Literarishe bleter · 1933-06-09 · 23 (9.6.1933) · p. [Seite]

ליסלערארישע ביעטער נום. 23 (474) קנינים, װאס עם האט זיך אץ משך פון זײן קױם אלײן גע• שאפן. נאר ױיטן װערט פון די דאזיקע אייביקע קנינים זאל מען משפטן א פאיק אויך אין דער שעה פון געפאר און אנסוישוננ, דאך אײנס מוז דעם דײטשן םאיק געזאנס װערן: אונז האט נאך קײנער נישט געקאנט פארניכטן: מ־ר בויגן אונזער קאפ פאר אונזער טראגעדיע. מים טיפן גלויבן אין גאט, מיט דער א־בערצײגונג װעגן אונזער װעלס-םיםיאן נעםען מיר אן דעם נםױן און נײן ארויס געשטארקט און גע• אײניקט פון יעדער פארפאלגונג. דאסמאל האבן מיר די גאנצע קריססלעכע װעלט אויף אונזער זײם. אין נאמען פון די ײדן בויג איך) םײן קאפ און דאנק דער קריםטלעכעי װעלט, פאר די ברידערלעכע געפילן, װאס זי האט אונז אין דער דאזיקער נויט ארויסנעוױזן. אונזעו טרויעריקע געשיכטע לערנט אונז, אז נאך קײנמאל האם זיך א פאלק נישט דערהויבן, און גרײם געװארן דורך דעו אונםערדריקוננ פון אן אנדער פאלק. איך האב אין דער צײט זינט דעם היסטארישן טאג פק 1<טן אפריל 1933, אץ װעלכן זײ האבן באנײט דעם מיסלאי■ טערלעכן ,נעלן פלעק׳ פאר די ײדן פון אונזער דור, נעלאזט פאלן נישט אײן ביטער װארט. איך װיל עס דא נישט איבעו• חזרן. איך װיל אלעס פארמײדן, װאם 5 קאן פירן צו פירװ הלבבות, אבער אײנס מוז דאס דײטשע פאלק וױסן: נאך קײנ מאל איז דאס גאנצע װעלט-ײדנטום נישט געװען אזױ אײניק קעגן א רעושים, װי עס איז היינט קעגן דעם רעזשים, ױאס האט אין הײנטיקן דײטשלאנד געבראכט אזזי ם־ל אוםגליק אױף אונזערע און זײערע קעפ. אזוי לאנג װי די דײטשע ײדן װערן צוריקנעזעצט אק זײערע בירגער-רעכט, אזוי לאנג װי די ײדן װערן אין הײנ טיקן דײטשלאנד דערנידעריקט, אזוי לאנג װעלן םיר איץ אײפשטעלן קעגן דײטשלאנד. אבער אונזער הײםטער װונסש איז, אז דאם דײםשע פאלק זאל םעגלעכסט שנעל צוריקגע■ פינען זײן װגג צו אמתער םארנונפט און װירקלעכער געטרײי קײט. די גאנצע װעלט דערװארט צוזאםען מיט אונז, םון דײםשן פאלק, אז עס װעט װידער געוױנען זיינע הויכע עטישע װערטן אז עם װעט האנדלען קר םטלעך, און אױםבעסערן אזוי שנעל װי מעגלעך דאס אומרעכט. פעי־לאבגרעס דער קאננרעס קאן אננעמען א פאםיקע, וױרדיקע שסעלונג צי דעם דײטשן קולטור׳בארבאריזם און אץ דער אײגענער צײם נישס צעברעכן די גאנצקײס פון דער אינסערנאציאנאלער פען־ באװעגונג, נישט ארויםשטויסן דעם הײנטיקן דייטשן-פען-קליב פון דער אלװעלטלעכער פעדעראציע פון די פען־קלובן. דאם איז אזא מין פארלאמענטארישער ,היכי-תמצא־, אויף װעלכן דער קאנגרעס האט געפטרט א סך שארפזין, לײדנשאפט און פאליטישע הינטער קוליסן׳קונצן. װארוס אין אײן פונקט איז כמעט דער גאנצער פען• קאנגרעס נעװען אײנשטימיק, אז מען דארף זיך םטארען, דװקיי האלטן אין דער פעדעראציע דעם דייטשן פען״קלוב, װאם זיץ דעלעגאציע שטײט, אנב, אונטער דער פירוננ םון די נאצײ ליטעראטן ב ו ש און ש מ י ט׳פ א ו ל י, כדי מען זאל אים• דעם היטלעריםטישן פען׳קלוב, אין דער גוטער געזעלשאםט םץ שריפטשטעלער, װי יעקב װאםערמאן, סטעפאן צװײג, פראנץ װערפעל, זאגאי דעם סארשטארבענעם שניצלער װיל םען אין נײעם דײטשלאנד פארמאכן דאס מויל. מ׳האט געלערנטע דערװייטערט פון ז־יערע קאטעדרעס. דאם, װאם מיר האבן נישט דערלעבט אין צאריםטישן רוסלאנד, זעען מיר הײנט אין דייטשלאנד, די אויפשטעלונג פון א ,שװארצע ליסטע״. נישט ל.לינג האבן זײ אײנגעארדנט אץ זײער לאנד א גרויסן פאלק:-ױם<טוב, זײ האבן אײנגעארדנט עפנטלעכע אויטא׳דא׳פע אין די גאטן פון פארשײדענע דייטשע שטעט, װו ס׳האס פאר< ברענם ביכער פון ײדישן גייםט: דערביי האכן זיי דעם באנריף ייד־שער גייסט זייער פארברייטערט: נישס נאר אויף ביכער, װאס זענען נעשריבן געװארן פון יידן, נאר אייף אלע שריפטן, װאם ברענגען צום אויםדרוק פר־יע געדאנקען, ליבע צום שלום, האם קעגן דעם קריג! איך יאנק דעש נייעם דײטשלאנד, פארן ערנפולן ארט, װעלכעס ס׳האט מיט רעכט אפנעגעבן דעם יידישן גײסס. די דאזיקע ראסן־טעאריע ט־אגם אין זיך די געפאר פאר אלע, עם באאומרויקט אלע, װײל זי קאן זיך װענדן קעגן אלע. הײנט ג־יט עס קענן א ראסע, מארגן קעגן איבערצײגונגען און לסוף אײן קלאס קענן אנדערן. מיר קענען די געפארן, װאם אזעלכע טעאריעס אנטהאלטן, נישט נאר פון דער געשיכסע, מיר האבן זיי אויך איבערגעלעבט אין אינזערע טעג. דער מענטש װערט דערמארדעט, די טעארעטישע בארעכטיקונג װעט זיך שוץ געפונען. אנסוישט שטײען מיר פאר דער דײטשער פארנונפס, פאר דער אזוי גערימםער דײםשער טרייקייש, און דאך מוזן םיר זיך קלאמערן אן דעם גלויבן, אז נישט דאס גאנצע דײטשע פאלק מוז װערן געמאכט פאראנטװארטלעך! איך געהער צו א פאלקס-שסאם, װעלכן מ׳האט תםיד פאראנטװארטלעך געמאכט פאר די מעשים פונם יחיד. איך קען די שװערע לאםט, װאס דאם פאראלגעמיינערן לײגט ארויף אויפן יחיד, און װי פול איך בין נישס מיט ביטערניש, װיל איך נישט צוריקצאלן מיט דער זעל• בער מאס! איך גלויב, װען מיר זאלן אלזא נישט משפטן א כלל לױם די מעשים פון יחידים, אז מ׳דארף א פאלק אויך נישט משפםן לויט דײטלעך באגרענעצטע עפיזאדן. א פאלק איז א פילאזאפישעס גאנצעס, געבונדן צו די אײביק מאראלישע מױ־ שטייען איצט אין סאמע מיטן פון א הײסן קאמף ארום די אײגנטלעכע צילן פון דעי־ פען־באװעגונג, און איך קאן זיך דערפאר נישט דערשלאגן צו דעס נױטיקן ביסל קילן ישוב-הדעת, כדי אנשושרײבן פאר די .ליטערארישע בלעטער״ דעם צונעזאגטן ארטיקל. נעמט-זשע אן בײ מיר דעם דאזיקן אייליקן בריװ, פון װעלכן עס װעלן אפשר װ־ ס׳נישט איז קאנען ,נהנה״ זײן די לעזער םון די .ליטעראר שע בלעטער׳. דער איצטיקער פען-קאנגרעם האט — װי עס איז די טבע פון אלע קאנגרעסן — זײן אבליגאטארישן .קריזיס׳ — דער דאזיקער קריזיס איז ארויסגעװאקםן פון דער דייטשן־פראגע וקענםיק, אז אינאיינעם מיט דעם נעא־גערמאנישן, ראסישן ,אתה-בחיתנו״, האבן זיך די דײטשן שױן דערלעבט, צו װערן א .פראגע׳ אױך...) און די פראגע באשסײט דערעיקר אץ דעם, װי אזוי םשה\גר$ס / דזזנדז^ןןני^ דער איבטערבאציאבאלער