Literarishe bleter · 1933-07-21 · 29 (21.7.1933) · p. Seite 464

ליםערארישע בלעטער נום. 29 (0780 זײם 464 מר. רײם האלט, אז .דער אנםיםעםיםיזם װעם םארשװינדן אין דער םראפארציע פון דער ײרישער עיפאםוננ זני דעד םביבה״. .עס איז — שרײפט ער װײטער — שוין צװײ סותנט יאר װי ירושלים אין געםאלן״, און םיד קענען דעריבער נישש פוריק• גײן צו דעם װײטן עבר, פון װעלכן מיר זענען לגםרי אפגע■ געפרעמדט. אנדערע שריפםשטעלער דערקלערן לואיםאנען אז דאם אלטע יתשלים אױ נישט פאםיק פאר מערב-מענטשן, און פארמשפםן זײן יירישן פאטריאטױם אלם אלט-םרענקיש און פון דעמזעלפן קאליבר. װאס ה־טלערס ראםן־נאציאנאליזם• אבער די כמעט׳היםטערישע ענטפערם אויפן רוף צום דגל מחנה יהודהי באװייזן :ישש װײניקער װי לואיםאנם ארויסטריט, אז אץ דער אסימילירטער ײדישער אינסעליגענץ םון אמעריקע, װי אין אנדערע לענדער, איז אויפגעראיעט געװארן א טיף- בלוטנדיקע װונד׳ און פאר די אויגן פון דער גאנצער װעלט האלט סען די װונד אין אײן פארבינדן און אפבינדן — מיט אלערלײ באנדאזשן. פיץ פארלײקענען ביז באשטעטיקן איז נאך אלעסען נישט אזא גרויםער שפרונג, און ס׳איז נישט אויםגע■ שלאםן, אז אט די ײדישע אינטעלעקטואלן פון עלמער רײס שנים. זאלן שפעטער אליין נישט העלפן לואיסאנען אץ אמע• ריקע, די עדמונד פלעגס אין פראנקרײך און די קאשטײנם אין דײטשלאנד צוריקרופן די פארבלאנדזשעטע צו די געצעלםן םון יעקב... אינטערעםאנט װעט אויך דא זײן צו בארירן די רעאקציע. װאם דער היטלעריזם האט ארויםגערופן צוױשן די י י ד י ש ע שריפטשטעלער אין אםעריקע. בעת דער אתה־בחרתנו־נאציאוא• ליםט, ד״ר א. גינזבורג, קוסט;אין ,פארװערמם״) צום אויספיר, אז די אײנציקע ײדישע חאפעגונג ליגט אין דעם נצחון פון אינטערנאציאנאליזם (פארשטײט זיך, אן אינטערנאציאנאלױם, ׳װאם פארשלינגט נישט דעם נאציאנאליזם), רופט דער רעװאלו■ ציאנער׳נאציאנאליסמ, ד״ר חײם זשיטלאווסקי (אין .טאג״) צו די ײדישע באנערס; װי לואיםאן האלט ער, אז מיר םחן פארלאזן אלע פרעמדע טישן און זיך ארומקלײבן ארום אײגע■ נעם ײדישן טיש... און אט דער שטאנדפונקט דערפירט אים צו ױעלן ראציאנאל פארשטײן (און װי זײנע קריטיקער זאגן: בא• רעכטיקן) היטלערם נאציזם. װאם װיל דעם דײטשישן טיש פאר לויטער דייסשן... צ ב י ו ן דאקעגן (אין פארװערטם״) טריום■ פירט, אז דער היטלעדיזם באװײזט די שעדלעכקייט פון נאציא■ נאלױם בכלל או, ער פארגעסט בעת-מעשה, אז ס׳זענען פאראן צװײ נאציאנאליזמען, א נאציאנאליזם פון דער שטארקער מער- הײט, װאס װיל באהערשן א ן אונטערדריקן, אין א נאציאנאליזם פון דער שװאכער מינדערהײט, װאם װיל אויפהאלטן איד קױם. נאר די ארויםטריטן םון די ײדישע שריפטשטעלער, אונטערן צײכן פון היטלעריזם, זעגען אינערגעץ גישס אזוי היםטעריש׳צעטומלט וױ די פון די אסימילירטע ײדישע אינטע• לעקטואלן, װאס האבן זײער גאנץ לעבן אטגעגעבן פרעמדע שפראכן און קולטורן און איצט םילן זײ, אז מ׳האם ארויםגע- שלעפט דעם באדן פון אונטער זײערע פיס, אז א ליאדע א ד א ל ף קאן צונישם מאכן זײער גאנצע מי און פראצע... אונז דארף מען דאך נישט ערשט רופן צו די געצעלםן םון יעקב און אונזערע װערק אין דער יידישער שפראך ,םארםעםטן״ דאך, חלילה, נישט דעם ארישן גײםט — מיר זענען, לפחות, אינדער• הײם, צװישן זיך, אײגענע מיט אײגענע, בעת יענזב די פרעמד• שפראכיקע ברידער אונזערע זענק שטענדיק אפהענגיק םק פרעמדן חסד... אױ טאקע טשיקאװע דער אינטערװױ, װאס עמיל לודװיק האט בשעת זײן אנקומען קײן בארצעלאנא, געגעבן א ײדישן זשורנאליםט. ,עם קומט מיר אפילו אין מח האם אויפגעטרײםלט דאס יירישע געםיט טיפער, װי אלע פױישע פאגראמען צוזאמענגענימען, און װאם מיר האבן אינסשינקט־װ דערפילט, אז מיטן היטלעריזם הייבש זיך אן (סײרן א נס זאל געשען:) א נײע עפאכע אין אנסיסעמיטיזם — אן עפאכע, װען אפילו אסימילאציע און שמד קענען נישש אפװאשן דעם ,ײרישן סלעק״... און עס איז דעריבער אויך קײן וױנדער נישט, װאס די םארפרעמדטע ײרישע אינמעלעקטואלן, שריפששטעלער, קינסט• לער אויף אלע געביטן, װעלכע האבן זיך ארײנגעלעבש אין פרעמדע שפראכן און קולשורן, — װאם אט דווקא זײ זענען אומגעהויער ששארקער צעטרייםלט און צעשוםלט געװארן בײם שײן פון די היטלעריסטישע אייטא-דא-פעען פארן ײדישן גײםם, װי מיר, ײדישע ײרן. ס׳האבן זיך אץ זײער לאגעי דעי־הערט ששימען װעגן רעװיזיע — א רעװיזיע פון זײערע באצױנגען צו װעלט און ײד, פון זײערע ביז־איצטיקע אמתן, װערטן א,ץ אידעאלאגיעס. אין אמעריקע אױ דער ערששער ארויםגעקיםען דער באוװםטער ײדיש׳אמעריקאנישער שריפטשטעלער און גע■ לערנטער לודװיק לואיסאן, װעלכער פארברענגט מער אין פאריז, װין און אין אנרערע מערב׳אײראפעישע קולטור-צענטרן, װי אין די אםעריקאנער פארײניקטע שטאטן. אין דער ליבעראלער נױ-יארקער װאכנשריפט ,נײשאך האט לודװיק לואיסאן פארעפנטלעכט אן ארטיקל, װאס איז א פאטעטישער רוף צו זײנע ברידער-ײדן, אז זיי זאלן זיך פאר• קלײבן אונטער דעם אלסן דגל מחנה יהודה, זיך טוליען אײנער צום אנדערן, זיך איזאלירן פון דער װעלט און מיט אלע כחות צוריקשלאגן יעדע אטאקע פון אםיםילאציע. לואיםאנס פײערדי• קער ײדישער פאטריאטיזם איז שוין קײן נײעס נישט. ער פרעדיקש איפ אין ארטיקלען און אין ביכער. די בעסטע אסעריקאנער צײםונגען און זשורנאלן זענען אםן פאר אים — פאר אים, װאס ער איז אנערקענט אלס אםעריקעס טיפסטער ליטעראטור■ קריטיקער און ליטעראטור-היסטאריקער; אבער איצט, אונסצרן צײכן פון היטלעדיזם, האט זײן יידישער פאטריאטיזם דערלאנגט די העכסטע שסופע. ער װיל, אז מיר זאלן זיך אינגאנצן אפ׳ טרײסלען פין דער וועלט און פירן אונזער לעבן לויט דער אלטער ײדישער סאראל, װי זי אױ פארגעשריבן אין דער תודה, אין תלסוד און אץ אנדערע אלט־ײדישע ספרים. ס׳איז דערבײ כדאי צו דערצײלן, אז זײן ערשטע דערװאכונג פון אסימילאציע אין איבערגאנג צו ײדישן נאציאנאליזם איז ארוים• גערוםן געװארן צוליב זײן ,דײטשנטום״. אין די מלחמה׳יארן איז דאס געװען, בעת מ׳האט לואיסאנען אפנעזאגט א פרא• פעסור אין אן אמעריקאנער אונױוערריטעט. און דער םענסיטי• װער לואיסאן האט דערפילט א פאטש אין פנים פאר זיין יידיש• קײט. אלם שפעטערדיקע דערקלערונגען, אז ער האט געליטן נישט פאר זײן ײדישקײט, נאר פאר זײן דײטשישקײט <ער איז געבוירן אין דײטשלאנד), האבן אים נישט איבערצײגט. ער איז געבליבן בײם טעות און — ביי זיין ייד ש-סשיחיסטישן פאט• ריאט־זם, װאס האט איצט, צוליב היטלערם .י־אסנריינקייט״, דערגרײכט דעם העכסםן פונקם... רער דאזיקער נ־יער ײדיש׳פאטריאטישער ארױםטריט, װאס ,דער נביא אין ישראל״, װי לואיסאן ײערט גוטמוטיק׳איראניש באטיטלט, האט ארויםגערופן א גאנצע רײ ענטפערס פון ײדיש• ענגלישע און אפילו אנגלא־אמעריקאנישע שריפטשטעלער, װאם דאס רוב פון זײ שלאגט־אפ לואיסאנס עקםטן ײדישן פאטריא• סיזם אבער ס׳געפינען זיך אויך אזוינע, װאם אײגענען זיך מיט אים אץ זײנע שטימונגען. דעם שארפסטן פראטעסט קעגן לו• איסאנם רוף האט פארעפנטלעכט — אין דערזעלביקער ,נײשאן״ — דער באװאוםטער ײדיש׳ענגלישער דראמאטורג עלמער רייס.