Literarishe bleter · 1933-06-16 · 24 (16.6.1933) · p. Seite 388

ליטערארישע בלעםער נומ. 24 (475) זײם 388 רר. יצחק ־שיעעד / װ$רש?3 י. אפאטאשוס בייע היסטארישע דערצײלובגעז טאנ אי■/ רעבבנסבדרג; בח^ר. ניז־יאדק 1933. רעפערטואר, ראזלין זינגט און טאנצט, די שמחה צעסלאקע־ס זיך ערשט רעכט, װען עם באװײזן זיך אין זאל ״הויכע געסט״: דער קור-פירשט און שתדלן - דער בארימטער ר׳ ױםילםאן פון ראסהײם ודער אײנציקער, װאס וױים װעגן דער דראענדיקצר גירוש-סכנה און װאס װארט, אז דאם לעבן זאל זיך נישט אראפ■ קײקלען אין אפגרונט). לכבוד די'.הויכע געסט׳ םירן אויףידי לצים זײער גלאנץ־נומער: דעם טויטן-טאנץ. רויזלין האס געװיזן, װאס זי קען... טוט זי פארבעשן צום טאנץ דעם ,הױך איידעלן קורפירשט׳ און די ״גענעדיגליכע ריטערם׳ און רײצס זיך מיט זײ און דערװײטערט זיך, ביז עם האט זי א נעם נעטון דער ט ו י ט - דעי• לץ - דער טענצער, װאס האט געשפילט די ראל פון טויט. װערט זי נישט פארציטערט און' שטיפט אפילי מיטן טויט : דו װילטט פיל ס־ינע ודייבעד קר״נן, אק םיט אלע, פאלשער, װילטטו ליגן, דרום טאנץ םיט איד, דו לאננע בארד — — — לאכט זי דעס טויט אין פנים אריין, זי האט נישט מויא פארן טויט, זי טאנצט לעבן און חלומט װענן א קאריערע: זאי נאײ איר טאנץ א יםנעמען ביים קורפירשט, קאן זי װערן א הויף• טענצערקע, א הויף־דאמע אינם קורפירשטלעכן פאלאץ... נעצנ■ דיקט דעם טאנץ מיט רויזע-ראזלין, און דער טויט פארבעט דעב פרנס און דעם קורפירשט גופא. אט, װי עם איז אריבער דער .טאג אין רעגענסבורג׳, דער טאג פון ערדישע פרײדן און עודישע יחלומות. צװישן אלע, װאס האבן מיטגעמאכט אטא דעם ״טאג׳ זענען געװען בלויז צװײ, װאס האבן געפילט אן אומרו אין זײער הארץ, אין געװען זענען עס ר׳ ױסילמאו, דער עתדלן, װאס האט געזען די אפגרונטן אויף בײדע ז״טן פונם ״טאג׳ אוןי... דער לץ פישל, װאס איז געװען אורגליקלעך פארליבט אין דעם שפילװײב ראזלין־ דער קומענדיקער הויףיבאלערינע• בלויז יחידים, געצײלטע יחידים האבןגע■ זען די אפגרונטן - דעם טויט. דער כלל היאם גע• לעבטצװישןדיאפגרונטן, אויףא שםאלןראנו, וסז ס צװישן די תהומוח, און ער האט געשעפט נחת פונםלעבן,פון זאפטיקע ערדישקײט. אטא דאס איז דער ארתער אמת װעגן דעם אמאליקן געטא. עס װיעט יבלײבן אפאטאשום א גרויםער פארדינסט, װאס ער האט - דער ערשטער צװישן אונזערע שרײבער - באלעבטי אטא דעם אמת מיט דער הילף פון רײפער קוגסט. יסוף *קומט) ׳. אפאטאש*□ נ״ וועדק א טאג אין רעגנסבורג אװ אליהו בחור פראכט־אויסגאבע - געבונדן באקומען א קלײנע צאל עקזעמפלארן פרײז 30 7 מימ מ$דט$ אד־עט: 7 24 3ז81״\סנ1ץ2ת0 ,3;*\823־31^\ "■)81616 .1.11״ פאױ נעױט — ט• ק. 8• 6.39 261(13י1 .א אונזער איצטיקער אדרעס: 7 24 ס51עוספץ2־ו6 3שכ$2ז3ע\ ,*'־61)816 .)11. טעלעפאו 49־89־2 3. ״א טאג אין רעגענםבורג״. עס איז ״א טאג׳ פון סאמע אנהויב 16-טן יארהונדערט אדער םוף 15-טן י׳ה. פארן דאזיקן ״טאנ״ האבן די רעגענסבורגער ייידן איבערגעלעבט טראגישע געשעענישן אין צוזאמעגהאנג מיט אן עלילת־דם-פראצעס (1480-1476>. מיט א צײט שפעטער נאכן געשילדערטן ״טאנ׳ װעט זיך אפשפילן דער פינאל פון דער רע■ גענםבורגער ״קהילה קדושה׳: דאם ארויסטרײבן די רעגענםבורגער י׳דן און דער םוף פון דער קהלה אי.ם יאר 1517 די מענטשן פון רעגענסבורג, װאס װערן געש לדערט אין אפאטאשוס דערציי- לונג, טראגן אין זיך דעם אנדענק פון די געשעענישן, וואס זענען פארגעקומיען מיט 2-נ יארצענדליק־צוריק. פונדעםדעטװעגן האט זיך דאם געטא נישט פארװאנדלט אין קײן קאשמאר. לעבן װיל דעבי,'אפילו *װען עס זאל אויםקומען צו שפינען דעם לעבנס• פאדעם אויף אן ענגן רוים, צװישן צזזיי אפגרונטן... אפאטאשו שילדערט טאקע אזא ״טאג׳ צװישן צװיי אפגרונטן. דער גביר פין געטא, ש. בעלאסער, מאכט חתונה זײן טאכטער. די יריעה װעגן דעם האט זיך װייט פארשפרייט איבער דער מדיגה. זענען פון פארשידענע קהלות צוזאמען מיט די מחותנים און געםט אנגעקוםען - בעטלערס, גאנצע באנדעס, םיט װייבער און קינדער: ס׳האט זײ געלאקט דער פעטער ביסן, װאס װעט אראפפאלן פינם גבירס רײכע מישן. ס׳האט זיך אויך באװיזן א קאמפאיניע באריממע ״פראגער שפיל-לײט״, קלצזמער און כלצרליי לצים, צװישן זײ א באקאנטצ טענצעיקע און זינגערין רויזע - ראזלין. אין רעגענסבורג טוט זיך אויף טיש און אויף בעגק ז ערדישקײט האט ארומגעכאפט אלט און ײנג. גנבענען זיך ארויס פון דער ישיבה בחורים-װויל-לערנער: עס ציט זיי צו רויזע■ ראזלינס לוסטיקע חבריא. אייגער פון זײ, לײב, האט בסוד אנ■ געשריבן פיעסעס פאר לצים: א ״בר״כוכבא־שפיל׳, א ״גירוש■ שפאניע-שביל׳ און נאך אזעלכע ״טײטשע״ שאפונגען. האפט ער, אויםצונעמען בײ דער לציכ-קאמפאניע און אריבערפעקלען זיך מיט איר העט־װייט אין ״וועלשן־לאנד׳ (איטאליעו און פון דארט קיין צרפת אדער גאר קיין סטאמבול. ער װעט געפינען א װעג אין דער גרויסער, אינטערעסאנטער װעלט, און זײן נאמען װעט באקומען א שם איבער מדינות. האט זיך אױך ארויסגעגנבעט פון זיין באלעבאטיש הויז א חשובער, אנגעזעענער רעגענסבורגער גביר לעמלין זאקםע, א פארהייראטצרי און א טאטע פון קינדער. ער האט זיך א לאז געטון צו די ״זויף-ברידער״ אין דער אכסניא ״צום גילדענעם הערש״. א מחיה - א לעב טון א טאג מיט דער פעטער יידענע פון שענק און מיט די אנגעקומענע לצים: זויפט ער און פרעסט און טיילט מיט א ברייטצר האנט זיינע ״זויף-ברידער״ און לעקט די פינגער פון רויזע־ראזלינס טא;ץ און געזאנג. ער פארקריכט פאר שװוילטאג ביזן אין זיבעטן הימל, ביז... עם װעט אים אראפשלעפן פון דארט זײן יידענע, װאם איז דורך אירע שכנות געויװיר געװארן װעגן איר מאנס ״מעשים טובים׳. םאר בעלאסערם הויז און פאר דעם שול-הויף א ״געלאף׳- א גערורער. יינגען-פאראבקעם און מוידן-דינסטן האבן א געלע־ גענהייט צו שטיפן קלײנװארג טומלט ארום דעם קארליק און דעם ש״־אלצן-גײער פין צװישן די לצים, טאטעס און מאמעס אינםערעםירן זיך מיט די חתונה-געסט, וואם קומען אן פון דער- װײטנס און באװונדערן זײער רײכע באקלײדונג. דאם געטא קאכט זיך און טומלט, ענדלעך האם מען זיך דערװארט. אין *בעלאסערס רייכצר דירה איז די שמחה אין פולן גאגנ. ס׳פארכאפט די אויגן און אויערן. דער חתונה-זאל האט זיך צעשטראלט מיט הונדערטער ליכטער, א געדראנג פון מחותנים און געסט. די פראגער קלעזמער ארבעטן אויף אלע כלים: עס שמעטערן טראמייטן, עס דונערט די פויק, עם ציען זיך ״ױכצן׳ פון דער דודע - דעם ״ײדן-הארץ׳. לצים באױײזן זיך מיט זײער