Literarishe bleter · 1933-07-21 · 29 (21.7.1933) · p. Seite 466

ליטערארישע בלעטער נום. 29 ׳480) זײט 466 טיק בוך ענדיקט ױך מיםן ליד ,בערל בראדער געזעגנם זיך מיט זײנע תלמ־דים אין יאס׳, וװ מיר האבן אזעלכע שורותן מיט װעלבע בצרל ברארער הײסט ,שבינען װײטער׳ דעט דיכטער־װעג: ״דאס ליד איז פ־ײן, $נעי מענזןר ידעש תסיד י$ס לידל זײן, װען ם׳£יבקלט אין .־זן-ץ דער סיויעי-, אין ס׳זינגס אין פום דע־ װײן — אמ*, סיש ז־ ז$גן...־■׳ צו די אלע םתירות, װאס ער פארםאנט, מאננער, אין זײן דיכטונג. קומט צו נאך אײנע: ער איז רעזיגנירט און דאך גלוי. ביק. אן אומנלויביקער בעל־מאסין. ער םילט אוםעטום גאט, אדער ריכטיקעד, אז אומעטים איז נעװען גאט: ,מײנע אויגן זענען בלינד פון ציפיל זען, כליפען זײ: .ייגגל-זקן, גלויב׳. - די װערטער ״סיר שטײען ביים טונקעלן נאכטלאמטערן׳ דארף מען פארשטײן נישט װערטלעך, נאר פיל ברײטער. און אט נאך עטלעכע שורות: ,״*ז וװיף *לע װענן *ויז גענאגגען גןס, אין גײס שוין א*עס נישס מער — װײגש סאקע אין אונזער ס$רנע *רײן ד$ס גלויניקע אײג * טרער.־־׳ צו דער העכסטער םדרגה פון רעליגיעזן ציטער פאר דעם באשאפענעם, דערגרײכט מאנגער אין זײן פראכטפולער ״באלאדע פון דעם פאדאלאיעי רב׳, - אײנע פון די צארטסטע, וװנדער• באיסטע לידער אין דער ײדישער ליטעראטור. און באזונדערם מערקוױרדיק איז זײן בצמצומדיקער פערז. אין דצר פ־ל-בארערעװדיקייט פין דער ײדישער דיכטונג איז מאנגערס ליד א דערפ־ײענדיקער אויסנאם. צװײ שורות: ,^זוויפן נ*רג סונזלם ד$ס שסיס^ל. זינץ בעריאזקעס לײכיזן אין סןל״. איציק מאנגער איז דער וױזיאנער, װאם רופט ארײס פאנטאם- טישע בילדער, און מיט דעס שטענדיקן דראנג צו דערלײזונג, צו דערהויבונג. װאס מעי מיר לײענען זײנע לידער, אלצמער װאקסם דער װילן צו דערגיין דעם שאפונגס-װעג פון מאנגערן. פון װאנעט פארש קוםט ער און װוהין איז גע־וענדט זײן בליק? די װונדער- בארע באלאדן באצויבערן אונז מיט;ייערע אינעװייניקסטע שיינ• קײטן, פארבלענדן אונז מיט די פינקלדיקפ פארבנרײכע שײנען. און װי ער זאי נישט שװעבן אין פאנטאסטישע װײטקײטן, דער- הערן מיר דעם צאפל פונם דיכטער, װאס איז פארבונדן מים דער הארבער װאר. דאס זצנעז די ערשטע איילנדיקע אנזאג-שורות װעגן דעם װונדערבא־־ן נײעם בוך לידער, װאס איצייק ימאנגער האט אונז איצט געגעבן. - גענע.' אין זיין דיכטוננ איז אבער דא פון זײנס אײגנם נישס בלויז ״אבםורדן, ציניזמען און נידערטרעכטיקײטן,' מיט װעלכע ער דעקארירט זיך אין דעי פאררעדע צו זיין װונדערבארן בוך לי־ דער און באלאדן. - עס איז ענױװת, װאם שפארט אן אין גאר הויכע מדרגות פון דיכטערישער גאװה. - זײנע מאטיױן און זײן טעםאטיק איז ײדיש, אבער דער קװאל פון זיין שאפן איז אפט װי פין א פרעמדער װעלט. איז עס נישט בלויז קײן שפאס, װאס ער דערצײלט אונז אין א ליד, אז ״זײן זײדע איז דער ערצבישאף יאהאן מאנגער״, װעלבער זאגט װעגן זײן אײניקל איציק מאנגער:' ״מײן אײניקל איז נ קלויםםעי״תסילה, און די זשידלאקעם װײםן גישס אפילו.״ אויב אמאל זדכט ער זײן *יחוס־בײוו״' ביי זיין זײדן, וואס ער מאכט אים פאר ^אן עי־צבישאף/ איז אין אן אנדער ליד גיט ער אונז איבער, אז, ״מײן ס*סע, זײן עקםעלענץ דער שבײדער, ה*ס פארהוליעט זײן לעבן אין א שענק; מײן מאםע ה$ס געניבדן שנת־ליכש און שסיל געװײנס... אין איך ע־יישן שנת־יליכס אין װײן װאי־ף םײן לעססע־ונג אין לוי1... אין מאנגערס שאפן טרעפן מיר כסדר סתירות אין װידער״ אנאנדן: לעכטערונג א־ן לויב, טרער און װיין, צניעות און הפקרות. ס׳איז נישט קײן צופאל, װאס וױנט און קינד ריפמירן זיך ביי איס אזוי אפט. א קאםפליצירטע דיסהארםאנישע נאטור מים טיפער אינעװייניקסטער קאנצענטרירטקייט. ער גופא הערט נישט אויף צו זוכן װפגן צו זיך. אין פיל לידער האלט ער אין איין דערנענטערן זיך צו זיך, אבער דער װפג צו זיך איז נאך אלץ א װײטער, א פנרבארגענער. אס זאגט ער אין אײן ליד: ״איך בין דער װצנ קײן מערב, דער בילאנדצר זונפארגאנג, דאם ברוינע פאטטוך-פײפל, דער מ־דער אװנט-קלאנג׳, און אין א צוױיט ליד: ״איך אלײן דעדקען ױך אפט - איצט אין מיין טויזנטשטער געשטאלט - אסאל נאן־ אין א טראפן זון, װאס פינקלט אויף א צװ־יג אין װאלד. אמאל אין צאפל פון א רויז, אין זשומען פון א געלער בין און אין א גענזל אויפן פעלד, װאס לױפט און וױיסט נישט װוהין." בעת אן אנקעטע אין די ״ליט. בלעטער׳ - ״װער איז אײער באליבסטער שרייבצר׳-האט מאנגער געענטפערט: ״קודם- בל איז םיר ל־ב און טײער דער כינעזישער דיכטער און שיבור לי-טא-פע, און דער עיקר ליב איז מיד דין לעבעדיק ליד - זײן פארן שיפורעיהייט אין א שיפל, װעלן כאפן די לבנה אין האנט און שטארבן דערביי...' און ער דע־מאנט װײטער דעם ״פערםישן זיננער פון װײן אפים׳ און ״דעש פי־אנצויזישן שכור• װאגאבונד װע־לען.' און עס איז אינטערעסאנט, װאס זײן איצ־ פראפ. רטקב ש. יפה / ט?־דז־ע?דיזי ק$?עדזש ײד. הולטוד־עקאנאמישע פראפלעםעז אץ אםעדיהע דער אלטער הײם. אבער דארט האט דפר ארומיקער םאציאל- עקאנאמישער אין פאליטישער געבוי געשטערט: רעכטלאױקיים, באגרענצונגען, רדיפות, פאליטישער און פקאנאמישער אינטיםע- מיטיזם. אבער דא אין אמעריקע האבן מיר אליין דעם גפפערלעכן װפג באטיראטן און אויםגעכאװעט נישט-פראדוקםיװע נפביטן און קלאמערן זיך אן זײ- לפצטנם אבער הערן זיך שטימען גאי אנדערע. פס בא- מפרקט זיך א באװוסטזיניקער צוגאנג צו דער לאגפ, א געזונטער חוש צו דפר וױרקלעכקייט און מען פרובירט באטרעטן נײע װצגן. דאם זענען די יעניקע, װאם האבן אונטערגעםירט די חשבונות ימיט דער פארגאנגפנהײט, װאס װילן זיך מער נישם פארלאזן אויף נסים, שװימען צװעקלאז י אויף דער רודערלאזפר שיף פון דער ײדישער עקאנאמיק אין אמעריקע, זײ זוכןינײע װערטן, װילן זיך ארויםרײםין יפון דעם באגרפנעצטן קרייז ײדישע <ס ו ף) אין דעם װירװאר פון דער קעגנװא־טיקער אמעריקאנער װירקלעכקײט בלאנקען זיך ארום װי א־ן א טשאד צענדליקער טויזנטער יידן, װאס לעבן מיטן נעכטן, אן אמביציע, אן װילנם■ קראםט זיך אויסצוניכטערן. זיי גלויבט זיך נאך אלץ נישט, אז די פראספעריטי, די גרויםע שפע אין א״עריקע, איז א זאך פין דער פארגאנגענהײט. מען גראבט נאך ארוים די אלטע װערטן און מען פרובירט זײ איבעריניצעװען און מיט זײ זיך אײנצואנקערן, האפנדיק אויף נםים. זיי פאיפאלגט די קללה פון לופט-שלעסער- באמת טרויעריקע לופט-פרנסות, - װאס זענען פארמשפט צום אונטערגאנג, אבער מיט װעלכע מען װיל זיך נאך נישט שײדן. עפעס װי םארכשופט פון דער קרעמעריי, מסחר, פעדלעדיי פרו■ בירט מען װידעראמאל אויסצוגעפינען, אז מען האט זיך װידער- אמאל אפגענארט אין חשבון. אזוי איז דאך דאסי גענאנגפן אין