Literarishe bleter · 1933-07-14 · 28 (14.7.1933) · p. Seite 451

זײט 451 ליכער^רישע *לעהער נומ. 28 (479) דערנאך איז ער אראפ אין גאס. ער האט זיך אפגעשטעיט בײ אלע געשעפטן״ פון װאנען ראדיאס האבן זיך געריםן ביז טויב װערן. ער האט זיך אײנגעקױםט קיײדער״ זאקן, קראװאטן און אלערלײ ראזיר-ארטיקלען, זײפן, קרעםען, ראזיר־מעםעריעך, װאס זאלן אים גענוגן פאר זײן הארטער בארד םאר דער גאנבער צייט. אלײן נישט װיםנדיק םאר װאס, 'האט ער דעם בלאםן מײדל דער פארקויםערין דערצײלט, אז ער פארט קײן ױ■ ראפ. דאם מײדל האט א שמײכל געטון און העפלעך געזאגט: - א, דהים איז נײס, װערי נײס... <א, דאס איז נעט, זײער נעטו ׳.... <המשך קומט) צו אלע ײדישע שריפטשטעלער, זשװנאליסטז, פילאלאגן און איבעחעצער! יין 4־נעבדיקן לעקסיקןן סין דקר ײדישער ליםערןןסיר, ■רעםע אין סילןלןגיע סין ז. רײזמן, װןס איז ערשינען אין װילנע אין םןדלןג סין נ קלעעקין און װןם הןס ןיבעעלןסן דנס הריסש קןרײס םין דעם גןנגן װערק, ןרימנעמינדיק איגער 1900 נין־נינליןנרןסיש־לריםישע ןרטיקלען װעגן ײרישע שריססשסעלער אין זשירגןליסכן״ םעלן נןך ןנער ן גןנעע רײ ןרסיקלען, װןס דער אוירןר הןס בישס געהןס דעם אײסענטישן מןסעריןל װעגן זײ׳ זענען זײערע ניןררןםיעם נ*שס ןר*ץ אץ דעס גרינט־ןלף־גית סון דעם לעקםיקון. אינס הןם ז. רײזען םןרטיק גערוכס נום דריק ן נײעם גןני׳ װי עס װעלן ערשטנס ןרײנקיםען ןיטיקיען װעגן די דורכנעלןזםע םועי סין דעם ײדישן װןרס אײף אלע געגיסן אין ןחוץ דעם-דער גײעי דור ײדישע שריםסשסעלער, ז. רײזען װענדט זיך דערמיט גי ןלע םןראינסערעסירםע וער־ זןנען מיס דער ררינגלעכער נקשה עינושיקן אים װןם גיכער ניבליןגרןסישע ידיעות סןרן לעקסיקןן״ ■יןס גענויער און אויםסירלעכער, נדי די רעדןקעיע סון לעקכיקןן זןל בעסער הןנן עוס ל רןסעריןל אײדער נו װײניק. לײ־ ניקססנם ןנער מוץ ןגבעגענן חערן סןלגנדע דןטן: א) נןמען׳ סןטערס גןמען אין סןכיליע, נ) סןג, חודש און יןר םון גענורס״ ג) געבורטס־ןרס, ד) יחוס״ ה) עלסעין, ץ דערציינג אין בילדינג, ז) גײםםיקע השיעות. ח> װיכסיקהסע געשעעגישן אץ לעבן׳ ס> ןנהײב סין ליסערןרישזר םעטיקײס — אין ערײנן, אין דריקו, י) אין װעיכע אייסגןבן זיך בןט־יליקט, װעלכע ןלײן ןרויםגענענן ןדער רעדןגירם, יא> װעלכע װערק ןריגינעלע, אינערזעבסע, נןןרנעטע ןרויסגעגעבן, ז) אץ ײדיש, 2) אין הענרעיש, 3> אין ןנדערע שנרןכן — מיט ן גענויער בןשרײנונג סון סיסל, אינחןלס, םןרלןג, ןרט אין בײס םין דריק, צןל זײסן, עיוענסועלע אויםגובן אין ןנדערע שפרןכן, ינ) רשימה סון די *ייכסיקססע ןרבערן, װןס זענען נןך נישט סןרעפנםלעכס אין נוך-סןרס, יג) רשימה סין די אײםסירונגען אײף דער נינע, יד) גענײע אין וויססירלעכע נינליןגרןםיע (רעבענזיעס, ןרםיקלען, ביןגרןםישע נןסינן), םי) רשיסה םין סכעיודן;ימען׳ סז) אײב םעגלעך, אײסן־קריכיק ןדעי־ אײסן-כןרןקסעריסביק, יז) מוםסערן סץ לי־ סערןרישע ןרנעסן, אײגבלנע עקזערולןרן םין די אץ בוך־םןרם סןרעפנסלע־ כע װערק, יח) געזעלשןםסלעכע כעסיקײס, נןריף אין בןשעםמיקיבנ, יס) שסעגדיקער װויןיןרס, כ) םןםןגרןסיש בילד. די יעניקע שריםפשסעלער און זשורנןליססן, װןם די ויסיקלען װעגן זײ אין די ערשיגענע בעגדער םין לעקכיקןן זעבען נישס םולשטענדיק, נישס גענוי ןדער םןרעלסערס, װערן געבעשן בינישיקן מיליאים אין יויקינים. עס ליגס ן הוב אײף די קרוניס און סרײגד םין סןרשםןרבדגע שריםששסעיער בו נןזןרנן ײ רעדןקדיע סין לעקסיקןן מיס דעם בעהעריקן םןטדריןל װעגן זײ. דער אויסןר סון לעקםיקןן הןלס סןר נויסיק אײםמערקזןם בו מןכן ןז דן גײס נישס אוס דער כבוד ןדער אימנבוד בןבײכנס *ו װערן אין דעס לעקםיקןן, נןר עס חןנדלט זיך װעגן ן גענויעם און סולשסעבריקן ססר זנרון סין דער ײדישער ליסערןסור, *רעסע און םילןלןגיע. װען עס זןל אײנעם אײנםןלן דער סןלשער געדןנק?יך אײםבישליםן םון דעם קןלעקסיװ װןס װערס רעגיססרירס אץ לעקסיקןן אין נישס עישסעלן די נײסיקע םןסעריןל .ועס ער סײ װי סײ *לײז ױעלן דערמיס דןם, ןז די נןסידן װעגן אים אין לעקסיקןן װעלן נישס זײן גע:ײ אץ אסשר אײך מיט גרײזן. ןלע מןסעריןלן סןר דעס לעקסיקןן םין דער ײדישער ליםערןסור, •רעסע און םילןלןגיע דןרםן נוגעשיקס װערן רעגיםסרירס לײס ןס דעם ןדרעס: ז. רײזען, ײװן, װ. װיװילםקי גןס 18, װילנע. פונקט אזוי שנעל האם ער אים ןננעשםופט פולע הענט מיט בראשורן, רעקלאפעס אין בילדער, װאס רוםן צו רײזן, זען און געניסן. מר. גאלדבלום האט עפעם געשטאמלם װענן א פאס, װיזעס, נאר דער ױנגערמאן האט אים גישט געלאזט רעדן. ער זזעט שזין אלײן מאכן אים א 'פאם, װיזעס. פונקם אזזי גיך האט ער אים אונטערגערוקט די קארטע פון דער שיף מיט די אנגע• בײכנטע קעסטעלעך, װאס װײזן די קאבינעם. - אט די קאבינע - האט ער באםוילן מער זױ געראטן- זי איז אין מיט, שאקלט נישט. און א בעט נעמט אין דער הויך, װעט איר האבן א *פענסטערל צום ים... מיפטער גאלדבלום האט נאר אלײן נישט באװיזן זיך אי■ בערצוקלערן, װיישוין האטידער' יונגערמאן גענומען בײ אים א םשעק אויף א שיפס־קארטע טוריפטן-קלאס הין און צוריק. דער בחור האט אים אננענעבן א פאק פאפירלעך פאר דעם בא• נאזש, אלערלײ אנדערע פאפירן און אים א פרײלענער אגעזאגט: - אלזא, איר פארט מיט דער נעכפטער שיף. זי האט פינף און פופציק טויזנט טאן, וױברירט נישט, און דאס איז פראכט־ פול. קומען זאיט איר מיט צװיי שעה פארן אפרייזן. מיסטער גאלדבלום האט נאך געװאלט עפעם זןןגן. װי יע• דער כאראקטערלאזער מענטש, האט ער געפילט, אז זײן כאראק- טער האט דא געליטן, אז עפעס יצו גיך האט דער קאכעדיקער יוגגערכאן אים ארײנגענוכען אין דער האנט ארײןי, באהאנ■ דלט אים גאר װי א ײנגל. ער האט זיך געפילט געקרענקט און גענזכען עפעס שטאכלען. נאר דער פלינקער פרײלעכער ױנגער- כאן האט עוין אויף אים נישט געקוקט. פונקט אזוי ענערגיש ד.אט ער איצט גערעדט כיט א גלח, א פאסאזשיר. מיכמער גאלד־ בלום האט עפעס א מורפל געטון געװאלט זאגן, אז ער װיל צו־ ריק זײןי געלט, נאר אז דער פרײלעכעיר בחור האט אויף אים געגעבן א בליץ כיט די אויגן און באװיזן א פול מויל הײסע לאכנדיקע צײן, האט ער בלויז געזאגט: ״אלרײט׳ און ער איז ארויס אויף דער ניאס. אין הײסן ,סאבװעי״ 'האט אים גענומען הנאה טוען, ױאס עס איז אזוי ניך צוגעגאננען' אז ער איז ארײן אין דער זײגערכאכערײ האט ער גענוכען ענערגיש אײנפאקן זײנע ארבעספ-קלײדער אוןיגעזאגט מיט שטאלץ צו די ארבעטער ביי די טישן: - גענוג געארבעט. איך נעם װאקײשאן װואקאציע) און פאר קײן ױראפ. אלע ארבעמער האבן, װי דורך א באפעל, אראפגעכאפט די שפאקטיחלעך פון די' אוינן און באטראכט נײמען גאלדבלום. - בלאפסט? - האבן זײ געפרענט. מיסכעיר גאלדבלוםי האט זײ גישט געענטםערט. ער האט אױסגעקעמט מיטי א קעכעלע זײנע צעשויבערטע ברעמען, װאם דערמאנען מיט זײער גרויםקײט און דיקקײט אין א פאר װןןנסן. ער האט גוט אויסנעװישט זיינע אנגעבלאזענע באקן, װאס װיסיל מען זאל זיי נישט ראזירן זעען זיי אלץ אויס שװארצלעך, נישט ראזירט, און מים געלאסענע טריט איז ער ארײן צום באלעבאס זײנעם מיםטער ציפקין, װאס איז געזעסן אין א קלײן צימערל, װי אין א שטײג, און געװיוינן ברילאנטלעך. - מר. ציפקין - האט ער געזאגט - צאלט מיר אויס פאר דער װאך, איך פאר קיין ױראפ. מיםטער ציפקין, אן אויםגעטרוקנטער ליטװאק, װאס איין אויג איז בײ אים ברױן און דאס צחײטע גרין, אן אלטער גרוי• ער בחור, חאס כאטש ער איז ישוין אין אמעריקע עטלעכע און פערציק יאר,' רעדיט ער נאך אלץ װי אין דער ליטע מיט אלע שארפע ״סינס׳ אנשטאט .ישינס׳, האט פונקט װי זײנע ארבעטער ארויסגענומען דאיס שפאקטױול פון לינקן אויג, פון גרינעם, און באטראכט גאלדבלומען מיט חידוש. - גאר, - האט ער געזאגט מיט א םינסקער ניגון -װןם, א פוילישע פלה זיך פארװאלט, האז נישטא קיין גלויבן אין די בראנזװילער בתולות, װאסז... מיסטער גאלדבלום האט דערפילט א רויטקײט דורך זיינע אנגעבלאזענע באקן, װאס זעען אויס וױ נישט ראזירט. ער האט אים געװאלט זאגן, דעם פאסקודנעם ליטװאק װאם קריכט יעדן אין די בײנער 'ארײן, אז עס זענען נישט זײנע חזרישע ביזנעס נאך װאם ער פארם, אז ער דןזרף אים בןןצאלן, װאם אים קומט, און דאטס אל...'אבער געזאגט האט ער בלויז: - װייס אי״ך װאסז איך םאר אויף קבר-אבות...