Literarishe bleter · 1933-07-07 · 27 (7.7.1933) · p. Seite 431

זײט 431 ליטערארישע בלעטער נום. 27 (478) - אויב מען װעט דא אויםםײדן די חםרונות פון דער אמעריקאנער ײדישער קולטור־יגעזעלשאפט, איז אזא אינםטיטוציע אין פוילן נויטיק און נוצלעך. איך װיל נישט רעדן קײן שלעכטס אונטער די אויגן. אין אמעריקע האב איך דאס אפט ארױםגעזאגט אין ״פראלעטארישן געדאנק׳. די קולטור״געזעלשאפט האט זיך אירע פארדינםטן, אירע מעלות, אבער איר טעטיקייט איז נישט לויט די אויפגאבן. זי האט געװאלט מאכן ײדיש פאר א װעלט-דערלײזונג, עס איז נאיװ צו מײנען, אז נאר די פראגע םון ײדיש איז אזוי הארב אין ײדישן לעבן. די קולטור־געזעלשאפט האיז נישט געדארפט זײן א געזעל• שאפט פון יידיש־טעאריע, נאר א פארשפרייטערין פון יידיש און ספעציעל אין די ערטער, װו ם׳ײדישע װארט איו אויםגעמעקט און אפגעקראכן, זי האט געדארפט טון, אזוי צו זאגן, מיםיאנע־ רישע ארבעט, גײן אין די אפגעשטאנענסטע ערטער, איןיניו• יארק און אין די װיסטע פראװינצן, שאפן שולן, װו עס זענען נאך נישטא, ארײנטראגן אויפקלערונג און פראפאגאנדע פאר דעם ײדישן געדרוקטן װארט. זײן די פארמיטלעריןיאון פארשפרײםערין סון זשורנאל, אבער זי האט עס נישט געטון, אלנפאלס נישט אין דער מאס, װאס זי האט געדארפן טון. זי האט זיך מער פארנומען מיט טעאריעס, זיך געחנדלט י צו די ארבעטער פארטייען. בעת, די ײדישע פאליטישע פארטײען, האבן סײ װי, יעדער אויף זײן אופן געבויט קולמור־אנשטאלטן, ײדישע שולן זענען א םך פריער געשאפן געװארן פאר דער ק. ג. און אויך 2 ביבליאטעקן. דאס זעלבע איז אויך דא אין פוילן. עס איז דא פיל פלאץ פאר ארבעט, ספעציעל איצט, י װען מען װערט פאריפלייצט סון דער אסימילאציע, םען םארמאכט שולן, א יידישע גימנאזיע, סעמינאר. מען רײםט ארויס די שוין־דערװארבענע פאזיציעס. אין דעם געביט קאן די קולטור־געזעלשאפט ידא א סך אויפטון. דאס זעלבע איז אויך מיטן פארלאג, מען קאן פארט דעם יידישן לעזער ,אנטװײנען״. די פרױואט-פאולאגן זענען נושט שולדיק, זיי קאנען מער נישט אויסהאלטן, די ביבליאטעקן אויך נישט, זײ האבן קײן געלט נישט. אין די ארבעטער רײען איז מען פארנומען מיט שטרײקן און פארפאלגונגען, דערצו איז מען אויפן געביט םון קולטור צעריסן, צעשרויפט. קאן דערפאר א קולטור געזעלשאםט דא שפילן א גרויסע ראלע און אויפטון פיל. קאסיםעס אויף ארװסצונעבן א. •סםײנבארנס ■םריפסן, םיסטרנאװי״ץ פארבליבן נאך א קלײנע צאל עקזעמפלארן אל־עוד שט״נבאר*: מעשאלים, באנד ו מיט 14 האלצשניטן נון ארטור קאלניק און א צײכעגונג פון געארג לעװענדאל. ט32 זײטן פראכטסול געבונדן פרײז סאר אײסלאנד 2 דאלאר, זחוץ ס2 סענט> פארטא). מיט באשטעלונגען זיך װענדן אויםן אדרעם פונם ,שטײנבארג׳קאמיטעט״: ,!)ט&חתפס ,ו1ס311תח86סמ 161תו031 .תם .סזח&חזסמ .3ח1עססגו6 .11'4 8143411ת6ע1ח/1 .ת51 פארלאג ב. קלעצקין, װילנע איבער די חדרבות סוי פלויבע — פרײז 5.20 — שוין אזוי גוט צוגעװוינט צו דפם ,ײדישן קרבן/ אז אויף וױפל איך בין גישט אפטימיסטיש געשטימכ צו ײדיש אין אמעריקע, קאן מען דאך ניישט אװעק פון פאקט, אז דארטן איז ײדיש א... לשון־קודש,'א דאװענען. װען אבער איך האב באגעגנט עטלעכע הונדערט קינדער פון דער ,יונגביאר׳־ארגאניזאציע אין װארשע װאם האבן אין משך פון עטלעכע, שזזה גערעדט און געלײענט, געשמועםט אוין געזונגען אין ײדיש, האט דאם מיר אויםגעזען... םרעמד און נישט־נאטירלעך, אפשו־ גארי איביערנאטירלעך. און װען איך האב זיך דערנאך באקענט מיטי די קינדער פון די פארשידענע שטעט אין פױלן^ און װען אין לובלין, אין אן אװנט האבן מיך קינדער פון דער דארטיקער שול אײנגעלאדן אין יזײער קילוב, װאס האט זיך געפונען אויף א... בוידעם, האב איך דערםילט דעם דויר, װאס איך האב אים נישט געקאנט און נישט געװוסט דער קומענדיקער לעזער פון די ײדישע שולן װעט נישט דין דער צופעליקער לעזער, דער נישט איבערקלײבערישעו/ דע.־ '•זזדי;,■ ל. מלאך,-, יפןןרסרעם םון קינסםלער ם. םרידמאן) הינטעראויװנדיקער, דער נײער ײדישער לעזער װעט שטעלן פאדערונגען דעם שרײבער, און דער ײדישער שרייבער װעט מוזן נאכקומען. - - מכח אונזערע לעזער - דער מיטלקלאס האט נישט קײן באצױנג צו דער ײדישער ליטעראטור. א צייטונג באפרידיקט איס, אפילו אין די ,אומפארטייאישע׳ ביבליאטעקן קומט כמעט בעיקר דער ארבעטער נעמען יידישע ביכער. קוקט דורך די סטא־ םיסםיק אין א ביבליאטעק, װעט איר זען: דאס באלעבאטישע מײדל לעזט פויליש, און דאס ארבעטער סיידל יידיש. און דערצו לײענט דאס באלעבאטישע מײדל על־פי־רוב, נאר ראכאנען, בעת דאס ארבעטער מיידל לייענט אי ראמאנען אי וױםנשאפטלעכע ביכער, װי בראשורן און אפהאנדלונגען װעגן פאליטישע און םא• ציאלע פראגן. דער ארבעטער לערנט זיך דורך 'לייענען, און דעיר באלעבאטישער לײענער לײענט צוליב לײענען, און אפמסאל אװעקצוהרגענען די צײט. װאקסט איצט א לײענער מיטיא בא־ שטימטער ריכטוננ, און דער ײדישער שרײבער װעט מוזן זוכן נײע סאציאלע טעמעס. - װאם איז אײער מײנונג װעגן דער קולטור געזעלשאפט, װאם פראיעקטירט זיך איצט בײ אונזז אײך איז דאך באקאנט די ײדישע קולםור געזעלשאפט אין אמעריקע.