Literarishe bleter · 1933-07-28 · 30 (28.7.1933) · p. [Seite]

28 יילי 1933 8סק11 28 צענטער יזזרגאנג פרײז גר. דםפדאו״מזד א־־־סגלדידטיי רואסשריפמ פאד ־יפלעדאבןוד טעאפזעדאוןקונסגע יזדריל פארכלאג 3.ק?עצקין.וזארשן3 גרשון פלורם^כער /;ןי?נע ״נוסח־װילנצ״ װאם די תלמױים םלעגן אזוי רױק און מיט אזא באשײדנקײט געבן םאר דעם עולם באזוכערס, פון דער צװײטער זײט, די סאלידע, גרינטלעך־באארבעטע רעסעראטן װעגן די נײעסטע ביבל-סארשונגען און װעגן די נביאים, װעגן דער עקאנאמישער םטרוקטור פון יידישן פ?ל? אי1 א1א אי1 א^־טן יארהונדערט, אפהאנדלונגען װעגן דייװיכטיקסטע םאציאל־פאליטישע פראבלע• מען פון דער לעצטער היסטארישער תקופה, ווי למשל, די נא• ציאנאלע פראגע פאר און נאך דער רעװאלוציע םון 1848 יאר, דיינאציאנאלע פראגע און די סאציאל־דעמאקראטיע - דאס אילץ זאגט עדות װעגן דעם, װאס םאר אן אלוײטיקע אנטיװיקלונג סיבאקומען די שילער פון 'רעאל־גימנאזיע. םיר דערמאנען זיך די גלענצנדע דראמאטישע אויםםירונגען פון די תלמידים סון רעאל-נימנאזיע - די אויפפירונג פון שעקספירם .ױליוס צעזאר״ אונטעד דער דעזשי פון משה קולבאק ױארנלאנג געװען דער לע־ רער פון ײדישער ליטעראטור אין גימנאזיעו. די דאזיקע פאר- שטעלוגג האט אויפגעדודערט נישט נאד זוילנע, נאריזי האט גע• מאכט אן אומםארגעםלעכן דושם אין ווארשע, װו מען האט איר געשטעלט אין גרויסן קאמינסקי-טעאטעד. די אויפפירונג םון שלום עליכמס ״200.000. אונטער דער רעזשי פון ארטיסט ה. בוזגאן, די אויפפױונג פון װיכפיאנסקיס ״חתונה׳, צום 25 יאריקן יארצײט םון פוילישן דיכטער, - דאם זענען אלץ דערשײנונגען, זואס קענען אויסװאקסן אויף א פרוכט- בארן, גוט־באארבעטן באדן יפון א נארמאלער אנטװיקלונג פון קינדס נשמה. לײגנדיק די גרעכטע אכט אויף די דערציערישע מאמענטן, שטועבט אונזער ביטלשול אויפצװועקן ביי דער יוגנט אליע אירע שעפערישע כוחות און באגאבונגען, אײנצופלאנצן בײ איר ליבע צו ארבעמ און אויכצוװארצלען דעם געפיל פון מינדערװערטיקײט, אומזיכערקײט און באדנליאזיקײט, כדי זי זאל מוטיק און לעבנם• לוסטיק, מיט בטחון אויףידי אײגענע כוחות קענען ארײנטרעטן אין שװערן קאמף פארן קיופ. אין אזא פוײער דערציונגם־סביבה װאקכט א ױגנט א מזנטערע, אן אקטױזע, א יוגנט, װעלכע איז ענג צוזאמענגעבונדן מיטן לעבן און שאפן פון די ײדישע םאלקם־ מאסן און איז דװכגעדרונגען מיט דער שטרעבונג צו א אידעישער און פראדוקטיװער געזעלשאכמלעכער ארבעט. אמװײניקפטן וזעט איר באמערקן אויף די תלמודים םון רעאל-גימנאזיע די װירקונגען פון דער איצטיקער גאס מיט איר צעפלויננקײט, ל.יט איר פראזנדועשערײ, אזן די אײבערפלעכלעכע חקרנות. אויף אונזערע תלמידים, וועלנע לאזן זיך לײכט דער• קענען, האט די גימנאזיע ארויפגעלעגט א באזונדערן שטעמפל: זאכלעכקײט און אידעישקײט, זעלבסטשטענדיקער ארט דענקען, אינערלעכע דיסציפלינירטקײט, קארעקכע, פײנע האלכונג און זעלבפטװירדע - אט מיט װעלכע מעלות ס׳האט זײ באװאפנט די דעד ניוגחון פין די דערצױנגס-םיסטעם פון דער רעאל־גימנאזיע :ישט אזוי לייכט איז געװען אװעקצושטעלן די גימנאזיע אויף געזונטע, נארמאלע יסודות. די מאםע עלטערן קומען צו א מימל־שול מיטיאנדערע פאדערונגען װי צו א פאלסקשול. א מיטל• שול מוז דאך אויסער בילדונג געבן אויך א תכלייח־רעכם אנצוקו• מען אין אי הויך־שול. אויך די באװוסטזיניקע עלטערן י קומען מיט דער האםענונג, אז די גימנאזיע װעט זייערע קינדער געבן א מעגלעכקײיט אײף א בעסערן אופן זיך אײנצוארדענען אין לעבן, דעריבער קען א גימנאזיע בכלל גישט איגנארירן די פראקטישע צילן; פון דער אנדערער זײט, מוז א מיטלשול זיך רעכענען מיט א ריי פאדערונגען און םארשריםםן פון דער שול־מאכט, פון װעל־ כע א םאלקסשול וױיס נישט. דער גימנאזיע איז זײער לײכט גע־ װען צו םארפלאנטערן זיך צװישן די םאדערונגען פון די עלטערן און פארשריפטןי פון דער שול־מאכט. צום בבוד פון פעדאגאגישן ראט םון דער רעאל־גימנאזיע, מוז אונטערגעשטראכן װערן, אזי זי האט אויף א גליקלעכן אופן אײס• געמיטן אלע שטרױכלונגען, אז זיי האט קײנמאל נישט פארטושט איר אידעישן אינהאלם, אז זי האט יקײנמאל ינישט ארויסגעלאזן פון אוינ, אז זי דארף זיין א מוסטער פון א יידיש־װעלטלעכן דערצױנגס־אנשטאלט, אז זי דארף זײן די קרוין םון יידיש״ װעלטלעכן שול־װעזן. באפרידיקנדיק די אלגעמײנע םאדערונגען פון דעם מלוכה• פראנראם, װעלכע טראגן א מער אויםערלעכן כאראקטער, האט זיך די נימנאזיע געשטעלט פאר א ציל צו געבן אירע תלמידיים א געזונטע נעזעלשאפטלעכע און צוגלײך א פןלקכםימלפך־נאציא• נאלע דערצױנג. די שילער װערן דערצויגן אייף די װערטפילסטיע אוצרות פון אלגעמײן מענטשלעכער און ײדישער קולכיח זײ באקימען אין דער גימגאזיע נרינדלעכע ידיעות פין יידישער און העברעישער ליטעראטורן, פון תנ׳ך, פון געשינמע פון ײדישן פאלק און זײן קולםור. בכ?ל מוז דא באטאנט וועון, אזהגם די גימנאזיע איז לויט איר מיפ א מאטערואטיש-נאטורװיסנשאפטלעכע און די דאזיקע עקזאקטע לימודים פארנעמען דעם בפבודיקסטן ארט, דאך איז אײסגעמיטן געװארן די אײנזײטיקײט אין דעם פרט, און א סך אויפמערקזאמקײט ווערט געלײגט אויך אויף די הומאניסטישע למודים, באזונדערס אויף די ײדישע למודיס. אין דעם הינזיכט האט די גימנאזיע דערגרײכט צו אן הארמאנישן פינטעז. די אלגעכיינע שול־אײסשטעלוננ פון ננ19-טן יאר דאט אן איבעריקם מאל באשמעםיקט, צו װאסער הויכער מדירגה אונזער גיסנאזיע האט דערגרײכט. די עקכפאנאטן פון פאמעמאטיק און סיזיק, די צײכנונגען פון דארעםעלנדיקער געאםעטריע און די פיזיקאלישע מכשירים, װאס די שילער האבן יאלײן צונעגרײמ, די מוסטערהאםטע דערקלערונגען-לעקציעםי צו די עקכבערימענםן,