Literarishe bleter · 1933-06-09 · 23 (9.6.1933) · p. Seite 368

ליטערארישע בלעםער נומ. 23 (474) זיים 368 רײכישער שריפטשטעלער יאקאב. וועמעם ווערק עם זענען פאר. ברעגט געװארן א יף די אױטא־דא׳סעם אץ דײםשלאנד, האס איט דער דײטשער דעלעגאט עלסטער געפרעגס: — װען װעלן אנקומען די עםטרײכישע פארשטײער? האס אים יאקאב געענטפערט: — צו װאם דארפם איר זײ, איר פארברענט דאך םײ װי זייערע װערק: האט דער דײטשער דעלעגאט דערקלערם, אז בײ אזעלכע באדינגונגען װ<לן זיי נישט קענען זיך, באטײליקן אויסן קאנ׳ גרעם און װעלן געצװונגען זײן אװעק. — געײנדערהײט! - האט זײ אפגעענטפערט דער עסס■ רײכישםר שריפטשטעלער. — די ־עיאלוציע, װאס איז אננענופען נע־וא־ן דורך דעם קא־.. נרעם. זי א-ז אינפע־נעשריבן נעװןןרץ דורך די דעלענאטן *ין עננ• לאנײ, ארגענםינע, בעלניע, םראנקרײך, בורינאדיע, שאםלאנד, פוירן. ייםעניע, םשעבאםלאװאק־ע, םלאװיע, לעםלאנד. עבםאניע, גריבנ־ לאנד, *לאםאנדיע, קאםאלאי-ע, ארץ־יש־אל, פינלאנ־ און דו-ך דער ײדישעװ דעלענאציע: ,נעסענדיק אץ אבט, אז אץ דײטסלאנד זענען םארניבבעמ נעװןרן ביכעד פין נאציאנאלע אין אײסלענדישע שדײבער, אז דארנז זעגען םאינעקוםען אננרי■ אויף דסד ■עדזענלעבער פד״הײם פק סרײבער און םון סארטרעטער שינם נ־בםיקן דײשסלאנד נאר *ורי* זײסרס איבערצײניננען און זײ וענען נעצװוננען נעװארן צו שארלאק ז״סרע ארבסטם־סםעלן. איז דעד ■ען״קאננרעם נעקיםען בו דעי איבערצײניננ, אז: עם םוזן דערהאלםן װעדן די ■רינציאן, אויםן יםוד טין װעלבע עס איז נענרינדעט נעװא־ן די ■עדע־אציע שץ די ■ען׳קלובן אץ דפריבער דסרםאנט דער קאננרעם; 1) אז די רעבט שונם נײבט םװ שטענדיק און בײ אלע אים־ שטסנדן נסשטיצם װערען. 2> די דעינענטערוננ שון די שעלקער קאן נאר רורבנעש-ס רע־ן או'שן אונםעלעקםועלן װענ, דורך דער ליםעראטור. 3) און דעדיבעד םאדאורםײלש דעד ■ען־קאננרעם אלץ,' װאפ שטערש דעד דערנענםעדוננ שון די שעלקער, .גאזונדעי די שארא— םײלטע, װאם טראנן א ראםן, רעליניעץ אדעד א נאציאגאל-שאנא- טישן כאראקטער. דע־ קאננרעם אין בדיםל האש נעהאט באשלאםן צו שיצן די דאזיקע פ־ינציסן אשילו אין דער צײם שון א טלחםה אץ דע־־־ בער דריקט אוים דער ■ע,־קאננרעם זײן טישע דע־בישע־וננ. אי אזעלכע זאכן נעשען אץ דער צײט שץ ש־ידן. דער קאננרעש דריקמ אוים די האשנוננ, אז רי םיםנלידער שץ די *ען־קלובן װעלן אל־ן טון, כדי נ־שט *ז דעדלאזן צי ק״ן שים שאדשאלנוננען. אץ װאם רעכנט ער אין דער צוקינפט טזן, אז ער זאל זיך קעגגשטעלן די פארפאלגונגען ז אט די קלארע פראגע האט שטארק נישט געשמעקט די היטלער־משדתים. זײ האבן געפרז״ט זיך װערן דעדמיט, װאס די פראגע האט קיין שייכות נישט צום סדר-היום פון קאננרעם. זײ האבן געדראט צו פארלאזן דעם קאנגרעס און דאן װעט די פאראנטװארטלעכקײט פאלן אויפן פארזיצער. האט װעלם מיט א שמייכל זיי געענטפערט: — איך נעם אויף זיך די פאראנטװארטלעכקייט! דאן האט די דײסשע דעלעגאציע פארלאזט דעם זיצינג• זאל, צוזאמען מ ט זײ - אויך די דעלעגאטן פון עםסרײך גרעטא פאן איריבאניצקא, א װינער ראמאניםטין. ם׳איז אויך מיטגעגאננדן מיט זײ אבער נישם ארויס פון זאל, פעליקש סאלטען, דער עסםרײכיש׳יידישער שריפטשטעלער, װאם איז אמאל געװען א מקורב צו ד״ר הערצל און א שטיקל סימפא• טיקער פון ציװיסטן. פעליקס םאלסען איז מיס עדאקטאר פון װינער ,נײע נרײע נר״־םע״ אץ אויך איינער פץ די פירער פון דעם דײטשן צשאלנאי-סארלאג. אט די בײדע אונטערנעמונ• גען װילן לעבן בשלום מ ם דעם היטלער׳רעזשים און פ. סאל• טען האט עס געװאלט, מ׳זאל קיין ״פאליטיק״ נישט אריינפירן אויפן פען־קאנגרעס. ס׳איו אינטערעסאנט. פ. סאלטען האט אויפן חשבץ פון דער עסטרײכישער ציוניסטישער ארגאגיזאצים דא נישט לאנג געמאכס א רייזפ קײן ארץ-ישראל און אר יםנעגעבן א בוך ״נײע מענטשן אויף אלטער ערד״. זײנם א בוך ״באמבי״ איז םים א צװײ-דריי יאר צוריק דערשינען אין װארשעװער פארלאג ״קולטור-ליגע״ מיט א פארעדע פון שלום אש. איז דער זעלבער פעליקס םאלטען איצט אין א פארלעגנהײט. און ער האט זיך באםיט נישט צו צערײםן זיך מיס דער דײטשער דע- לעגאציע, און ער האט זיך באמיט מיט אלע כוחות נישט צו צעשטערן דעם ״שלוכ״בית״. ער פילט ש־ץ איצט, אז ער איז צו װײט אװעק מים זײנע סימפאטיעס צו די היטלעריסטן און ער פרוװט זיך פארענטפערן אז ער זיז א טרײער ײד און קײנמאל נישט פארבאהאלטן זײן שײכות צו ײדן. אבער פאר• פאלן, קײנע תירוצים װעלן שוין נישט העלפן. ער האט גע• שפילט אן אומװירדיקע ראלע אויפן פעףקאנגרעם. ס׳זענען געװען נאך אײניקע אומאנגענעמע מאמענטן פאר די היטלער-שליחים. װען אין זאל פון קאנגרעם האט זיך באוױזן דער עסט• דד. עזדיא? ק8רלטב$ך די פארשװויבדעבע מיליאבעי דייטשז קאנט מיט אים אין ערטער, װו ער איז נישט געװען ער: אין דער אסמאססערע פונם אײראפעיזירטן בערלין׳ םונם צו אן אינ־ טערנאציאנאלער קולםור׳שטוםע דערהױבענעם בערלינער ״װערסטך׳ אבער זײ האבן נישט געװוםס, אז דאס, װאם קומם איצטער צו אזא בולטער אנטפלעקונג האט אין דער אמתן דורך איע ײדן געװעלטיקט אין דער פראװינץ אין די מוחות סונם דײסשן קלײן־בירגער, אין די גימנאזיעם םון די קלײנע שטעטלעך• - דארטן. צוױשן די 60 םון רי 66 םיליאן דײטשן האט זיך אץ גײסטיקן הינזיכט קײן זאך נישט געענדערט, םון נאך דעיר מלחמה אן. אץ די דארסיקע צײטונגען האט מען, וױ ס׳װאים גאר קײן רעװאלוציע נישט םארגעקומען, פסדר געדרוקס םעלע• טאנען װעגן קײזער און זיץ פרוי, װעגן די נצחונות סון דעי זינט דער אויטא־דא-פע אױ פארנעקוהען אין בערלץ אויף ײדישע ביכער, הערס די ײדישע גאס נישם אויף צו חידושן זיך: ם ט־יטש, װו זענען אהינגעקומען די אלע מיליא• נען דײטשן, װאם האבן אמאל געקויפט די דרײ מיליאן עקזעמ• פלארן פון רעמארקס ״אויפן מערב־פראנט קיינע נייס״, וואס האבן ״בערלינער טאגעבלאט״ און ״פאסישע צייטונג״ געגעבן זײער ריזיקן טיראזש, װאס האבן אין די הונדערטער טותנטער בענדער םון א הײנריך מאן, א סטעפאן צװײג און א ליאן פײכט־יאנגער געקייפט און נעלעזן? — װו זענען זײ איצט? — װו איז זײער שטים פון פראטעסטז אבער די װאם שטעלן אזוי אװעק די םראגע, קענען נישט דעם דײטש׳ זײ האבן זיך אפשר אויבערםלעכלעך, בא•