Literarishe bleter · 1933-07-14 · 28 (14.7.1933) · p. Seite 458

ליטערארישע ביעטער נומ. 28 *79 4> זײט 458 וו־אך וואר סעאםער און?ונסס > אין ״נןװןמסשי״״כמסער שםיין װײםנר ליםי אין םישן גערמןן. — > אידן קעםיגסקי הןס די לעעםע װןך גע״ גענן װײםער ״םייעלע אסו־ת״. ס׳נאסײליקן זיך אין דער סריהע .״קיארע סעגאלןמיפש, ש• אין נ* נעסןן, א. דןמע, י. קרעלמןן, י. קןםװינער א. 1. > א. רןעױיקןנסןן און מ. שענםעלד זענען געקומען קײן װןרש-. > די ,״װילנער םדןיע״ <ןנש. מ. םזאה) הןס ןנגעהוינן עו שםילן אין לןדזשער *סקןלן״־סעןםער *שרײ כ־נע״׳. אין לןדזס סןרנלײנס די סייםע 10 סןנ. װײסערדיקער מ*רסריס װעס די םעג קלןר װערן. - נןך די .װילנער״ װעס אין -סקןל•״־ ןנהוינן נ• שוילן מיכןל םיכןלעסקן. — > די םןרשסעלינגען סין רןזן װןלערשסײן מיס אידע מיסשסילער יוסף גרין אין ןםקןר ןסטראף אין לעמנערג בײען םים גרויס דערםןלג. > ססחקע נירשסײן גיס?ײנע װײסערדיקע םןרשסעלינגען אין לעמנערגער .קןלןסעיס״. — > זיגנזינס סירקןװ סרעס אויף אין װילנער ״ײנזער סעןסער״ אין ,ןלקןסןנע״ סיסן ןנסײל סין דיגה הןלסערין. > די ןרסיםטן ■ןול נרײסמןן, װיערן קן־ ניעהסקן, שפחה און געמי נןסןן אין זײער סןכסעד סןרן ן■ קײן דרום־ןפריקע אויף גןססשיילן. דער־ װײל םרעטן אויף די נןסןנם אין קןמינסקי״סען־ סער אין נרײסמןן און קןניעװסםן — אין לןדלשר ״פילדןרניןניע״. — > מוני סערענרןװ אין ליסי םינקעל זענען געקומען קײץ ןרגענסינע, װי זײ מעלן אויםסרעסן אײניקע חדשים. — > דןס ײז־ישע סעןפער אין דיגע אין דעפ םןרגןננענעם סעזןן: 35 •יעסן זענען געשוילס געװןרן 150 כיןל, ס׳הןנן נןזיכס 0 7 50.4 ■עדזןן, דירכשביכלעך ־־ 336 סערזןן ן םןרשםעלינג. לריס דער נןל ■ןרשסעליגגען ד״ר הערםןן מײערןװיסש (פין מ. רןזימני) — 15 מןל, ״דער װעג ני גליק״ — 14, ״געװןלד, ■רגסה״ 1, ״19 יןר״, ״כביה דער םילכיקער״ — *י 9 מןל. ״ןזעף״ ״ד״ר זילנער״, ״חסײיס״ — עי 8 סןל. > אונסער דער לײסינג ■ין מוקסים נלא- שסײן, גרינדער אין ןנסירער םין רער ײדישער קלײנקינםס־בינע סרעס אויף אין ■*ריז ן נײע סריסע סון ײדישע ןרסיססן םין דײסשע סעןסערם: װיקםןר סולמןן, םןקסיםיליןן רןזען סין דער רײנחןרדס*נינע, נאסאלי אײזלער, םןלן״סעננע־ין םון גזןװסקים-נןלעס םין נערלין, נערסן שסערן סין רעס װײסנןדענער שטאסס־סעןסער, ד״ר הןנס קןינץ (מיזיקןלישער לײסער םין דער סריסע). > ןסי■ ריניסש און ראשעל כערגער הןבן פןז־ענדיקס זײעדע גוססשעילן אין קןװגע מיס ״דוד גןלדער״. > דח־ װןרדי אין חוה יןעלים הןנן גענענך אץ ■ןריז זײער דריסן קןנעערס. — י רעדאקםאר נחמן מײזיל > ד״ר מ. װײנרײך איז נוריקגעקורען סון ןסעריקע. > אין ■*ריז װײלס אינס א. אלמי אויםן װעג סין בײ״יןרק קײן װןרשע. > אויף רעם 15־םן ױלי הןנן די סרײגס סון ײװ״ן אין ריגע נןשכימס ןן ןװנם, אין װעלכן ס׳נןסײליקן ףך• װ. לןגקי״בערסאלדי — דער אייעןל פין ײװ״ן; הירש מעלןסעד-ױןס קען ײװ״ן אײסרון אין לעסלןבר. י. רןזענבוים — ײמ״ן אין דער ברײכער װעלס; י. ראירכןן — ײװ״ן און די ײדישע דעמןקראםיע; ד״ר י. ליפשיץ — ■ןרןדןקכן אין דער ײדישער געשיכםע. אין ןװנס װעס אײםברעסן דער עגגעל־כןר. > נײע ײדישע ניכער דערשײנען אץ סןרלןג ״עמעס״ ן ■. מןרקיש — נעזןמלסע װערק — בןנד 1, לידער, — ד. הןסשסײן ־־ סרײד פוץ נײעם זײן; פאלקלאר־לידער — נײע מןסער־ןלן-זןמלמג, געברײס נום דרוק דורך ז. סקודתקי. — > דער בןקןנסער ײדישער פןלער מענקעס הןס אינס געשלןסן אין ■אריז זײגע ןן או־כשסע־ לינג מיס גרויס דערפןלג. זײנס ן גילד איז ן■־ געקויפס נעװןרן דירכן קינסכױדעסןרטןמענס פןר דעם מוזײ זשע-רע״פןם. אויםן מןנעארנאס, װו םענקעס איז זײער געשעעס, הןס םען װןרים נרןסולירס דעם סןלןנססולן ײדישן מןלער זװליב?ײן דערפןלג. > אין ריגער ״פרימןרגן״ װערט אינערגעגענן, *ז די ריסישע דרןמע הןם נןקוםען םון דער לע־ סישער מלוכה ן םיבסידיע םין 10 כריזנס לאם. די נײכינג מןכט סןרװירסן דעם סעןטעריקןסיסעס אין ריגע, הלמאי ער הןס נישס ןנגעניגען קײן שריס ני נןקופען ן םובסידיע אײך פןר דעם ײדישן טעןכער. > אינגיכן דעדשײנס ן מןנןגרןםיע א״נ ״סןדערנע ײדישע קיבסכלער״ אינסער דער רעדןק־ ניע סין ד״־ר י. שינןגל. ײדישע מןלער אין כקולססןרן װערן נעבעסן עינושיקן קירעע *װסן־ ניןגרןסיעס מיס ענססערס אײף סןיננדיקע סרןנן; 1. דןסע ארן ןרס סון געבײרן; 2. שסענדיקער װויבןרס; 3. ססידיע״עסןסן; 4. ןנסײל אין אויס״ שסעלינגען; 5. אײסזיגן םין קריסיק, נישס גרע- םער םון 8 ס״ם אויף סו. די ןװסןביןגרןםיעס דןרסן נוג*שיקש װערן נישס שסעסער סין 15-סן ײלי אויםן ןדרעם; ד״ר עםיל שינןגל, קרןקע, הײליקער סילי■ 6. > אין רין״דע־זשןבעירער רןרין אין ןוגן- ניזירם געװןרן ן כעעניעלע ײדישע רןדין־־שעה, װעלכע װעס אינערגעבן איבעד גןנץ ברןזיל ײדישע מוזיק, ײדישע מןנןלןגן אץ פןרסרןגן איבער גע־ זעלשןפכלעכע סרןגן. ײדישע רןדין־שעהן זענען אויך אײנבעפ־־רס אין ןיגעגסינע אין אירןגװײ. — > בײביש זילבעיישסײן הןם םןרענדיקס ן דרןםע ״נרוך שילמןן״, װןס שילדערס דןס לעבן ארן אימקומען םין בריך שילמןן, — דעם ןרבעםער־ העלד אין װןרשע. די דרןמע װעס אויפגעסירס װערן דירך משה ליעמןן# דעקןרןעיעס _ א• גיסערמןן. — > ד״ר י. שיפערם װערק ״װירסשוססם־גע״ שיכסע״ סין ײדישן ■ןלק תערם געבעבן ןלס ■רעמיע *י די לײענער סין ״די פןסט״ אץ לןנדןן. — ליםעואטװ און קןולסור > אינסעד דער דעדןקעיע פין לײביש לעדרעד, סעקרעסןר פון דער ■כיכןלןניש ־ ■עדןגןגישער סעקניע סין ײװ׳־ן, איז אינס ןיײס דער ערשטער בןבד שריפסן פון דער סעקניע מיס ן רײ נרײסע ןרבעטן פין אײרןיעישע און ײדישע געלערגםע. װי ז״ר ך״ קאײאדסקי, •רןפ. קירט לעװץ, ד״ד ױ. עליןכבערג, ■רןפ. פ• שניאורסןן, ד״ר ש. לעחין, י. בערבשטײן״ ד״ר י. בראס, א• גןלןמב, י. שטערן, ד״ר י. ריבין, ז. רײזעץ״ ד״ר י. ליכינכקי אין ה.ם*כןר. ן כפעציעלן װערט הןם די ביבליןגרןפיעע רשימה, נינייפגעשכעלס סון י. *גילןװיטש אין מ. יןפע, סון ײדישע לערגביכער און ■עדןגןגיק, װןס ברעננפ 853 ביכער אין ײדיש (פןר דעם ■עריןד 1900—1930) אײף די געג סן פון ײדישער שפרןך אזן ליכעי*סיר, *ריכמעסיק, *לגעברע, געןמעסייע סריגןנןמעהריע, :ןסודװיסנשןפכ, םיזיק און כעמיע, געןגרןפיע, נעזעלשןסס-קענסעניש, עןליסישע עקן־ נןכד־ע, געשיכסע, ספןרט, מוזיק, םלאכה און סעכ־ ניק, לערגביכער פ*ר העברעיש, לערבביכער פןר ןנדערע שי־ןכן. די דןזיקע ■י*ליק*דיע (38 דרוק־ *ויגן נרויכן פ*רמ*ס) איז די ערשסע אץ איר מץ און לויס איר פןרנעכ אין דער ײרישער װיסנ־ שןפסלעכער ליסעי־ןכור. > ס׳װערס אינס 30 יןר זינס ז. שניאיר מןס ןנגעהויבן נו פןרעסנסלעכן זײנע װערק. אין •ןריז איז גענריגדמם געװןרן * ״ז. שניאיר־ײכל־ קןמיסעס״, װןם הןט זיך געשטעלס *לם אויפגן־ *ע *רײכניגעבן *לע װערק סון ז. שניאור אץ ײדיש און העברעיש, אײבניןרדנען ייבילײ־ןװבמן. סןרזינער פין ױבל־קןמיסעס— י. נײדיסש# סעקרע־ ס*ר — ז. מעלביק. — > אין מןכקװער .,עמעס״ לײענען מיר אזן םיסײלונג, װןס איז געגעבן מים גרײסן שריסס; .״נעכסן, דעס 1־סן יילי, מיט 12 סעג פןרן סער״ סין, איז ןרויס סין דריק איגס פ*רל*ג *עמעס״ •ר*ס. זןרענקיס ,ײדיהע שפרןך ס*ר דער ןנםינג״ שול, גר*מ*סיק און *רםןנרןפיע״. דיר לערנביך איז דערשינען איץ > נןל פון 50.000 סויזנס עקז״ — דער גיעססער סירןזש, אין װעלכן עס איז ביז אינם דערשינען ן ײדיש בוך״. — ס׳איז בארת א רעקןרד־ניפעי*, הןס רעדס סיל. בסרם״ װען מ׳נעמס אין ןכס רעם קלןנעדיקן נושסןגד פון אונזער ײדישן ביכער־מארק אין סוילן אין א-ן ןמעריקע! > נןך דער װילנער רעןל־גיםנןזיע זןל בןקירען מלוכה־רעכט די ײדישע גימגאזיע אין ■יןליססןק. ן װיזיסןסןר סין םיניסכערױם הןס אײנגעסיגען, ןז די ג־מנןזיע שסײס אויף ן גע־ העריקער ■עדןגןגישער הויך, אין *ז ער װעס איץ פינססעריזם ניןכן * סןרשיןג ני גענן איר מלוכה־ רעכמז. אין ניזןםענהןנב דערסים דןרף םען אין דער גיםנןזיע דורכסירן ברײסע םעכנישע אײםבע־ סערינגען, װןס סןרערס ן גיעסערע סימע. עס הןם זיך שוץ געבילדעם * קןםיםעס, װעלכער איז בלײך ניגעסרןסן ני שןסן די בויסיקע סימע. די ידיעה װעגן םליכה-רעכס פ*ר דער ײדישער גיםנןזיע הןס *רײסגערוסן * סרײד בײ רי םרײנס סין דעו־ ײדישער שיל אין ביןליססןק.