Literarishe bleter · 1933-06-23 · 25 (23.6.1933) · p. Seite 401

זײט 401 י-טערארישע בלעטער נומ. 25 (476) יידן קענען זיך גײםטיק אויםלעבן אין א נישט ײדישער שפראך. די פרעמדע שפראך איז פאר זיי נישט קײן מיטל אויסצידריקן געדאנקען, גיכער איז דאס א מימל צו פאיהוילן געדאנקען. װען דער ײד רעדט םראנצויזיש, דענקט ער ײדיש, װע״ן ער דרעקםלט דײטשע םערזן, לעבט ער איבער נאר דאס װעזן םון זיין אײגן פאלקסטום. איבריקנס װען מען לערנט זיך אפילו שוין אויס די דײםשע שפראך, װעלכע ײדן קאלעטשן כסדר, איז דאס נאך בכלל נישט קיין סימן פון גערםאנישקייט. שפראך אלײן איז נאך נישט אלץ. אמבעסטן ווײםן דאס די ײדן אלײן, װעלכע לײגן בכדל נישט קײן שום אכט אויף צו דערהאלטן די אײגענע שפראך. דאקעגן איז זײ גאר שטארק געלעגן צו דערהאלטן די רײנקײט פון אײגענעם בלוט. װען דער ייד זאל אםילו רעדן אין טויזנט שפראכן, װעט צר תמיד בלײבן דער זעלבער ייד. דער ייד וועט קײנמאל נישט חתונה האבן מיט קײן קריסטן, נאר א קריסס װעט >.פט חתונה האבן מיט א ײדישער טאכטער... עס איז אויך נישט ערלעך דער אנשטעל פון די ײדן אנ• צוגײן אלס קענופער פאר ײבעראליזם און פארטשריט. זײ ױילן אזוי ארום געפונען אײנםדוסן בײ די פאלקסשיכטן און װערן די װארטספירער. זיי רעדן װעגן סראגרעס, פרייהײט, טאלעראנץ אין אינטערנאציאנאליזם, און אליין זענען זײ די שטרענגסטע היטער פין דער אײגענער ראסע-רײנקײט. דער ײד קוסט צו די ארבעטער-מאסן און װײזט זיי ארוים מיטלײד און רוםט בײ זײ ארויס צארן און קאמף קעגן די בא■ דריקער. ער גנבעט זיך ביםלעכװײז ארײן אין דער נשמה םון ארבעטער. די םארקסיסטישע לערע שאפט אפ אלע נאציאנאלע און ראסן-גרענעצן, באצײכנענדיק זײ אים בורזשאזע פאראורטײלן. ער איז דערמיט נישט אויסן די טובה פון פראלעטאריאט, גיכער װיל ער דערמיט פארניכטן די נישט-יידישע פעלקער. אונטער דעם מאנטל םון רײן-םאציאלע געדאנקען ליגן אלזא פארבארגן טייװלאנישצ פלענער. רי פרעסע איז אריינגעפאלן אין ײדישע הענט, זי טרומיי- טערט עס טאג-אײן טאג-אויס װעגן די ײדישע געניאלע פעיקייטן. אויב די דײטש-רעדנדע יידן לײקענען שטײן און בײן, אז ײדן זענען א זעלבסטשטענדיק פאלק, זענען עס דערפאר אפן מודה די ציוניםטן. אבער אויך דער ציוניזם איז נישט קײןי אויפריכ• טיקע באחעגונג. זיי זענען דערמיט נאר אויסן אפצונאון די נארישע גויים ('...,תוננס0 ח6מוװוס4 *61 ח61ק6ס<1.). זיי װילן גארנישט שאפן קײן אײגענע מיוכה און טראכטן גארנישט זיך דארט צו באזעצן. זיי װילן נאר דערמיט אויסנוצן די טערי• טאריאלע צענטראלע צו װײטערדיקער אינטערנאציאנאלע װעלט• בעטריגעריי <נ6יו6חס603<1ז61'^י). ײדן זענען עס געװען די, װעלכע האבן צום רײן אראפ• געבראכט די נעגער מיט דעם הינטערגעדאנק צו פארממזרן <8חסת416ת3)8.5, די װײסע ראסע. ײדן האבן לעכערלעך געמאכט די רעליגיע, זיטן און מאראל. אין דער הײנטיקער צײט שטויםן ײדן צו א סאציאלער רעװאלוציע, זײ װערן ביסלעכװײז א פעלקער-טיראן. דער מורא• דיקסטער בײשפיל דערצו איז רוסלאנד. דארטן זענען לעצטנס אומגעקוםען דרײםיק מיליאן מענטשן, כדי 'צו זיכערן די הער• שאפט םון א הײפל ײדישע ליטעראטן און בערזע-באנדיטן איבער א גרוים םאלק. עד כאן היטלער, זכותו יגון ואנחה: עס באלאנגט אפילו הײנט נישט צום גוטן טאן לאזן פאלן א ײדיש אפאלאגעטיש װארט. םונדעםטװעגן װעלן מיר זיך דער־?ויבן עטלעכע פאטענטירטע געשמאקלאזיקייטן. מען טאר נישט פארגעסן, אז ״מײן קאמף׳ איז פארשפרײט געװארן אין א האלבן מיליאן עקזעמפלארן. װאלט עם נאך געשען' אין א רומעניע װאלט עם אפשי נישט כדאי געװען צו רעדן דערפון, קוים איז עס אבער נעשען אין אזא קולטו־עלער סדינה װי דייטשלאנד, אין דעם לאנד פון דיכטער און דענקער, איז שוין די לאגע גאנץ אנדערש. פארשטײט זיך, אז מען מוז האבן א סבלנות פון א הלל, בכדי צו קענען רויק אדורכלײנען ״מיין קאמף׳ ביזן סוף. םון אײן זייט רעגט ער אויף םיט זײנע װילדע רשעותדיקע פלאפלע• רײען איבער זאכן, װעגן װעלכער ער האט ממש נישט קײן שום א פראדוקט םון דער ארישער שעפערישקײט! די מענטשהײט דא־ף א־־נגעטיילט װערן אין דריי ארטן: ,קולטור־באגרינדעיר, קולטור־םרעגע.ר און קולטור־צעשטערער. אלס דעם *רשמן קאן מען באטראכטן נאר דעם אריער, פון אים שטאמט איץ, ער האט געלײגט די פונדאמענטן פאר א זעלבסטשטענדיקער פיוכטבארער קולטור. עס זענען אבער פאראן פעלקער, װאס האבן זייער קולטור דערהאלטן פון פרעמדראםיקע גרונטשטאפן, ױי אויף אן אײגנארטיקן שטײגער פארארבעט און שפעטער דעם אײנפלום פארשפרײט. דאס איז שוין אקולטור־טרעגעריש פאלק. די ײדן בילדן א קולטור־צושטצרעריש פאלק. וער ײד רעפרעזענטירט דעם געװאלריקםטן קעגנזאץ פון דעם א־יער. רער סימן מובהק םון יידישן פאלק איז דער שטארקער זצלבסטדערהאלטונגס־םריב. ס׳איז דאך מערקװירדיק, אז ײדן האבן איבערגעלעבט די גרויזאמםטע דערשיטערונגען און פונ־ ועסטװענן זענען זײ פון אלע קאטאסטראפעס ארוים גאנץ און אימםארענדערט. דאס האבן זיי צו פארדאנקען זייער אומגעהייער אנמװיקלטן זעלבסטדערהאלטונגס־אינפטיגקט. במשך פון דער;עשיכטע זענען די ײדישע אינטעלעקטוצלע אײגנשאםטן שטארק אײסגעשליפן נעװארן. דער ײד גילט אין דער װעלט אלם פאר־;־נפטיקער, אבעריזײן שכל איז נישט קײן פועל-ױצא פון אײ• נענער אנטװיקלונג, ער איז גיכער א רעזולטאט פון א ,אנשוױנגם־ אונטעריכט׳, װאס ער האט כסדר באקומען פון פרעמדע. ײדן האבן קײנמאל נישט פאו־מאגט קײן אײגענע קולטור, זײ זענען?כיד באאײנפלוםכ געװארן' פון אנדערע. זייער אינטעלעקט האט אײ אלע צײטן פשוט ארויסגעשטראמט םון דער ארומיקער קול• טי—װעלט. דעם יידישן כאראקטער םעלט אידעאליזם, א םאלק אן אידעאליםטישער געזינונג. די ײדישע מסירת-נפש איז נאר אן אויסנװײניקםטע, א שײנבארע. אויף מםירת נפש לאזן זיך יידן נאר דעמאלט. װען די עקזיםטענץ פון יחיד איז אין גצפאר. דאס ײדנטום אײניקט זיך נאר, בכדי צו באקעמפן דעם געמײנזאמען?ונא. קוים פארשװינדט אבער די געפאר, צעפאלט זיך תיכף דאס ײדישע אחדות. אלס יסוד דינט דא דער נאקעטער עגאיזם. דהאי טעמא איז אויך די ײדישע מלוכה טעריטאריאל אומבא־;־צגעצט. ה6תג(1חו116ס3 ח116ס 61(1 ז(1ס/\ 16150116)( 635 )15 ת6<1ס0,, .זו))|11>1 6תו31״\ 666( 6ת\1ס ו1ססחח66 ח6ז}13(ס8ח£6ו£ ח6116ט)ו61161)חו חפ 6)1160 46ס4 ת46 85*< חח06 .6ח£6ו6 6ח<1ס ת6<31 5ת46ח650<1 ח<ח(ס3 )5(6<מ ח66ח113 ח6ח<56 ת6)חס 435 )15 .)2)651(1 תס)(ס)(מ(116ס5 ."ת6ז611/\ ח6ת46ח3 תס6 )ס0 6ח6<1תס4ת¥6 די בעסטע ראיה דעיפאר איז דער פאקט, װאם עס איז קײנסאל נישט געװען און עס איז אויך הײנט נישט * סאראן קײן ־יד־שע קונסט; די ארכיטעקטור און מוזיק האבן נישט קײן שום אירשפרינגליכעס יידן צו פארדאנקען. זײער אינטערפרעטאציע איז שטענדיק געזוען א פארדארבענע; עס איז קײנמאל נישט אמיסגעקומען דערפון קײן תיקון פאד דער קונסט, נאר םאר־;ערט א פארדארבונג. אין בעסערן פאל איז געװען אפן קענטיק ױ גייסטיקע גנבה /־*1*8 תס4ס 2חסת6ו13חתס3111<1ת6/\ ת646א)ח6.,.״ ויונז^סום תסן״/ דער ייד איז פיפיקער זשאנגלער און נאכםאכער 'ז6))13(ס3א״ ,"ת6>11ס03״>. ײדן פארמאגן'נישט קײן'קולטור־ בילדנדע קראפט, װײל זײ זענען נישט קײן אידעאליסטן. זײער אינטעלעקט בויט נישט, נאר צעשטערט. עס איז אויך םאלש די גצזע, װאם די מערב-אײראפעישע ײדן רוקן ארויס, אז דאס ײדנ■ נזום איז'נאר א רעליגיעזע געמײנשאםמ. דאס ײדנטום, זאגט היסלצר, איז שטענדיק נעװען א פאלק מיט באשטימטע ראסישע איינצגארטן און איז קײנמאל נישט' געװען קײן רעליגיע. ײדן קצנען נישט פארמאגן קיין אייגענע רעליגיעזע איינריכטונג, װײל יײ איז איינםאך פרעמד יעדע פארם פון אידעאליזם. דערצו קע•;צן זײ גארנישט גלויבן אין השארת הנפש; זײ פארמאגן נישט 7ין טראנסצענדענטע װעלט. עס קען אבער - לויט היטלערן - גןרנישט געמאלט זײן א װעלכע עם אייז רעליגיע אן דעם גלויבן ײין תשארת־הנסש. איבעריקנס איז דאך דער תלמוד נישט אויםן וצם ײדן צו באזארגן מיט עולם-הבא, נאר מיט פראקטישן עולם• היה. די ײדישע רעליגיע פארלאנגט פון דעם יידן די ריינהאלטונג 9ין ועם יידישן בלוט, זיך נישט צו מיצן מים אנדערע פעלקער. ןןבער אויך דא האנדלט זיך נישט װעגן עטישע פראבלעמען, נאר ײענן רײן װירטשאםטלעכע. עס איז אויך א גרוייסער ליגן, אז