Literarishe bleter · 1933-06-16 · 24 (16.6.1933) · p. Seite 385

זײט 385 ר־טערארישע בלעסער נומ. 23;474) װארט אויפן רעזולטאט פונם רעקורס, און גלײך נאכדעם, װי דער רעקורם איו אריבערגעשיקט געװארן קײן װ רשע, איז אין דער פוילישער פרעסע געװען אפגעדרוקט אן אפיציעלע ידיעה, או די נימנאזיע ס. מ. גורעװיטש איז געשלאסן. בבן איז א פאקט. א טרויעריקער פאקט, אז די גיכנאויע ס. מ. גורעװיפש, װאס איז געגרינדעט געװארן אין יאר 6(191 און האט איבערגעלעבט אלע צרווז פון צאריזם װערט איצט געשלאסן <די פאלקס־שול בײ דער גימנאזיע בלײבט װײטער עקזיסטירן). אן אומדערהערטע עװלה װערט אפגעטאן דער ײדישער באפעלקעוונג. אזוי װערם די ידיעה אויפגענומען נישט נאר בײ אונז אין װילנע, נאר אויך אין גאנץ פוילן. אויף דער אלגע• מײנער פארזאמלונג אין ליטעראטן• און זשורנאליסטן־פארײן אין װארשע, װאס איז פארגעקומען מיט א פאר װאכן צוריק, איז אנגענומען געװארן א פראטעםט-רעזאלוציע קעגן שליםן די גימנאזיע און קעגן דעם אנגריף אויף די ײדישע שולן בכלי (צום נײעם לערניאר װערן געשלאסן נאך 2ג ײדישע שולן — אין ביאליסטאק פינסק און אנד.). עס מוז אויפגעהויבן װערן א שסארקע קאנטראקציע קעגן דעם אנגריף אויף די יידישע שולן. צופיל קרבנות האט געבראכט. די ײדישע געזעלשאפט אין משך פון 18 י._ר, פון די שװערע יארן פון אקופאציע, הונגער און נויט, פאר דעם ײדישן שול• װעזן, — מיר זאלן קענען רויק אריבערגײן איבערן איצטיקן אנגריף. אן אונז, אן אונזערע ענערגיע און זעלבכטבצ-װוסטזײן, װענדט זיך, אין א גרויסער מאס, אז אזעלכע פאקטן זאלן מער נישט פארקומען. װאם פאר אן אנדערע פארזיכערוננ האט די גימנאזיע געקאנט צ־שםעלן? קיין אוםבאװעגלעכע גיטער. מיט װעלכע מען װאלט געקאנט פארזיכערן דעם בױדזשעט האבן נישט די פרײנד פון גימ אזיע... א דעלעגאציע פון עלטערן-קאמיטעט און געז. ,פרײנט״ ראט באזוכט דעם קוראטאר, געבעטן אים אפװארטן לכל-הפחות ביז ױני 1934, װײל דאס געזעץ װײזט אן, אז ביז דעם דאזיקן םערמין קאן די שול׳מאכט אײגפירן די פארארדענונגען פון נײעם שול־געזעץ• דער קוראטאר איז אבער געבליבן אײון-פעםט בײ זײן באשלוס. דאן האט די דעלעגאציע געמאלדן, אז די;ימנאזיע װעט אויסנוצן דאס רענט צו דערלאנגען א רעקורם צוס בילדונגס־מיניסטערױם. און אזא רעקורס האש די גימנאזיע יערלאנגט דעם 8־טן מאי. דא איז כאראקטעריסטיש די אײלי׳ קײט, מיט װעלכער דער גאנצער ענין איז דורכגעפירט געװאין. מיר אלע װייםן דאך גוט, װי לאגג עם דויערט דאם באקומען, װאס נישט איז בײ דער שולימאכט וגענוג זיך צו דערמאנען דעם ענין קאנצעסיע פארן יידישן טעכניקופ, װאם האט זיך געצויגן 10 יאר). בײם שליסן די אגשטאלטן איז אבער צוגע• גאבג־-ן זי׳ער שנעל, שוין צו שנעל. דעם 8־טן מאי האט די נימנאזיע דערלאנגט דעם רעקורם, דעם 10־טן מאי האט דער קוראטאריופ איבערנעשיקט דעם רעקורס אין בילדונגס־מיניס• סעריום, און דעם 18־טן מאי האט דאס מיניסטערױם אפגעװארפן דצם רעקורס. דערװוםט האט זיך די גימנאזיע װעגן דעם, אז דער רעקורס איז אפגעװארפן דעפ לעצטן שבת, װען עס האט זיך באקומפן א ברױו פון קוראטאריום, ראטירט דעם 31־טן מאי. דער קוראטאר איז געװען אזוי זיכער, אז ראס מיניס• סערױם װעט באשטעטיקן זײן באשלום, אז ער האט נישט גע• י. ביא^אםםאצקי / גיז־יאדיק אויף דעם ליבדער םימפאזױמ איי בױ-יארל• און אלע האבן זיך דארט אזוי געפילט. איך האב דארט געזען ײדישע שרייבער, פאעטן, שול־טוער, טאטעס־מאמעס, 'לע־ רער - און אלע האבן זיך געפילט זײער היימיש, נאענמ און שטארק צונויפגעבונדן מיט די קינדער, און אזוי האבןיזיך אויך די קינדער געפילט. עם זעגען אויפגעטראטן 12 קינדער מיט צװעלף קורצע רעדעם (טאמער זענען א פאר געװען אביסל לאנג, װעלן מיר עס נישט אויכזאגן...) און די צװעלף האבן מיט זיך פארגעשטעלט דרײ רינטונגען אין אונזער היגן שײ־לעבן: די ארבעטער־וינג שולן, די שלום עליכם שילן און די ײדישע ארבעטער שולן צו םיר אין א ריכטונג. אלס רעדנער האבן די קינדער פון די ארב״טער-רינג שולן זיכער געהאט די אויבערהאנט. אמתע רעדנער: אייגער, לײבל בעקער, האט א־־ויסגעװיזן אמת־רעדיערידן טאלאנט, און מען װעט אים באלד מוזן צוציען צו דער לעקטארן־בױרא פון אונזער בילװנגס־דעפארטמענט... א יונג - א ברען' רעדט אראטאריש, רעדנעריש, און דאך אן פראזן, אן הויכע װערטער, נאר פשוט, זאכלעך, פאלקסטיכלעך און װארעם. אויך די אנדערע זריי, םאר־ טרעטנדיק די ארבעטער־רינג סיטל־שול - האבן פי־ן גערעדט. אבער אװי װי ס׳איז נישט געװען קײן ״רעדנער־קאנקורס״/ װעל איך דא קײן פרײזן םאר אראטארישקייט נישט צוטײלן• ס׳איז דאך אײגנטלעך געװען א ״'קאנקוירס״ אין געדאנקען, איז לערנען אין אנשוױנגען. און דא מוז •מען זאגן, אז אלע קינדער־ אלע צװעלף האבן ארויסגעװיזן פארשטענדניש און רײפקײט. צ, מען איז איינשטימיק מיט אלץ װאס די ״קינדער״ (אנטשולדיקט־ ליבע רעדנער, איר װילט שוין געװים נישט זײן קײן ״־,ינדער״ _ שוין באלד דערװאקםענע ׳.) האבן געזאגט צי נישט, װען כען איך וױל דא פאר די לעזער פון די ״ליט. בלעטער״ געבן א באריכט פון דעם ״קינדער־סימפאזיום״, װאס איז םארגעקומען אין ניו־יארק דעם 21־טן מאי. איך זאג א!באריכט׳/ װײל עס װאלט זיך מיר נישט װעלן ארײנפאלן אין ״אײנררוקן״ - אין .נעדאנקען״, אין ^שטימונגען״ - נארפשוט דערצײלן, װאס ס׳איז וא־ט פארגעקומען. דערצײלן - און נישט איבערטרײבן, נישט ארײנפאלן אין ניזמא, אין םוביעקטױוע געפילן... קידם כל, א גרוס פון פארזיצער דר. מאקס װײנרייך. בײם אױיסגײן האב איך בײם אים א פרעג געטאן: - נו, װי געפעלט עס אייך, אײך דעם גאסט, דעםװילגער? ער האט יויק, װי זיין שטייגער איז, א קוק געטאן אויף ריד און געענטפערט: - זײער גוט. דאס איז דערװײל די בעםטע ״מאסנפאר־ זאכלונג״, װאס איך האב דא געזען א־ן אמעריקע. איך האב ־סא־ק הנאה געהאט. װיינרײכם ענטפער האט מיר צוגעגעבן מוט, װארעם, אז אזא סימפאזיום פון מיטל־שול קינדער, פון אונזערע קיינדער, די דאכ מיר דערציען דא, זאל אונז אלײן געפעלן, איז קײן װונדער :יש־.ז. אבער אז ער, דר. װיינרייך, איינער פון די בויער פון *יגזער קולטור־לעבן אין װילנע, דער װאם האט געהערט און 15יצן קינדער פון א מגר נארמאלן יידישן לערן (אין קולטור־ זיזי דער, װאם האט געהערט א בעסערן ײדיש בײ די קינדער פ,י װיינע, א מער נאטירלעכן, אז אים זאל עכ אזוי שטארק געפעלן - ואס איז מיר געװען זײער צום הארצן. - איך' האב זיך געפילט זײער הײמיש, נאענט, - האט ג־ צוגעגעבן.