Literarishe bleter · 1933-07-21 · 29 (21.7.1933) · p. Seite 463

זײט 463 ליםפרא־ישע גלעםצר נום. 29 (ס48) אין אמעריקע איז שעפסן ענג אין די געה^מערטע שורות פון זײן ליד. ער װארפט זיך אויף פראזע. אייף פובליציםטיק, אויף םעליעטאן, אםילו אויף פאםםלעט. דא קאן ער זיך ארויסזאגן ברײטער, אםענער — און דא טאקע שאםט ער זיך אײן אזויםיל ליטערארישע שונאים. מען דארף זײן פערזענלעך שטארק און פערזענלעך אויס- געהאלטן מען זאל קאנען שטײן אײנער אליץ קעגן א גאנצער מחנה. א. ח. שעפס, זעט אויס, איז עס יא. נאר צי האט ער זיך עוין דא געפונעןז איז זיין געמים געשטילט ז דאם פארטיםן זיך אין דער .כינעזישער פילאזאפיע און פא• עזיע׳ — זאגט עדוח, אז נײן. עס קאבט נאך אין אים, ער איז נאך נישט זאט. הערט ער ייך אײן אין .די רייד פון בודא״׳ גײט ער אויפן ,װעג םון די געטער״, זיצט ער צוזא• מען מיטן ,נביא פון איראן״ און שעפט חכמח און פארגעםן. א מאדנער ײד דער דאזיקער א. ח. שעפם. א הארטער, א פארעקשנטער — און דערבײ א ליריקער. איצט איז ער געקומען קײן װארשע, אין זײן אלטער הײם ארײן. מיר זענען דא צעריםן און צעפליקט. אצינד נאך מער, וױ אלע מאל. אצינד גייט א געשרײ אין דער ײדישער ליטעראטור. װער ס׳האט שטארקערע עלנבויגגס, שטופט זיך ארײן מיט גװאלט. די פוםטע פראזע און נאכמער דער פוםטער קאפ — װילן שטיין ביים עמוד — און, אויב מען װיל נישט לײקענען, שטיי• ען זײ טאקע. צעגלאנע נומער איינס, װאם שעפם האט איבערגעלאזט י ז ▼ מיט צװאנציק יאר צוריק - איז נישטא מער. װעט זיך שעפם דא קאנען כאטש אויף א קורצער צייט אײנלעבן, פארשטענדיקן זיך? כ׳בין א ביסל, א קלײן ביסל מסופק. צייט פון יינגלשער פאזע און אנשטעל — האט א. ח. שעפם שוץ דעמאלט פיינם געהאט די אויפגעבלאזענע פראזע און דעם נארישן אנשטעל. ער האט נעטראכט װעגן טויס, און ליב געהאט ס׳לעבן מיט אלע רמ״ח אברים. אין די שװערםטע מינוםן פון זיינע םארטראכטונגען - האם ער פלוצלינג געקאנט אויפלײכמן, װי א קינד - און נע• םען שיטן מיט זאפטיקע שורות — און מיט קונציק׳צוגעקליבענע גראמען, אויף װעלכע ער איז געװען א מײםטער. און דאך האט זיך דער בחור אין דער פעלערינע אין ערגעץ נישט געקאנט געפינען קײן ארט. עם איז אים ענג גע• װען מיט חבריס, ענג מיט זיך אליין. אין די זומערדיקע נעכט האט םען אים נעקאנט זען שפאצירן ביזן גרויסן טאג ארײן בײ דער װײסל. ער איז טײלמאל נלאט פארםאין געװארן. אװעקגעפארן אן א זײ געזונט. אין א צײט ארום — צוריקגע• קומען — אבער, זעט אויס, אז אויםן װעג האט ער אויך נישט געפונען דאס, װאס ער האט געזוכט. ביז ער איז אװעק אין גאלדענעם לאנד אריין — צו זוכן זיין תיקון. האט ער אים דארט געםונען? יארן זענען אװעק. די ײדישע ליטעראטור — סײ דא, סײ דארט אין אמעריקע — איז געװאקסן טיף און אין דער ברײט. א. ח. שעפם איז א סך מאל םארגאםן געװארן פון די גרוי• םע שטראמען, װאס זענען געגאנגען אין דער ליטעראטור — און א םך מאל איז ער צוריק אויפנעשוהמען. אויפגעשוװמען םיט נײע כחות — רײף, פארטיפט און דערבײ קריגעריש. װידער האט ער פײנט די פאזע און דעם אנשטעל. ער האט קעגן זיך כמעט אלע, װייל דעם גרעסטן און דעם קלענםטן ק$ן ער זאגן דעם אמת אין פנים ארײן. און קײן ערגערן שונא קויפט םען זיך נישט, װי נאר מיטן אמת. יא. א?ם' / ת$רש2 אין שאטן פוז האקנקדײץ (ר'??ידןי־דזפי/ פ?/?זדזזיק <1ןא'סאן) זײער צארן אין פלינדערײ און מארד, מוזן מיר אין דײטשלאנד, אונטער היטלערן, זיך רעכענען מים אן אויסראטוננס-פראגראם, װאס איז נעצילט קעגן ײדישן גייםט, און װאם פיזישע אנפאלן און םארד זענען בלויז די באגלײט׳דערשײנונגען פון אט דעם פראגראם. מיר זעען אין דײטשלאנד אן אנטי-ײדישע ארגיע, װאם האט נישט איר גלײכן אין דער ײדישער געשיכטע. שריםטשטעלער, אינטעלעקטואלן, װיםנשאפטם־מענער — זײ אלע. מיט זײער װײניק אויסנאמען, האבן זיך געשטעלט אונטער היטלערם םאן מיט דער םװאסטיקא, דעם האקנקרײץ, װאם דארף זײן דער צײכן פון רײנעם ארישן טויטאניזם, כאטש ער איז גאר באמת א בודיסטישער סימבאל. ס׳איז גענוג צו דער• מאנען, אז פראפ. מאקם פלאנק, דער םאטער פון דער קװאנטום׳טעאריע, געפינט א זכות אויף היטלערן, און אז די פרײסישע װיםנשאםטלעכע אקאדעמיע, װאם האט זיך אלע מאל געגרויםט מיט אײנשטײנען, טרעט איצט ארויס קעגן אים און שליםט אים אוים םון איר חברותא, — ס׳איז גענוג דאם צו דערמאנען, פדי שוידער און שרעק זאלן ארומנעמען. איז עס, װי געזאגט, םארשטענדלעך, װאם דער היטלעריזם די ערגםטע פאגרא• מען אויף יידן אין צאריםטישן רוסלאנד און אין די לעצטע יארן אין רומעניע און אין אנדערע לענדער׳ האבן נישט אזוי טיף דער• שיטערס אץ אויםנע• טרײםלט דאם ײדישע געמיט, װי דער פינצ• טערער זיג םון היסלע• ריזם אץ זײן םארמעסטן זץ ארױםצורייסן מיטן װארצל דעם ״ײדישן גײםט״, װי דעם גאנצן ײדישן קױם. און דאס איז פארשטענדלעך, װןורום בעת אונטער די ראםאנאװס, קוזאס און זײערס גלײכן האבן מיר געהאט צו טין מים רויע אינססינקטן, מיט צעױשעטע הםונים, װאס שטילן