Literarishe bleter · 1933-06-09 · 23 (9.6.1933) · p. [Seite]

9 ייני 1933 *ס״גזם־ס 9 צענטער יןזרנאנג פרײז גו־.?יטעךאריעןע רלץיורל ף- אי?ופטדירטע — 1 װאעשריפמפאר?יטעדאפזוד 1■ פארעלן/ג ^.קקעערןין״וזארשיל. טןיאטעדאוןקונסע די דעדע פון שלום אש אויפן פען־קאנגדעס דער דאזיקער טײל פין דעי באפעלקערונג איז אן שום שולד פון זײן זײט ציריקגעזעצס געװארן אין דין גלײכבארעכ• טיקונג, װעלכע ער האט גענאסן זײט דורות. בײ א סך פון זײ האט מען צוגערויבט די מעגלעכקײט, אויםצונוצן זײערע פעיקײטן. בפרט די גײםטיק-ארבעטנדיקע, צװישן װעלכע עם געפינען זיך מאנכע, װאס האבן אױף אלע געביטן דער װעלט געשאנקען די גרעסטע ױ״רםן. א טײל פון זײ זענען באגאנגען זעלבםט- מארד, אנדערע זענען אויסגעשטעלט אויף הונגער, און א םך האבן גע• מוזט פארלאזן זייער פאטערלאנד. פדי צו זיין א גלײכבארעכטיקטער בירגער, האט דער ייד אײגנטלעך געמיזט ארויםנעמען זײן זיידן פון קבר, און אים אפשמדן. עס איז אין הײנטיקן׳ דייטשלאנד א פאר• ברעך צו זיין א ייד. איך װיל נישט רעדן װעגן גרויזאמקײטן. אבער דאם נרויזאמ• סטע, װאם איז באנאנגען געװארן קעגז ײדן, זענען די רעגולערע גע• זעצן, װאם זענען באקאנט איבער דער גאנצער װעלט, װעלכע באצײ• כענען א גאנצע באפעלקערונגס• שיכט אלס בירגער פון צװײטן ראנג, און װעלכע האבן אזוי שװער דער• נידריקט אן אלט םאלק, װאם האט דער מענטשהײט געגעבן איר אמונה. כדי צו רעכטםערטיקן די דאזיקע מעשים, האבן געװיםנלאזע געלערנ• טע אויםגעקליגלט א טעאריע, װאס באציט זיך אויף ראסן־ריינקייס. יענע ראםןיטעאריע איז געװארן א םארניכטנד געװער אין די הענט פון אומםאראנטװארטלעכע לײט, זי האט די דײטשן פראקלאמירט אלם א ניי אויסדער• וױילט םאלק. אן אתה־בחרתניזם, װאט מוז םאראכטן אלע אנדערע, װאם געהערן ,ישט צום דאזיקן אויםדערװײלן פאלק. די דאזיקע ראסן-טעאריע װערט די שול-קינדער מיטגעגעבן אויף װענ אלם דייסשער קנין, און האט געבראכס אומגליק און נויט צװישן מענטשןן זײט טענ און װאכן האב איך געגארט נאך א מעגלעכ• קײט צו רעדן צי דײטשע מענטשן. דעריבער האבן םיר פון דער ײדישער דעלעגאציע אלץ גגטון. אז די דײטשע דעלעגאציע זאל מיט אונז בלײבן. מיר האבן ביז איצט גערעדט צו דער װעלט, און זי האט אונז נעהערם! נאר דאס דײטשע אויער איז נעײען פארשלאםן פאר אונזער װארט, גראד װי דאם דײטשע האיץ-פאר אונזער שמערץ. איר זענט די ערשםע, דורך װעלכע מיר װאלטן געװאלט רעדן צום דײםשן פאלק. און איך בעט אײך, אין נאםען םון ברידערלעכן ,פען/ נעמט אויף די װערטער, מעגן זײ זײן װי ביטער פאר שמערץ און װײ אינם גײםט, אין װעלכן זײ װערן גערעדס, באזעלט פון אײן אײנציקן װונטש, אז אײער לאנד זאל באלד אויםבעםערן דאס געםוע• נע אוםרעכס. מיר זענען עדות פון אן אומ• דעיהערטער דראמע, װאס װיקלם זיך אפ פאר אונזערע אויגן, אין א לאנד, וװ ס׳האט ביז איצם געהערשט א גיי״ליזאציע, װעלכע האט דערגרײכט א הײכע קולטור-שםוםע און װעלכע האט מיט רעכם געםונען די אלגע• מײנע אנערקענונג און פארערונג אין דער גאנצער װעלט. דײטשע יידן, זײט אומדענק• באיע צײטן לעבנדע אין דײטשן יאנד, האבן געטײלט דײטשלאנדם גײי אין גוטע און בײזע טענ, און האבן מקריב געװען זײער האב און גוסס פארן װויל פונם לאנד (בלויז אין װעלט־קריג האבן הע• נעי ססס.2נ דײטשע ײדן פארלוירן זײער לעבןג די דײטשע ײדן געמיינזאם מים אנדערע האבן בארייכערט סיט זייערע םעי• ק״ק און קענען אלע מענטשלעכע געביטן אין האבן דעם יום פון זײער לאנד פארשפרײט װײט איבער זײנע גרענעצן. ליש א ר־רענדער געםרײקײט האבן זײ דאם דײםשטום איבעי• גענ־לכן זײערע קינדער װי א הײליקן קנין. מ^וריזם היטלער דער ,פירערי גײכניננ סין: ס. ז*נו?ס ׳