Literarishe bleter · 1933-06-09 · 23 (9.6.1933) · p. Seite 374

ליסערארישע ביעטער נומ. 23 ׳474) זײס 374 לזזא 5'1קע7שםײן / זדעד׳שע אדאלף היטלערס ״תורה״ וועגי םאלה אוי ראםע ן/. ד׳יס?עד אזן זײן קדיע?<73ך ״םײן קאםף״ לע טפנער פון פארנינפט. דער שפינאױזם איז דורך דעם מארק־ סיסטישן גלגול געקומען צו דער עקסטרפם־סאציא׳יסטישער ״בא־ װעגוננג. דער מארקסיזם איז אין זײן תוך א ראציאנאליסטישעי װעלט־באנעם. דער װיסנשאפטלעכער םאציאליזם שײדט זיך אפ פון דעם אוטאפיס&ישן סאציאליזם, דערימיט, װאס ער רײםט א״י־ בער מיט די כל־ערלײ אידפאליסטישע געבאטן יפון גערפכטיקײט. דער םאציאליזם הערט אזוי ארום אויף צו יזיין א רעזולטאט פון פרומע װונשן, מצד .דערהויבענע׳ נײסטער. אויף זײער ארט פירט מארקס אריין דעם פלעמענט פון שכלדיקער נויטװענדיקײט. מארקס האט אנטדעקט םאציאלע געזעצן, װאס םירן שכלדיק אן מיט דפם רעבן פון דער'געזעלשאפט. די סאציאליםטישע באװע־ נו:ג איז דעריבער נישט קײן רעזולטאט סוןיא גוטן אדפר שלעכטן װילן פון װפלכע עם אױ רעװאלוציאנפרפ יחידים אדער גרופעס. עם איז גיכער א רעזולטאט פון אומפארמיידלפכע יגפזעצן, װאס עקזיסטירן אין דער נאטור און אין דער געזעלשאפט. דעך דיא־ לעקטישער מאטעריאליזם איז דאך אן אויסדרוק פון דעטפרמי־ ניזם. שפינאזא װאלט דאם באצייכנט מיט זײן ״נישט לאכן, נישט װײנען, נאר פארשטײן׳ א דאנק דעם דאזיקן שכלדיקן דיאננאז םון א קינםטיקפר געזעלשאפטלעכער ארדנונג, װאס מוז על פי הכרח רעאליזירט װערן, איז געלונגען טײלװײז צו באהערשן די אינסטינקטן פון רעליגיפזן, נאציאנאלן און ראסן־האס. ס׳טײטש - זועט עמפץ פרפגן - װי קאן מען מארקסן פאררעכענען צו די אפאסטאלן פון ליבע, בעת ער אליין פרעדיקט מיט גרוים פארביסנקײט 'די אידעע פון קלאסךהאס. די אידעע פון קלאסן־קאמף איז דאך בײ מאדקסן נישט קײן ענדציל, נאר א קאמפם־מעטאד, זײן איידעאל איז א קלאםנלאזע גפזפלשאפט. אין אלגפמײן איז דאך מארקס אפטימיסטיש, ער איז באהויכט מיט א גרויסער לעבניס־ פרײד. ער איז גרייט אראפצורוימען אלע מניפות, אבי צו דפר־ נענטפרן די טעג פון דערלייזונג. אלס שפינאזאס א תלםיד, פאר־ שטײט ער, אז ס׳איז כדאי אויפצונעמען א קילענער שלעכטם אין דער קעגנװארט, אבי אויסצומײדן א פול הארבערפר שלעכטס אין דער צוקונםט... הארט נאך דעד מלחמה - װי פס איו שוין געזאגט גע־ װארן - איז דיער װילן צו מאכט אין דײטשלאנד געלעגן םאר־ חלשש, אבפר נישט טויט; די האס-אינסטינקטן האבן נעדרימלט אין דעם איננעװייד םון די אנטוישטע פאלקס־שיכטן און געװארט אייף א שעת־הכושר. שפעטער איז דיערשינפן דאס בוך םון אסװאלד שפענגלער ״אונסערגאנג פון מערב־לאנד׳. דארטן זענען שױן פאראן נעװיםפ ״איבפרװעקונגפן׳, שטארקפ ןןנטי־מארקםיס• טישע אקצענטן און פארנעפלטע חלומות װפגן סאכט. די שטימונג ארום איז אבער געװען א געדרוקםע, אלץ איז נעװען אפהענטיק, קײן שום אויםזיכט אויף בעסער. האט מפן זיך גפפרװוט טרײסטן מיט צרת־רבים, נישט נאר מיר דייטשן גײפן אונטער, נאר אז גאנץ אייראפע שטײט ערב א שיידערלעכפר קאטאסטראםע...' ביםלעכװײז האט זיך די לאגפ ״פארבעםפרט׳, און די געצנדינערישע אינסטינקטו האבן דעריבער אנגפהויבן מאנפן דאס זײעריקע... דער זעלביקער שפענגלער שרייבט א בוך אי נ. ״פרײםנטום און סאציאליזם׳, פר הערט דא אויף שטאמלפן, פר רעדט שוין פאנגערמאנישע אדער גאר פאניפרײםישע דבוריס. ער שטעלט אנטקעגן צוױי באגריפן. ענגלאנדטום און פרייסנ־ ט ו ם; דפר ערשטפר דעקט זיך מיט דעם ליבפראליזם, דער צװייטפר מיט נאציאנאלן סאלידאריזם. װפר זענען די ענגלפנדער? זיי זענען דאך אוראײניקלעיך םון די אלטע װיקינגען, װאס זענען באשטאנען פון באװאפנטפ נארמאנישע באנדפס און געליפבט םון רויב. די דאזיקע ים־גזלניס' האבן געטריבן אן אװאנםװ יסטיש לעבן אױף די אינזלפן. זײ האיבן נישט געדארפם בױען קײןי מלוכה, װײל זײ האבן אױף די' אינזלפן גפהאט נאטירלעכפ גרע־ נפצן, װאס האבן זיי געשיצט פון שונא. די פנגלענדער זענען א. די גענעוע עס איז כדאי אין דפד עפאכע פון לופטפליערײ און ראדיא, בעת אלץ איז פארכאפט פון א טײװלאניש־דינאמישן ריטם, צו באנ״פן דעם געמיטלעך־פילאזגפישן ויכוח װענן דער אייגנטלע־ כער טרײב־קראפט פון א פרײדיק לעבן פאר דעם מענסשן. די טעמע איז א שפאי־ביסל פארעלטערט און שלאגט מיט א לינד וױנטל פון ראמאנטישער פארלעגנקייט. אודאי װאלט זיך דערצו געפאסט א זארגלאזע סביבה פון ״געלאסענע׳ מעניטשן, ײאס װילן ״פאר יעדן פרײז׳ דערגײן דעם מצטאפיזישן ס־ד פון דעם לעבנס־ עצם. די איבערשטראמונג פון דער הײנטיקער קאכעדיקער צייט, געטראגן פון אייגענעם אימפעט, האט אונז אבער א שלײדער גפטון״ אויף א םארװארפן אינזל, װו ״דער דאזייקער ויכיח מוז אויפסנײ ״נעלופטערט׳ װערן. עס האנדלט זיך דערהויפט װעגן פפסטשטפלן, װאס איז דפר הויפט־קװאל פון ביכל מענטשלעכער פרייד; צי דער שנל, װאס א־ז בכיח צו לײטפרן די רויע ליידנ- שאפטן, אדפר גאר די פונאנדערגעפענטעטע אינםטינקטן, װאס זענען ביכולת די ליידנשאפטן צו שטארקן און אנטװיקלען. דאס דאזיקע פ־אבלעם איז שײן אין א זײער ברייטן פאר־ נפם באהאנדלט און אױף זײן שטײגער פארפנטפערט געװארן דורך ברוך שפינאזא. פר זעט אײן אין דער װעלט א שטפנדיקן געראנגל צװישן דפם שכל און די אפפקטן. כל־זמן דפר מענטש לאזט זיך פירן פון שכל, איז פר פרײ, קוים לאיט ער זיך אבער באהערשן פון די אפעקטן, פארלירט ער די םרײהייט און װערט אינגאנצן פארשקלאפט צו די לײדנשאפטן. עס שלענגלט זיך דע־ ריבער א קײט פון פארשידנארםיקע אפפקטן, װאם פילן אן דעם מענטשן מיט קנאה, שנאה און אנזריות. דער ריפזולטאט *דערפון איז א צושטאנד פון פערמאנענטן טרױער .(^זוז״•,)) דער שכל איז אבער בכוח צו באהערשן די אפעקטן און עפענען א װעג פאר ליבפ און מיטגעפיל, װאס שאפן שױן א צוששאנד פון שטענדיקער פרייד;*;זוזפבו) שפינאזא האלש, אז דער פארנונפ־ טיקער מענטש װפט זיך אפזאגן פון א קלענפר גוטס אין דער קעגנװארט לשם א גרעספר גוטם אין דפר צוקונפט; פארקערט אויך - ער װעט מקבל באהבה זיין א קלענער שלעכטם אין דער קעגנװארט, בכדי אויסצומײדן א גרפסער שלעכטס אין דער צוקונפט. דער דאזיקפר קול דממה דקה פין דצם שטילן און לויטערן חכם איו אין דער צװײטער העלפט פ ן נײנצענטן יארהונדערט ממש םארהילכט געװארן דורך דעם שטורמישן אנזאג פון דעם דיכטער־פילאזאף פריידריך ניעטצשפ. ער לאכט גאל״יק אוים די ״פארנונפטיקיע׳ בטלניס, װעלכע האלטן אין אײן פרײדיקן ליבע און רחםנות, מילדקייט און שלום. פארקפרט, זאלן די מענטשן זיך באפרייען פון די שכל־קייטן, זאלן זיי לאזן אין גאנג די אינסטינקטן, װעט דאם לעבן ערשטיװערן פריייער און נאטירלע־ כער. מפנטשן, װאס לאזן ז-ך באהערשן פון שכל, פארלירן די פרײהײט און לעבן אין א פערמאנענטן צושטאנד פון טרויער. בכדי אױסצומײדן די געפאר פון אנטארטונג, דארף מען זיך לאזן פירן פון די אינםטינקטן, װאס װעלן געװים שאפן א צושםאנד פון שטענדיקפר פרײד. אװעיק מיט די לאזונגען פון גלײכהײט, מילדקײט, ליבע צום נאנטן, שלוםז זאל לפבן: די ממשלה פון יחיד, אכזרױת, ליבע צום סיאמע װײטן, שנאה צום שװאכן, מלחמהו דער חשבון איז א פשוטער: דער מענטש דארף שטרפבן צו מאכט, װייל א לעבן אן ראכט איז פשוט נישט װערט געלעבט צו װערן. דאם קפנפן נישט פאר־ שטײן נאר יענע מענטשן, װאס װערן כסדר געפייניקט פון אינ־ טעלעקטועלער ספאזמע. נאך דער װעלט־מלחמה, װפן פם האבן זיך שױן אויסגע־ עױממ אלפ קריגס־אינסטינקטן, האם אין באזיגטן דײטשלאנד געהערשם א משונה׳דיקער קאצניאמיפר. דער ביז איצט אזוי הויך געפרײזטער װילן צו מאכט איז געלעגן א פארחלשטער... עם האט זיך ביסלעכװייז אנגעהױבן שאםן אן אטמאספפר פאר האלב־שטי־