Literarishe bleter · 1933-07-14 · 28 (14.7.1933) · p. Seite 450

ליטערארישע בלעסער נומ. 28 (449) זײט 450 ד א כ ו ת (ד ע ד צ ײ 7 1 נ ג) קײן איין לופטל האט ויך נישט ארײנגעריסן דורך די אפענע פענסטער, װאס זענען ארײטנענאנגען אין א שמאלן פארמאכםן הויכן הויף. קינדער האבן אפט פון די אנטקעגנאיבערריקע װוי• נונגען געװײנט. פארפעלקער האבן זיך געקריגט. אגטשלאפן װערן פלעגט מיסטער גאלדבלום ערשט פארםזןג, װען עס האט שוין גענומען בלויען. די עטלעכע שעה שלאף זענען געװען אומרויקע, קאשמארע. שװערע חלוםװן האבן געמאטערם. די טאטע-מאמע זײנע, װאס ער האט איבערגעליאזט אויפן בית״עולם אין דעמביצע אין פײין מיט פינף און צױאנציק יאר צוריק, אײדער ער איז קײן אסעריקע געקומען, אוןיװעלכעיער האט כמעט זײער פנים נישט געדענקט, האבן פלוצים איצט גענומיען קוםען אים נאכם נאך נאכט צו חלוס. מיסטער גאלדבלום האט זיך גענוםען דערמאנען אויף דעם געלעגער, אז ער איזנישט געװעןגענוג אפנעהיטן פאר דער גאנצער צײט אין קדיש-זאגן און אין מזכיר-נשמות זײן. אויך האט ער נישט געטראכט װענן שטעלן טאטע-מאמע א מצבה אויף די קברים, כאטש זײ זענען שוין אזוי לאננ אװעק פון דער װעלם. און ליגנדיק אזוי אין בעט, אויסגעבאדן אין שװײס, מיד םון װעלן שלאפן און נישט קענען, איז איים אײנגעפאלן א געדאנק, אז עס װאלט גאר א יושר געװען איבערצולאזן דאם צעקאכטע ניו-ארק אין ארייבערכאפן זיך קײן דעמביצע אויף קבר-אבות. אין די ערשטע טעג האט האט עד זיך נישט געםאכט דער- פון. מאלע, װאס א םענטש טראכט! אבער וזאס שטיקענדער די נעכט זענען געװאין, אלץ מער האט אים דער נעדאנק גענומען עקבערן אין קאפי דערצו נאך האט א ריזיקע רעקלאמע פון א שיפס-געזעלשאפט באװיזן זייך איבער ניו-יארק און יעדן געקראכן אין די אויגן ארײן. אויף א ריזיקער שיף-דעק איז געזעסןי א פארל, שײן, װי נאר פארלעך קענען זײן אויף פלאקאטן, גליק- לעך און צעשטראלט. איון געזאגט האבן זײ מיט די גרעסטע בוכשטאבן צװײ װערטער: נעמט גליק: אומעטום האט דער פלא- קאט גערופן, אין די הײםע װאגאנעס פון דעם ,םאבװעי׳ און ,על״, אײף אלע לײדיקע װענט,.אויף די דעכער פוןי די הײזער. בײנאכט האבן זיי גערופן םיט ר״ויטע פייערדיקע אותיות, און אין הימל און װאסער זיך געשפיגלט. עס איז זיך גארנישט גע- װען אײסצובאהאלטן פין זיי. א לאנגזאמער, א נישט-אנטשלאםענער, האט מיסטער גאלד- בלוס נישט געפועלש ביי זיך אזוי גיך נאכצוסון דעם פארל אויפן פלאקאט. אבער גלאט אזוי זיך איז ער אין אײנעם א טיאג ארײנ- געגאנגען אין באנק, װו ער האט געהאלטן אפגעשפארט זײן געלם און געהײסן עם איבערשרײבן יצו דער ,אמעריקאנער עקםפרעם קאספאני׳. מיט הנאה האט ער אויםנעהערט, אז פאר א היפשער צײט איז אנגעװאקסן פראצענט אויף די דרײ טויזנט דאלאר זײ- נע א סומע פון העכער הונדערט דאלאר. ער האט יזיך דאם פראצענט געהײםן אויסצאלן. דאם לעדער-געבונדענע טשעק־בי- כעלע פון דער עקםפרעם-קאמפאני האט ער באהאלטן אין טאש. ער פארט נאך נישט - האט ער זיך 'געטראכט - אבער א םשעק- ביכעליע מעג ער דאך האיבן. פונקט אזוי איז ערי שפעטער מים א מאג ארײן אין אי שיפים-געזעלשאפט, טאקי אין דער זעלבער געזעילשאפט, װאס האם אזוי רעקלאמירט צו פארן אײםן ים. ער האט נישט געהאלטן נאך בײ פארן. נאר װאם קען עס דען שאדן, אז מען םרעגט יזיך נאך װעגן אי רײזעיז אינ- פארמאציע קאסט קײן געלט נישט. אבער אין דעם פראכםסולן זאיל מיט די יזײלן און םקולפטורן, ויואם האט דערמאנט אין א טעמפל, האט מיסטער גאלדבלומען גיענומען אין די הענט ארײן א זײער פריײלעכער ענערגישער און לעבנסלוסטיקער ײדישער בחור םיט א פאר שװארצע אויגן, װאס ברענען װי צװײ גליענ־ דע קוילן, און מיט א פאר םלינקע הענט, װאס רוען נישט אײן. איידער מיםטער גאלדבלוים האט זיך אומגעקוקט, האט דער בחור פון דער שיפם-געזעלשאםט שויין געהאס םארשריבןי זײן נאמען. י. י. זיעעיעד / //■עדי׳שיע א ד י ף 1 פריער װי אין אלע אנדערע יארן אין דער צײט האבן די היצן ארומגעינו־ מען ניו־יארק. די צעגליטע זון האט געברענט די הײזער און דעכער מים הײם פייער. אין די אװנטן האט דאם אנגעגליטע אייזן, בלעך, שטײן און אספאלט אוים־ געהײכט צוריק דצם הײסן אטעס. פון ים האבן זיך געטראגן שװערע פייכטע און שטיקנדיקע נעפלען. הילפלאזער װי תמיד האבן די קליינע /״װאנע מענטשן אויסגעזען אין דער אנגעגליטער צעלײג- טער שטײנערנער א־בעריק, א לאסט שטאט. די אייגצנע קערפע־ם זענען געװארן נישט צו דערטראגן. הייםער וזי אומעטום איז געװען אין דער זייגער-װערקערײ םון מיסטער ציפקין ארום דילענסי סטריט. די גאנצע צעשרפהטע זון, געבאדן אין שטויב, האט זיך גלײך ארײנגעריסן דורך די פארזמוצייקטע פצנסטער פוין דער פאבריק. אלץ, װאם האט זיך געזען דורך די גרויסע פענסטער, אלע צונײפגעקװעטשכע מויערן, קוימענס, קעסלען אויף דעכער, צעהאנגענע װעש, פלאקאטן האט אויסגעזען שװייםיק, פארחלשט. יעדעם מאל, װאם דער ,על״ (הײך-באן> האט זיך אנגעטראגן, האט אויפיסנײ גענומען טרײם■ לען און ציטערן אין דער פאבריק,'פון די זײגערס ביז די שפאק• טיװלעך אויף די אויגן פון די ארבעטער, ביז די געהירן, װאם ליגן אונטער די נאםע שארבנס. דער גערויש איז בסדר געשטיא• נען אין די אויערן. די ארבצטער האבן פארצויגן די פענםטער מיט צייטונגען, פארהאנגען מיט די פארטוכער. זיי האבן אראפ• געצײגן די העםדער פון די לײבער, נאר עס איז זיךי גארניישט געװען אויסצובאהאלטן פון דער אומדערבארמדיקער היץ, װאס איז געקראכן אין די האר פון די קעפ, אין די האלב-נאקעטע האריקע קערפערם, אין יעדע־ קנייטש און פאלב פון לײב. דאס געגערל, דאס שיק-ײנגל איז מיד געװארן פון לויפן ברענגען אלע זזײלע פארציעס אײז-קרעם, זזאס איז צערונען אונטער זײנע שװארצע הענט. מער פון אלע ארבעטער האט געליטן פון די גיהנום-טעג דער בעסטער זײנערםאכער פון דיער געװערקצריי מיסטער נײטען גאלדבלום, עלטער פון אלע איבריקע. א מענטש שוין א קנאפער פערציקער, פלײשיקער פון אלע, האט ער שװער געסאפעט בײ די קליינע געזוערקלעך, האט עי זייך שיער נישט איןיאײגענעם פעטס צעפרעגלם. שװערער נאך פון דער ארבעט איז געװען דאם פארן יעדן טאג מיטן סאבװעי <אונטערגרונט-באן> צו דער ארבעט און צוריק ביז בראנזוױל, װו ער האט געװוינט. די מענטשן אין די װאנאנעס האבן זיך צונויפגענאסן, צוזאמענגעקלעפט זיך מיט די נאסע לײבציר, װי מיט קלעפעכץ. פארװאנדלט זיך אין איין ריזיקער מאסע היים לייב, װאם בײט, שטיקט זיך און םאפעט. ארבעםער-מײדלעך האבן אפטי געחלשט אין געדראנג. אין די נעכט האט מיסטער גאלדבלום נישט געקענט שלאפן.