Literarishe bleter · 1933-07-14 · 28 (14.7.1933) · p. Seite 457

זײט 57> ליםערזזרישע בלעטער נומ. 28 (479) ״ו״1י וו/1לט=7*־ט/1ראט:ר ״װיאדןןמאשטשי ליטעראצהיע״ ארויסגעגעין דעם 500-טן נומער רי ם־־לישג װזןבנש־ישט ש*ר ר־שע־אשי־ אץ קינזש, ז*ט דע־ס־נש אק װא־טג ד>ןש )נענםע ':;ן־, ,װ־אר>ןש*ששש■ ל־טע־אצק־ע׳, ה>ןש ארו־שנענעבן דעש 500-ש; ניםע־. ב־ דע־ י־־רישגר רןןבנ־ ש־־שש װע־ש א־ו־םנענעבן א חודש׳זשו־נאל א־ן ש׳ן־ש־רענע שש־אבן, געװ־דםעש דע־ יו־ל־שער רישע־אשו־, םעאשע־ א־ן קינםש. ר• א־שיקרען װע־ן גער־וקש אין ם־אנצ־־ױש, עננר־ש אין ד־שש. ד־ לעצשע צ־ש א־ו רע־ ם־ראיש ש־ן דע־ ס־־ר־שע־ ר־שע־אשו־- ־אבנש־־שש סשא־ק געשש־גן — שין א 5-4 שו־זנש עקי. ב־ז 13-12 ש־־ונש. נ־שש נעקיקש או־ף דעש, װאב א נאנ־ךגרו־ם־*־ ס־אצענש סין די ר־ענע־ זענען ייד;, װע־ש ־ד־ש שאסן דחלים־ן א־ננא־־רש. זעלםן-װען עש סארש א־־ן א נאשיק װענן א ־ר־שן ש־־בער, װענן א ״ד־ש ביך. א־ן דעם זענען ז־ ששא־ק או־שגעחא־שן... 50 יאי נאבן טויט פין גיםטאװ עמאר צי־יק ש־ש 50 ־א־ א־ז נעששא־בז א־ן א שש־גע־ש־הויז רער םאסילע־ע־ ־וננש-ש־״בער גוששאד עשא־, רע־ םחב־ סין ס־ד אדאנש־־־שש־שע ־אשאנע;. ניםשאד עשא־ א־י נ־שש װ־נ־קע־ יאס־־ לע־ אק נ־שש ־־ניקע־ נעל־ענש נע־א־ן די מא־ן ר־ר, סענ־שא־ ק־יע־ אין זשיל װע־ן. ז־נע ־אםאנען האש ר־ ־וננש נעשר־ננען ם־ש א סא־באישן אשעש, א־ן נישם א־נע־ האש זיך נעלאוש א־נשער ז־ע־ א־נרריק א־ן ד־ װ־סע רענרע־. נ־ששאד עשא־ האש ז־ך א־נשע־ש־דש ס־ן זשיר װע־ן דעדם־ש, ־אש עד האם װירקרעך א־בערגעלעבש דאש ריב סאשירוננען, ־אש ע־ האם נעשר־בן אין ז־נע ראםאנע;. ע־ האש נעשעיש באנ־ששע־וננ אין שאשעריאלן נ־שש א־ן ב־בר־אשעקי, ר־ דע־ א־ישא־ סין 80.000 ד־א־שש א־נבע־ן װאסע־י׳, נא־ א־ן רעבן נ־סא. עםא־ א־ז נעבו־־ן אץ 1818, נעדען א ש־ק-״ננר או־ף א יענל־ש־ף, שיעשע־ םרהםה נעהארםן קעגן די שע־קן׳ ארושנעב״אנקעש א־בער די ששעסעש סץ ד־־ש-אשעייקע, געזובם נאלד א־ן קאר־סא־נ־ע, נענ־שען אנש־ר א־ן סארסידענע גע־ענן א־־ף װ־רדע ח־װז ם־ש רויש-ה־־ש־קע אין ז־ך באש־ל־קם א־ן דער מעקש־קאנ־סע־ ם־יחםה א־ן 1854. נישש א־נשאר איו ער געדען אין נ־ויש ילעבנם-שבנה, און על-ם־-נם נע־אשע־עש נעװארן. נעקו־ םען או־ף דע־ ערשע־ קרוב צ' 70 ־אר אה־ם, א־ז ער א־אי סין ז־נען אץ נעענדיקם ו־ן ראש־ק דעבן א־ן א מש־גע־ש-הוױ. די ראםאנען םץ עםא־ זענען א־בע־געזעצש א־־ף ס־ל שס־אב;. — רעארגאניזאציע פונם עםטרײכישן פען־הלוב דע־ עשש־־ב־שע־ םען-קרוב, ־יבב־קע־ די עשםר״ב־שע דערענאצ־ע, א־יסן ױנאם־יאדישן םגן-ק־וב האש נעסם־רם א נאנץ- ש־ו־עריקע ־אלע. זי א־ז ם־שגענאננען ש־ש דער דיםשער דערע• נאציע. װען יענע האבן האש םא־ראיש די קאנג־עש־זיצונגען. או־ך דע־ ־־יש״ד־םסער ש־־בע־ דער םארזיצער סין עשש־״ב־שן םען־ קלוב סעליקש םאלשען האם זיך נישש ס־ן נעהארשן, נישש געהאם ק״ן םיש א־ו־םציש־עשן קענן די ד־םש-ה־טלער־שע גדארדשאםן• א־צש א־ז סארנעקיםען א־ן װץ אן ארנעם־נע סאדזאםר־ננ סון די םען־ם־םנרידעד אץ עםם־״ך, אויף װעלבע־ עס אױ באהאנדרם געדא־ן די ששערינג ס־ן דע־ עשבר־ב־שע־ דערענאצ־ע א־־סן םעך־ קאננרעם. עש א־ז אננענישען נעװארן א רעזאר־צ־ע, ראש טאדלש שםארק די טע־א־״םעש־ם סון דער ה־שדע־יזע־ רענ־רוננ קענן די שר־בע־ אץ בברל קענן דעם םר־ען נ־שש. ד־ רעיאריציע האט נ־שט געשםעקש די ה־שרערישע שר־בער ס־נם םען־קריב א־ן עשש־ ר־ך. ז־ זענען ארו־םגעם־אשן סונם םען-קריב. םעליקם שאלטען איז נעװא־ן או־ם סא־ײצע־ םונם עםטר״כ־שן םען־קריב. אז־י־ארום אױ אין װץ אויך דע־ םען-קרוב נעװאדן ד״ן סץ די היםלערישע עיעטענשן. ־־ נײער רןןמאן פון פ. גלאדי׳ןןװ דע־ באװוסשער דום־שער ־אשאנ־שש ס־אדא־ גלאדקאד, דער םח:ר סין ,צעםענש׳, ״ניע־ערד• א. א, האם סא־עסנשלעבש א נ־עם ראטאן ,ענערניא׳. אץ דע״ םאדעשישע־ קרישיק נעסונען םיר יענן דעם װערק סא־ש־דענע םײניננען. א־נ־קע ק־יש־קע־ הארשן, אז דע־ ראםאן א־ז שדאבער סין ,צעמענש׳, ע־ א־ו נ־שש אז־' או־םנעהאדםן װי ־ענער. ,לע־ םערזענלעבע־ םאםענש א־ז ציס־ל בולט אינם ראםאן׳, — באשורריקש א קי־ש־קע־ נדא־קאװן. ״איניע־ דעדאריציע א־בע־אשש ד־ װערש ם־ש דע־ נ־אנדיעזיק־ש ס׳ן א ־ע נעב־ען אין םים דער קאראשאלק־ש םון די ד־־םשע ם־ענע־', אין דעריבעד דא־ף א־־ך די לישע־אשי־ ז־ן ענרעך צי דער ־עדא- ליצ־ע. נלאדקאד אבע־ האש די װירקלעבק־ש ,דע־נ־רע־יקש׳, אין ז־נע העלדן האט ער געשיר־ע־ש װי םענשש,, ב־ װעםע; ,דאש םערזענדעכע לעבן אױ קענננעשםעלש ז־ערע געזעלשאסמרעבע אנםםרע• ק׳ננען אין םאצ־ארע םונקצ־עם׳. ,־רארקאד ניש ם־ש א נ־ו־םער -ארעםק־ם אץ ק־נששלע־ישע־ א־בע־צ־נשק־ש םצענעם סץ ,סע־- זענלעבן׳ באראקשע־, דעלבע ד־ הערדן װארשן נע־ן נעדארש בא ■ ז־ט־קן, או־ששליסן סין ז־ער לעבן. ,אם ,די קינבשרע־־שע רידנשאסש נעס־נש ז־ך א־ן ד־רעקשע־ םח־רה ם־ש די ס־ראזאס־שע שעץ סץ דע־ זאך*. םען םאבש א־־סםע־־זאם גראדקא־ץ, או ע־ זאי ז־ך באדענקען אין סא־שט־ן, אז ק־ן ש־ש לעבן א־־שער דער בו־ינג איז בבלל נ־ששא, אץ א־ן ראשנסא־באנד באזונ־ע־ש. אין אזו־ א־־ך די נאשיר ב־ גלאדקאדן; דע־ ט־ך ,ש־אנם ז־ך• ב־ א־ם, ,לןאבש׳, ,ד־דברש*, אין װעגן בוױננ א־־ף דעם ט־ך א־ז ק־ן װא־ט נ־ששא. םען דארף װיםן, אז ,א ם״ך אן ,שעבנ־שע־ ק־רשי־" א־ז נ־שם ־־בשיק צ■ ש־לדערן*. אלפרעד הערם א נײע בוך אץ ד־ששדאנד איז דע־ש־נען א נ־ ב־ך ס־ן א־ס־עד קע- א״נד־וקן װענן דעש א־נזל קא־ש־קא. א־ן דע־ ם־עשע זענען פא — עסנשרעכש ז־ע־ נינששיקע אס־יסן דעגן דעש קרינן, א־נםערעשאנשן ב־ך. װי באקאנש, א־ז אלם־עד קע־ נעדען א ראננע צ״ש א סשנדיקע־ פישא־בעשע־ סין ״בע־רינע־ שאנענב־אש*. רעצשנם א־ז ער א־ויםנעסיקם געדארן ציזאםען ם־ש אנדע־ע ־דיס-ד־שסע ש־־ס־משעלע־ סץ ד־שסראנד. — רוםישע קינםטלער אין דער פראנצויזישער שפראך א רוםישער סא־שע־ אץ סא־ױ ,װ. ב־שס־ק א־בעם ז־נט יא־ן א־־ף א װעדק, װאם באװ־זש ראםע־ע דערק סץ —ם־שע ס־־בער זענען א־בע־געזעצש נערא־ן או־ף ס־אנצ־־ז־ש. עב א־ז א נ־־־בע ב־בריאנראס־סע א־בעט, װאש נעםש א־־ב ב״ א 2.000 בענ־ע־ םון 273 ־ים־שע מחב—ש א־ן 370 א־בערועצע־. ראש ע־סטע ביך סון דע־ רוםישע־ שס־אך א־־ף ס־אנצוױ־ש א־ו א־בע־נעזעצם נעװא־ן א־ן ־אר 1737. א נרו־סן ארם צדישן די א־בערועצ־ננען סץ רושיס או־ף ס־אנצ־־ס סא־נעםען די װערק סץ םאלששא־ א־ן ־אששא־עדסק־.- עש װארש געװען װיכש־ק. װען ב־ דעב *ד׳א דארט א־גא־ נ־ז־רט נעדא־ן א םםעצ־עלס קאם־םיע, װאם זאר אנהויבן זאםלען מאשע־יאדן, בדי אויםצישטעק א םילע ב־בר־אנ־אס־ע סץ די א־בערזעצונגען סון ־ד־ש א־יף אנדערע שם־אבן אץ או־ך סץ די א־בערזעציננען סץ דער װעלט-ליםעראטיר או־ף ״דיש. עם אױ א דאנקבארע א־בעם סא־ א םעפ־נאר, װעדבער װארש נערארםש ־עק־וםידט װערן סון דער ששודירנדיקער ױננש א־ן װירנע. — א נײ װערק װעגן עדגאר פ$ עם אױ דערשינען א נ־ װערק אין צװ־ בענד םין םאריא באנאםארש װענן עדנאר םא, ם־ט אן אר־נס־ר סץ ס־ויר. עם אױ א סש כאאנאליטישע אםהאנדרונג, װאס שירדעדט דעם אםע־־קאנ־שן ד־כםע־ אץ א נ״ ל־כם. —