אדער בײם שול־קוראטאריום. איצט װערן די מניעות באזייטיקט. די תלמידים װעלן זיך עקזאמינירן אין דער אײגענער שול, איצט זועט זיך ענדיקן דער דערנער־װעג פון אונזערע אביטוריענטן■ עמיגראנטן, זײ װעלן שוין פאר פוילן נישט גיין פארלױרן. זעלבסטפארשטענדלעך, אך א־ן די יארן פון שװערן ק־יזיס איז נישט באדײטנד די צאל פון די,' װאס האבן א מעגלעכקײט }זרײנצוטרעטן אין א הויכשול. די איבעריקע פארלירן זיך נישט אין לעבן; זײ פארגעמען זיך מיט פראדוקטיװע פראפעסיעם, אײניקע האבן זיך נישם געשעמט און זענען ארײנגעטרעטן אין װילנער טעכניקום, וזו זײ װעלן דורכמאכן דעם קו־ס אין א קורצערן טעםפא. א באדײטנדע צאל זענען טעטיק סײ אין שטאט, סײ אויף דער פראװינץ אויף פא־שידענע נעביטן פון יידישן געזעלשאפטלעכן און קילטורעלן לעבך דאך, ױי נישט גרויס ס׳איז די צאל פון די, װאס דערשלאגן זיך ארײנצוטרעטן אין די הויך־שולן, יהאט דאס א גירויסע באדײטונג פארן אנזען, פאר דער אנערקענוג פון די רעאל-נימנאזיע. זײער װיכטיק איז דער פאקט, אז אומעטום צײכענען זיך אוים אונזערע אביטוריענטן מיט זײערע פעולות, און אז די פראפעםארן פון די הויך-שולן האבן װעגן זײ א גוטע מײנונג. א גוטע מײנונג װעגן זײ האבן אויך די פראפעסארן פון װילנער אוניװערםיטעט, און די מײנונג פון רעקטאריפון אונױוערסיטעט, פון פראפעסאר סטאנעװיטש האט אין א געװיסערמאםמיטגעװירקט, די גימנאזיע זאל באקומען רעכט. דער אינערלעכער קאמף פאר רעכט זעלבסטפארשטענדלעך, אז די הויפט-ראלע האט דא גע־ שפילט די מײנונג פון די װיזיטאטארן פון שול-קוראטארױם, װעלכע האבן אין משך פ־ן די לעצטע סז יאר כסדר קאנטראלירט דעס אלגעמײנעם מצב פון דער גימנאזיע אין באזונדערס דעם מצב פון די פאלאניםטישצ למודים. גאנבצ 10 יאר נאכאנאנד האט מען די גימנאזיע עקזאמענירט. עס איז פארשטענדלעך, אז די ערשטע יארן, װען מען האט אקארשט אײנגעפירט פויליש, איז נישט שװיער גנװען צו געפינען פצלערן, באזונדערס בײ דעם אומצוטרוי, װאס הזןט געהערשט אין די אפיציעלע םפערן. אבער אין משך פוןי יי לעצטע 5 יאר האט מען דער גימנאזיע קיין פארוװרפן נישט געקענט מאכן. פארקערט, פארשידענע ױיזי- טאטארין, אײנער שטרענגער פון אנדעין האגן געמודט ארויםגעבן די בעסטע אטעסטאציעס דער גימנאזיע און' האבן איר באצײכנט אלס אײנע פין די מוסטערהאפטסטע מיטלשולן פון װילנער קרייז. אבער ביז היינטיקן יאר האט דאס נישט געהאלפן. צו שטארק איז געװען די איגנארירונג און דער װידערװילןי פון דער שול- מאכט צום יידישן שול-װעזן. נישט אײנמאל פלעגט אויסקומען צו הערן פון די אפיציעלע פארשטײער א מײנונג, אז די פראגע װענן רעכט פאר דער גימניאזיע איז דורכאויס א פאליטישע. דערמיט האט םען געװזזלם באטאנען, אז א־ר מעגט זיך מאכן די גרעסטציאנשםרענגונג, איר מעגט פירן אײער ארבעט מיט דער פולסטער געװיםנהאפטיקײט - דאם װעט אײך נידט העלפן; װיפיל פארדרוס, װיפיל פארביטערונינ פלעגן אזוינע גע־