Literarishe bleter · 1933-06-09 · 23 (9.6.1933) · p. Seite 367

ױיט 367 ר־טערארישע בלעטער נומ. 23 (474) דיפלאמאטישן שפיל און האט דערנאן־ דערקלערט בםירוש, אז ער האט א גאנץ קנאפן דרך-ארץ סאר די הינסער־קיליםן־קונבן פון דער געמישטער דײטש־פראנבויזישער קאמיסיע, און אז לויט זײן איבערבײגונג מוז דער גאנבער קאמפלעקם סין מאראלישע פראבלעסען, װאם מיר רוםן אן קורץ די ,דײטשן-םראגע״, אױמגעדעדס װערן עםנטלעך און אפן, װי עם פאסט זיך פאר א קאנגרעם פון גײסטיקע מענטשן, כדי די װעלט זאל װיםן, װו זי האלט ערגעץ אין דער װעלט מיט די הײנטיקע רעפרע- זענטאנטן פונם גייסטיקן דייטשלאנד, מיט װעלכע פװנות זענען זײ געקומען בום ק נגרעס און װאס האבן זײ בדעה צו טון אין דער היים, כדי צו רעאביליטױץ די היינטיקע דײטשע נייסטיקײט. וועלס האט געגעבן אנצוהערן, אז זײן גאנצע פרע- זידענטישע קאריערע װעט זיך האבן זײער גיך געענדיקט, >ויב די פארהאנדלונגען פונם קאנגרעס װעלן נישט צוגײן איננאנצן עפנטלעך, אויב דער קאנגרעס װעט נישט האבן קײן מענלעכ- קייט, דורכצורעדן זיך אפן און קלאר מיט די דעלעגאטן פונז הײנטיקן ליטערארישן דײםשלאנד, צו באקומען פון זײ אויפ• קלערונג װעגן א רײ ברענענדיקע פראגן — און נאך װי אזוי .ברענענדיק״: — אויף װעלכע די גאנצע קולטור-מענטשהײט דערװארט אן ענטפער. און אט זענען טאקע שוין צוגעטרעטן צום פםוק ה ע ר• מ א ן א ו ל ד, אין נאמען פונם ענגלישן פען-קלוב, און דער אײביקער ,אנפאן טעריבל״ םון כמעט אלע פען-קאנגרעםן, ע׳ר נ ס ט ט א ל ע ר. בײדע האבן אנגעהױבן שטעלן דער דײטשער דעלעגאציע קאנקרעטע פראגן אין צוזאםענהאנג םיט דעם דײטשן קולטור-בארבאריזם, װעלכן די דײטשע פען-דעלע- גאציע רעפרעזענטירם דאך אײגנטלעך אויף דעם קאנגרעס, פריקרע פראגן, פארשטײט זיך, פון װעלכע די דײטשן האבן זיך געפרװוט ארויסדרײען מיט דעם רײן-םארמעלן ,געשעפטס• ארדנוננ׳-חשש, אז דאס געהערט נישט אײגנטלעך ,בום ענין״, און אז דער קאנגרעס דארף •אין תוך״ רערן װעגן ,אנדערע זאכן״. דער אבליגאםארישער ,קאנגרעם-טומל״ האט זיך צעקאכט,— אבער אין םאמע מיטן פון דער צעהיצטער בהלה זיצט וועלס, קיל, טרוקן, שמײכלדיק, א .שװאכער פרעזידענט״, אבער א שםארקע נײסטיקע פערזענלעכקײט מיט מוט און כאראקטער... דונראװניק, 27 מ*י 1933. די אנדעיע קלובן ,פארדארבן״, ד. ה. אין א געוױק זין מחזיר למוםב זײן. דער דאזיקער שיינער, נאיװער אפטיםיזם האט באשטימט דעם גאנג פונם קאנגיעם אין די ערשטע בװײ טעג. רוטינירטע יאנגרעס-טאקסיקער װי א שטײגער ק ר ע מ י ע א. א. האבן געשפיבט די מע־ אדער װײניקער ,ײדישע״ קעפ, געדכט א ״פארמולע*, א מץ פארלאמענטארישן ערן-קבר פאר דעם אמת, און מיט א גרויסער סטיליסטישער פלינקײט און דרײדלריקײט האט א געמישטע דייטש-פראנצויזישע קאמיםיע אויםגעחכמעט א רעזאלוביע, װאס האלט פאר ',שעדלעך״ די אויטאדאפעס, װאס זענען אץ דער לעצטער צײט פארגעקומען ערגעבװו (ױשט דערמאנם אפילו דאס לאנדי.) און װאם זאגט זיך ארוים אקעגן ראםן-רדיפות און םאר דער באריםטער טעארעטישער ,פעלקער-פארברידערונג״, װעלכע פארסליכטע־ז, וױ מיר װייסן, צו גארנישט, װעלכע םארפליכטעט אפילו נישט די דײטשע דעלעגאביע, װאם האט אין דער קאמיסיע אלײן געהאלפן רע- דאגירן די דאזיקע רעזאלוביע, צו שסימען פאר איר אין פלע- נום פונם קאננרעם. און עס איז געװען אן אויםדריקלעכער באדינג פון דער דײטשער דעלעגאציע, אז זי זאל זיך אין קאנגרעס מעגן אפ- האלטן פון שטיםען איבער דער רעזאלוציע, מיט װעלכער זי אלײן האט געװאלט ,ראטעװען די גאנצקײט פון דער פען-בא- ייעגונג* מיס אט דער ,גאנצקײטם״-פיקביע האט מען פון אלע זײטן דעם קאנגרעס געסטראשעט און ,אײנגענומען״, — און עם האט שוין באלד געהאלטן דערבײ, אז דער קאנגרעס זאל דעם גאנצן צענטראלן דײטשן-פונקט אפקומען מיט די האלבע רײד פון אס דער שהי-פהי-רעזאלוציע. אלע האבן שױן גע• האט אנגעגרײט דעם ,אמן״ אויף אט דעם אפנארערישן ,ובא לצױן גואל״, װאם װאלט אפשר, אמת, ד״רהאלטן די ,נאנצקײט׳ פון דער פען-באװעגונג, װאס װאלט םון איר אבער, אין דעם איצטיקן אנטשײדנדיקן מאדענט, ,גאנצערהײט״ מאראל־ש א תל געמאכט, פאדפירנדיק זי אויף דעם פאלשן װעג פון דער קאנװענביאנעלער חדרי-חדרים-דיפלאמאטיע. דאס האט געפילט דער פרעזידענט פון דער אינטערנא- ציאנאלער פען-פעדעראציע ה. דזש. ײעלם, װעלכער איז ציגלײך אויםגעקליבן געװארן אלס סארזיבער פונם קאנגרעם. קיל, טרוקן, זאכלעך, מיט א גאנץ װינביקן, כמעט אומזעבארן עד־יכעלע אויף דער קלײנער עננלישער זכר-לװאנםע, האט ױך װעלס צוגעקוקס א װײלע צו דעפ דאזיקן פארלאםענטאריש- פלז ד ע ם פעז לןאבגרעס (סצבנעס. בזןםרזןכםזנגען, רעז$ל1צרבס) דאס שעפעלע נדי פען-באװעגונג) זאל בלײבן גאנץ. אבער אנ- דעיע האבן געפונען, אז די פען-באװעגונג קאן נישט שװעבן אין הימלען, װען אויף דער ערד װערן אפגעטון מיאוםע מע- שים, װאס װערן געדעקט און סארענטפערט דורך די פען-מיט- גלידער גופא. ס׳איז געװען א מאמענט, װען די גאנצע פען־בא• װעגונג האט זיך געװאקלט — אדער אדער... און געזיגט האם דער פרייער, מוטיקער גייסט. הערמאן אולד האט זיך געװענדט צו די דײטשע דע- לעגאטן מיט דער פראגע: — װאס האט דער איצט־קער דײטשער פען-קלוב געטון קעגן די פארפאלנונגען אויף די שריפטשטעלער אין דײטשלאנד אין סאמע הײםן מאמענט, װען ם׳איז אויסגעבראכן אויפן פען• קאגגרעם דעד םקאנדאל ארום דער דײטשלאנד-פראגע איז א־־ננעשפרוננען דער האלענדישער דעלעגאט יא װאן אמערס• קירער און א־יסגעשריען: — װען גאלםװארטי װאלט געלעבט, װאלט בו דעם אלע• סען נישט געקימען: יא. הערכערט װעלם האט געהאט אין זיך מער ,העזה״ *ין ,חובפה׳. ער האט געשטעלס העכער די אידעע פון דער יען באװעגונג, װי די פען-באװעגוגג גופא. א רײ דעלעגאסן האבן געװאלט אפקומען מיט א פארע- װער רעזאלוביע, אז דער װאלף (דײםשלאנד) זאל זײן זאט און