Literarishe bleter · 1933-06-30 · 26 (30.6.1933) · p. [Seite]

30 ייני 1933 03׳\\02€1 30 צענטער י>ןרגאנג פרײז גר. דעומ־אר־פזע ףךץיךףך ■— \*י?וסנלדירטני װאכנשדיפמ האו ־יפלעדאביוד טןןאטעראוןקונסנצ פארהאג 3.קקעצק*ן,וזארשי< פן װע ג ן דצסל אזעלכע אנטי־ײדישע א יסברוכן ז וװ זענען די גאראנטיעס,?.ז נ;.ך אלע אקציעס װעלן זיך אזעלכע נעשים נישט איבערחזרן אנדערשװו? און צי איז באנת א גרויסער אונטערשיד צװישן מצב פון די ײדן אין דײסשלאנד און ערגעץ אנדערשוװז עס איז דאך פאקטיש נישט קײן גרויסער אונטערשיד, צי דאם ״פראגראס״ װערט דורכגענירט מימ אײן מאל אדער ביסלעכױײז. דער תוך, דער צװעק איז דאך דער זעלביקער. די װעגן בלויז זענען פארשידענע. דאך רעאגירן ײדן בלויז אויף פאגראמען. צו כנאבילע, פערמאנענטע און כראנישע אויסראטונגכ-פאליטיק — דערצו איז מען געװוינט ביי אונז. און דערפאר איז אין די אלע ײדישע אקציעם נישטא קײן כמאבילע ממשותדיקײט, קײן בלײבנ־ דיקער װערט. נענטן א דרײװ פאר רוסלאנד, שפעטער פאר פוילן, ווײטער פזר ארץ-ישראל, איצט פאר דײטשלאנד. און מארגן — װער חײסט פאר װעמען. און דער דרײװ־טומל איז דריירינדערט פראצענט שטארקער פון עצם אויפטו: ״מיר טומ־ לען, ברידערלעך, מיר טומלען״, און די דרײװיפראפעסיאנאלן לויפן פון אײן דרײװ צום צװײטן. שטורעם און ווינט — און קײן רעגן איז נישטא... איז דען נישט צײט ארומצוקוקן זיך, מאכן א זיכערן דיאגנאז, און פרוװן אײנמאל אויף אלעמאל מאכן אזא ״קאמ■ פאניע״, נעמען זיך צו אזא אויפטו, וואס זאל אונז פארשטארן אלע טאג נײע הילפסיאקציעם זא פאר דעם קאמף, דא פאר יענעם. אין יעכװעדער אומנארמאלן אנװוקס איז סאראן אן אר׳ גאנישע סיבה, צי איז אזא סיבה גישטא אין היטלעריזםז נײן און נײן; עם איז א כראצעס, װאם ליגט טיף און װאם װעט זיך איבערחזרן אנדערשמו. בנוגע צו די פארמעם קען קײנער קײן נביא נישט זײן. מעגלעך אז זײ, די פארמעם, וועלן נישט זײן אזוינע װילדע בנוגע די ײדן. אבער דער פראצעס גופא — עס איז א דערשײנונג, װאס מען מעג זיך מיט דעם רעכענען.. די מענטשהײט פארמירט זיך אין נאציאנאלע גרופירונגען אין מיסלאלטער האבן די אײראפעישע פעלקער נישט פאר• מאגט לגמרי קײן נאציאנאלן באװוסטזײן. עס איז יא געװען 8 באװוםטזײן םון רעליגיעזער אנגעהעריקײט. פארשידענע פעלקער פארשידענע מלוכות אפילו האבן זיך געפילס אײנס, אויב בלױז, זייער רעליגיע איז געװען אײנע. מענטשלעכע קאמפן זענען נעװען אײנגעהילט אין רעליגיעזע לאזונגען. רעליגיע איז געװען םשה לוינפ צ ו ש ד ײ זאל דא מיר דערלויבס זײן אפװענדן אײער אויפמערק■ זאמקײט פון ליכעראטור און קונככ־פראגן צו עפעס אנדערש. ניעט, הלילה, ווײל איך ניין, אז דאס איז נישט װיפטיק. דװקא פארקערט, ו,ײל ליבעדאכור איז א פונקציע פון לעבן, מוז מען דאך זיך אומקוקן אויפן לעבן גופא. עס דוכט זיך אנט, אז אונזער אינבערעם *ו ליטעראכור׳פראגן איז נישט קײן פועל׳ױצא פון א נארכאלן לעבן, נאר פארקעוט: עס לינט עפעס אין דעם א שטיקל פארלאנג זיך צו פארכויבן, פארעיכװן. פון אפהענכיקייט און מוכלאזיקייט נאנן ניר זיך לויט וער אינערץ צו ליטעראמור, כזי צו פארשלאגן זי רעיונות• אבער װיפל איז דער שיעור? צי דארף פען גישט אמאל פרוװן א קוק טאן דעם אמת אין די אויגן, װי ביבער;ר זאל נישט זײן, און פרוװן מאכן אויכפױץ, אפשר נישט קיין אנגענעמע, אבער ריכטיקע און װיכמיקע? איז, בכן, װו ראלמן מיר אין דער װעלס, נישט מיט אונזער ליטעראטור, נאר מיט אונזער גאנצן לעבן? — מיר האלטן נײ סדרה היטלער. עם איז גישט שװער צו קרוינען היבלערן פאר א נאדערנעם המן, װי אײנער א פרומער ײד האט זיך געשאפן א גנכריא: - המ׳ן מאכט — ״היכלער מושל נצציס״... א נשוגענער, א דעגנעראט, װאם דאט פארכצפט י * ׳ ע װ ־ * די מאכט און באדט זיך אין ײדיש בלוט. אזא אויפפאכונג פארבלאנטערט בלויז די אמתע דערשײנונג מיט די צופעליקע פארמעס, װאס דער פראצעס האט אנגענומען. עם איז א גאנץ באקװעכע פארמולע, אבער א נאיױע, אן אויבערפלעכלעכע, װאס זעט נישב די װארצלען, נאר בלויז דיבלומען; נישט די ברויזיקע סיפקייטן, נאר בלויז דעם שוים פון אויבן. עס איז אייך די רעאקציע קעגן היכלעויזם פון דעם מין - אויבערפלעכלעכע, נישט קײן סיפע און נישב קײן אויסשעפנדיקע. דער באיקאט איז א נאנץ־געזונטע דערשיינונג. סוף כל סוף איז עם א סטיכישער מלחמה-אויסברוך פון א גאנצער נאציע מי אזא. און ײדן ויי א פאלק קומט ועלכן אױס צו םירן א מלרמה. עס איז אויך נישט שװער געװען אויפצוװעקן אט דעם באיקאט: ײדן זענען געװוינם צו שלאגן המנען. צי װירקט עס אײף יענעם — דאס איז שוין אן אנדער פראגע. אויף פאגראמען רוםן זיך אפ אלע ײדן. אבער װי קומס דאם צו קןנסטרוקטױוע מעשים, װאם זאלן אײנמאל פאר אלע מאל אוממענלעך מאכן