Literarishe bleter · 1933-06-30 · 26 (30.6.1933) · p. Seite 414

ליסערארישע בלעטער נומ. 26 (477) זײט 4(4 לויט דעם נאציאנאלן פרינציפ. צי איז דאם גוט אדער שלעכט— דאם לאזן מיר איבער פאר די ארטאדאקםן, װאם קענען דענקען בלויז לויט דעם רבינם םידור, און אויב עם עקזיסטירן יא פאקשן, ױאס זעגען נישט פארויסגעזען אין יענעם סידור, איז דעמאלט אז אך און װײ צו די פאקטן. מיר מוזן זיך אבער רעכענען מיט די פאקטן און זיך ריכטן לויט זײ און געגאנ־ נען איז די אנטיױקלונג לויט אזא ריכטונג: םון רעליגיעק באװוסטזײן דורך דעם מלוכישן צו דעם נאציאנאלן. אכ דער באוױםטזײן האט אין באשטימםע קראנקהאפטע באדינגונגען געבראכט צו א היטלעריםטישער געשװילעכץ. אוים־ געהונגעדטע און א־יסגעשעפטע מאםן, אנטוישםע אין דער םא■ ציאל־דעםאקראטיע׳ װאם איר האבן זײ געשענקש זײער צוטרוי צענדליקער יארן, אנטוישם אויך אין קאמוניזם, װארום אויך ער גיט דאך נישט גענוג עםן און באקװעמלעכקײטן, האש מען זיך גערן געלאזט פארפירן פון א היטלערן װאס עקםפלואטירס אזוי גוט דעם נאציאנאלן לאזוננ. און פארשטייט זיך, אז דער ערשטער כעס גיםט זיך אויף די קעפ פון די שװאכע. דא איז שוץ נישט אזוי שטארק דער קאמף פון דער דייסשישער ס ל ו כ ו״ נײן, עס גײט אין נאמען פון דײסשישן פ א ל ק. אס אזא נאציאנאלע ,׳־ײניקינג״, אזא קאמף קעגן פרעמדן עלעמענט װעט אונז נאך אײסקומען, האבן מיר מורא, אויסצו■ שטײן נישט נאר אין דײטשלאנד. איבעריקנס, װאם עפעם ,עם װעש אויסקומעך, און איצש פעלט עס אנדערשװוז אויב ײדן געניסן איצט סימפאטיעם פץ נישט־ײדן, אויב מען טאדלט אין אנדערע לענדער דעם הישלעריזם. - איז עם אין א נײנציק פראצענט אװדאי נישט מאהבת מרדכי, נישט פון ליבע צו ײדן, נאר משנאת הםן. מען נוצט אוים א פאסיקע געלעננהייט א בריק צו םאן דײטשלאנד. איי אז מען קען נאך דערבײ מאכן א פרומע מינע, איז דאך מה טוב. אבער אט די זעלביקע פרומע פראטעסטאנטן װעלן בשעתם נישט זיין בעםער פון היטלערן. מ־ר מוזן זיך דערמיט רעכענען צו מיר װילן, צו סיר װילן נישט. צי זענען פאראן בײ הײנטיקן טאג בל׳ישראל-אינטערעםן ז יא, זיכעי־ פאראן, ווי פארהאםש און װי טריף די דאזיקע פאר־ מולע זאל נישט זיין. ניששא קיין האפענונג פאר דער ײדישער בורזשואזיע נישט נא' פון אםימילאציע, נאר אפילו די האפע• נונג זיך צו םיספענדירן, צװישן זיך, בםל בששים װערן איז אויך נישטא, נישטא די זעלביקע האפנונג פאר דעם ײדישן אינטעליגענט, כל זמן דער רוב מנין פון יידישן פאלק איז א פארמיטלערי־שער, אױ די פראגע פון ײדישער אײנארדענונג אן אלגעמײן־ײדישע פאר אלע קלאסן. אפילו דער ײדישער ארבע׳ טעי קען נישט האפן אײנגענרײפלט צו װערן צװישן נישס ײדישע. שטײען מיר, בכן, פאר אן אל־ײדישער פראבלעם סץ ײדישער אײנארדענונג, — א פראבלעם, װאס רירט אן גלײך אלע יידישע קיבוצים און אלע יידישע קלאםן. פארענטפערן דאם פ־־אבלעם װעט מען אויך קענען בלויז צוזאמען: די ריכ־ טונג װענדכ זיך אין א גרויםער מאם פון דעם, װאסערע שיכטן און װאסערע קרײזן עס װעלן נעמען די אינ־ציאטיװ. װאם פאר לאזונגען קענען זיין? — אנסלויפן? אבער א פאלק לויפם נישט. עם קענען לויפן יחידים, און װען אפילו אין די טויזנסער און צענדליקער טויזנטער, איז עס אלץ יחידים און נישט קיין קיביצים. הײנס װוהץ צו לויפן? סײדן אומקערן זיך צו דער נאמאדן־תקופה און האלטן אין אײן װאנדערן פון לאנד צו לאנד און פון• מדינה צו מדינה. דער צױניזם האלט פון לויפן. װעלן אפשר דער סימן מובהק, װאס האט מענטשן געטײלט און גרופירט. אט די לאגע האש זיך אײננעהאלטן העט בױ אין דער נײער געשיכטע ארײן, און מ׳קען זאגן, אז כסעט ביז סאמע צו דער גרויסער פראנצויזישער רעװאלוציע■ אין איר צײט האט די רעליגיע אויפגעהערט צו זײן אץ דעם באװוםטזײן פון פעלקער דער הערשנדיקער ס־מן, און פאר אזא האט אנגע־ויבן צו גילטן די מלוכה. מלוכה און פאלק, נאציע זענען געװען סינא• נימען. אלע אנגעהעריקע צו אײן מלוכה, האבן געמײנש צו זײן אנגעהעריק צו אײן נאציע. ״בירגער״ איז געװען א װא־ט, װאס האט געקליננען גאנץ הויך. פאר ײדן האט עם געביאכט גלײכ־ בארעכטיקונג און אסימ־לאציע־אידעאלאגיע. עפעס א קלײניקייט: מען געהערט דאך צו אײן מלוכהי די רעכט פון דער מלוכה פאר אלע בירגער, די שפראך און קולט־ר פון דער מלוכה — אויך פאר אלע בידגער. ערשט דער הײנטיקער יארהונדערט האש אין דער פסיכיק פון פעלקער ארײנגעבראכט רעם נאציאנאלן באוװסטױין. בױ דער מלחמה האט אט דער נײער באװוסטזײן-עלעמענט געםליעט אינעװײניק. אין דער מלחםה ־אבנר איז אדויסגעשפ־ונגען א לאזונג: באפרײונג פון אונטערגעדריקשע פעלקער. זאל זײן, אז דער לאזונג אין די מיילער פון די מלחמה-פירער איו געױען לגמרי נישט ק־ין אויפריכטיקער, ואל זײן, אז מען האט אט דעם לאזונג בלויז עקספלואטירט׳ כדי צו שלעפן די פאדשידענע פעלקער־מאםע צו דער װעלט־שחיטה. אבער דװקא דאס. װאס דער לאזונג האט געקענט דינען פאר אזא אפנאר־שיין אין דער אימפעריאליסשישער מלחמה, דאש גופיז װיױט, װי ששארק אט דער נײער לאזונג זיצט אין דער פסיכיק פץ פעלקער. און אט זענען נאן דער מלחםה אויסנעװאקסן מלוכות לויט דעם פרינ־ ציפ פון כלומרשט׳באפרײטע נאציעס, עס זענען געשאפן גע׳ װארן גדענעצן, װאם שעדיקן די װירטשאפסלעבע אינטערעםן פון דער װעלט. דער נאציאנאלער באװוסשזײן איז געװארן הערשנד־ק אין דער פסיכיק פון מענטשן און האט ארײנ ע־ בראכט א גאנץ היפשן פלאנטער צװישן די פרינציפן פון מלוכה און נאציע. די מליכה אננעהעריקײש האט אויפגעהערט צו זײן דער אלף און תײ פון דער גרופע׳פסיכיק. די גלײכקײט און ענלעכקײט פון די בירגער פון אײן מלוכה איז א זאך, װאס האם איצט קײן שים רײץ נישט. גאנצע טראקטאטן זענען נע־ שאפן געװארן, כדי װי עס איז צו פארלאטען די קעננזאצן צװישן מלוכה אץ נאציע. די אזויגערופענע מינדעיהײטם׳טראקטן. דאס איז אץ דער בורזשואזער אײראפע אין דעם רויטן רום־ לאנד׳ װו די נײע מלוכה אױ געבויט געױארן דורך מארקסיסטן, איז װידעראמאל דער נאציאנאלער פריגציפ אנערקענש געװאדן און אין א סך א גרעםערער מאס. אויב די בורזשואזיע האט אפט באנוצט דעם נאציאנאלן פרינציפ לשש אירע צװעקן, האבן דאך די םארקסיםטן פון תמיד אן דעם נאציאנאלן פרינציפ נישט געװאלס נעמען אין אכט. און זאך אױ אט דער נאציא־ נאלער פרינציפ שטארק גענומען געװארן אין אכט אץ ראטן־ פארבאנד. די ײדישע קאמוניסטן האבן ליב צי זאגן, אז די שעפער פון דעם נייעם רוסלאנד האבן דאס לגמרי נישט גע׳ מײנט ערנסט, מען האט נאר געװאלט מיט דעס לכתחילהדיקן נאכגעבן די נאציאנאלע פאדערונגען אפשפאנען װאס מער ענערגיע פאר סאציאלער בוױנג. גוט, זאל זײן אזוי. אבער אויב אפילו אזוי, אויב דאס אננעמען דעם נאציאנאלן פר־נציפ האט גע־ קענט האבן א באדײטוננ פאר דעם םאציאלן אויפבוי, איז דאך עם א פאקט און פאקטאר אין דעם הײנטיקן פעלקער־לעבן. בכן, שטייען מיר איצט אין מיטן פון א נייער תקופה, װאס א־ר םימן סובהק איז די גרופירונג פון דער מענטשהייס