Literarishe bleter · 1933-06-16 · 24 (16.6.1933) · p. Seite 391

זײט 391 ־־יטערארישע בלעטער נום. 24 (475) א בויװ אין רעדא^ציס אץ דעצםן נושע־ ,דאבנש־יפש״ ציט ב־וך נראזמאן די אײפ־ פעדקזאם־־ט פין רעזע־ רע־ויף, דאב ם־נע א דע־צ־רוננ ,אייף קבד אבוד,* איז גענוםען, אשילו םיטן טיטל, טין ז־נע־ א דעדצ־לונג, דאט ער דאט פים םינף יאד צודיק םא־עםנטרעבט און דערבע עד זא־י טיד האבן נער־ענט פ־יע־ םון טאנוםק־יסט. איך נעפין טא־ נו־טיק צו דע־קלעק, אז נאך א ײ ן דע־- צ״לוננ, דאם איך האב געל־ענט טין ב־יך גראזםאן פים א יאד צ־עלף־ד־ייצן צודיק, האב איך טע־ ק־ן השק :ישט נפהאט אים צו ר״ענען םע־ און נישט געל־ענט. . אם־״ אז בדוך נרשיםאן האט ב״ יעדעד נערענענה״ט םיר גפל־ענט ז־נע ב־נבים, קעגן דאם עט א־ו, די באקאנט■ ר־דעד, ק״ן עצה נישטא. אויך, דען א־ך בין געדען באט־ריקם א•; דע־ דע־ דאקציע ״־דישע דעלם*, בין איך נעדען םא־פריםטעט אײםצ־הערן ז־נע ב־בים. א־עד אוך דע־קרער קאטעגאדיש, אז איך האב ק־נ־ םאר ט-ן א־ם נישט נעהע־ט ק־ן דע־צ־ר־ננ ט■; העם אינהאײט, די עד באהויאטעט. אין ז־ן םאניאק־שע־ םי־א טאםעד באננבעם סען א־ם, האט עד, ד־ים אויס, טא־דר־ט די ייצדיה אין אננע־ ,דאדטן םיד א דעדצ־רוננ, דאם ע־ האט דא־ש־נרעך נער־ענט טאל אנדע־ע. רי טעפע טאד ם־ן דע־צ״לינג האט טיר נענעבן דעם רעצטן הא־בםם, דען איך ב־ן געדען אין נױ-־א־ק. אן אםעדיקאנעד ־ננע־םא;, ־עיבער האט םיד דע־צ־לט ז״וע א רעבנם־פאםידוננ, א״נע סין די טויזנטעד פאםידוננען/ דאם זעגען זיך טא־לאטן םיט אםע־יקאנעד ־דישע ״נגעל־ט, דערבע זענען נעסא־ן צו רע־ אל־ טעד ה־ם זיבן א שידוך םיט״א ה־םיש ם־דל אין דע־נאך ויך אנםוישט. ם־ך האט אינטע־עםירט אן ארטע טעםע, דער נודר םין םעגםש;, ,דאם בענקען א רעבן לאננ נאך עסעם און אנםוישן זיך, דען ז״ דערגד״בן עם. אזוי די נאך סא־ נלאזטאנען האט םיד די באריפםע בדיר־ שר״בע־ין יענטע טעדדאצקי אין נױ־יארק סא־געדאדסן אין א ב־יד, אז איך באננבע זי קינםםרעדיש און בין איננאנצן אינטער איד א״נ־ םלום, הארט א־ך סאד ם־ן חוב צו באדויקן רי ב־דע באגנבעטע, אי דען איך דא״ט שוין נעהאט בדעה עםעצן צו באננבענען, דאלט איך געזובט ב־ נ״עסע גביר־ם, דו עס א־ז דא׳ דאם צו נפטען, נישט ב״ אזערבע ביטערע קבצנ־ם די יענטע םערדאצקי עט ב־וך נלאזםא;. י. י. זינגער דערשינען א נײ ברך: ד. טר״סטעד איז די שטילע טעג (ראםאן) פרײז 4.80 נילדן פאר די לײענער פון די .ליט..בלעטער־ 2.90 9ארסא נאך 50 גראען• אדרעס: 7 .תז 24 סוגזאסלוןבזס ,סױוסבגדג^ו פאר גפלם: אין סוילן ג.ק.א• גימ• ינס׳ 261(18־! .א מײן טיפסטן םיטגעפיל דריק איך אױס דעם קינסטלער װײנטװיב ט ע ר פוידמאן נ־שט אין גאנבן אויסגעלאשן די מענדעלזאן־לעםינג ל ע ג ע נ ד ע. דער דאזיקער אײגנטימלעכער םײעריפראנט װעט שטארקן די גײסט׳פארװאנדשאפט נון ,ײד׳ און ,קריםט״, פון :ײםט־ײד און גייםט־קריםט, װען יעדער מערגייסט װערט גע• שטעמפלט אלם גײסט-ײד. אז מ׳רײניקט די פרײםישע אקא• דעמיע פאר ליטעראטור פון ײדישן חמץ און מ׳װארפט ארוים די װאסערמאנס און װעלפעלס, די דעבלינס און פולדאם, פליען מים נאטירלעך די טאמאם מאנס. די געארג קאיזערס, די פריץ פאן אונרוס א,ן װען נישט נאך א פראפעסאר דשזעמס פ״אנק פארציכטעט אליין אויף אלע פריװילעגיעס, װייל מען פארםאלגט ז־ין ײדישע ראסע, הגם אים װיל מען שאנעװען, ־־ נאר אויך א קריםטלעכער פראפעסאר זויערברוך פארציכטעט [אויף זײן ־עקטארן-אםט, װען מ׳װיל אים צװינגען אפצוזאגן זיינע יידישע אםיסטענטן — איז א םימן, אז מ׳באװעגט זיך דאך, און אז ם׳איז נאך נישט אװעק די לעצטע האפענונג. װײל אזא לייר און פייער־בונד שםעלצט צונויף אויף אײביק. װײל די בעסטע ײדישע אדן נישט־יידישע גייםטער טרעפן זיך דארט אלס ברידער. אזא געמיינזאמער פייער׳טױט איז א כבוד און פרײד און ױב־טוב. מ׳האט געברענט דזשארדזשינא ברונא אדן גאלילײ; און הדם — און זײער אידעע און אמת אױ געבליבן לעבעדיק און אדסשטערבלעך. זיך אויפגעהויבן נאך העכער, װי פעניקס פון אש — ארוים-ארויף. רי פינסטערלינגע זענען גערעכט, װען זיי ברענען די אײדל״גײסס-פרוכט, װײל גײסט איז אן אײביקער רעװאלוציאנער, און ס׳װעט זײ געלינגען פונקט אין אזא מאס אים צו פארברענען. װי װען קסערקסעס האם געהײםן אוים• בײטשן דעם ים, װײל ער האס געשטורעמט. אבער ים, פל זמן ער איז ים, שטורעמט. און גײסט,"כל זמן איז גײסס׳ איז רע• ־יאלוציאנער. דאס פײער װעט אים נאך לײטערן פון די לעצטע ײדישע רעשטן — און אים מאכן גרײט און רײן פאר דער הימלשער אײביקײט. די ״דישע שול אין ראמנפאדבאנד (סוף פון זײט 386) אז ער קען אנדערש ײי אין ײדיש נישט בויען דעם זאץ, מעג אפילו דאס קינד נישט םארשטײן קײן אײן ײארט ײדיש. פון דאנען איז געדרונגען, האבן די שעפער פון דער דאזיקער טע• אריע אויסגעפירט, אז אויף װעלכער שפראך דאם קינד זאל נישט רעדן, דארף עס געשיקט װערן נאר אין דער ײדישער שול. נאך דער נײער פארארדנונג פון בילדונגס־קאמיםאריאט מ־עטן די ײדישע צײטוננען יארוים קעגן בײדע ,טעאריעס״ װי קעגן װילדע פארקריפלונגען. מיט ציטאטן פון םטאלינען און לע• נינען װײזן זײ אויף, אז סאציאליזם פאדערט גארנישט די צו• נ־־פגיםונג פין באזונדערע נאציאנאלע שפראכן אין איין שפראך, װאם אנבאלאנגט דער צװײםער * ,טעאריע׳ װעגן דער באזונדע- רער אייגנעאפט פון יידישן קינד, װערט זי איצט פשוט אויםגע- לאבט װי אן אבסורד און קריטיקירט אלם א נאציאנאליסטיש• עאװיניסטישע און שעדלעכע. די צײטונגען פאדערן, אז דער אויכװאל פון דער שול זאל איבערגעלאזן װערן אייםשליסלעך און בלױז די עלטערן פון קינד. די צײטונגען זעען פאר, אז אין רעזולםאט פון דער נײער עאליטיק אין דער שול װענז די צאל שילער אין די ײדישע שולן די ערשטע צײט אפשר באדײטנדייק פארקלענערט װערן, אבער יאס דארף קיינעם נישט אפשרעקן, זאגן די צײטונגען. אויפקלע• רינג און פראפאגאנדע דורך מעשים װעלן אלײן סאר זיך איבער• אײגן די עלטערן, אז די ײדישע שול איז בעםער פאר זײערע קינדער און זיי ויעלן אלײן װידער שיקן זײ אהין לויט זייער אײגענעם װילן.