Literarishe bleter · 1933-05-02 · 22 (2.5.1933) · p. Seite 361

זײט 361 ליםערארישע בלעסער נופ. 22 (473) דאס האקנןןדײולעוישע דײםשלאנד און די ןןולםװ-װעים *נדעדע *עלקעד א״ע;ע:יםעז, װי ז־עד א־ננס״. א־ך ריב די ׳עי.'קע דייםשן, װןןפ היןבן נעאיבעט פ*ד * •*״יניקיננ סין די •עלקעד וױן די נ־יםשעד. דןןם דןןזיקע ד״יטשראנד איז איעש נעש־עםן געדןןדן םיש די שים, איז באשרעקש ט־ש בליש, שאדששאש דו־ך די ,נאצ-;#נאלע' םישר־ם פין דײנש, דידבן דײששראנד שין דאקנק־ײץ, װןןם דודשש די פ־־ע נ־םשע־, די א־דןןם־ע־, ד• םאציפ־םשן, די ײדן, די םאצ־- *ר־םשן, די קיוסינ־םםן, — *זא סארישיק א־ז * פאדבדעכן ניסש בלויי קענן פענשס־עבן נ־םש, נ*ד אריך קענן א־עד אײנענעד נאציע. א— נעפש אדעק בײ א־עד סןןרק די ענעדניע, איר נעםש צו די הייבע *בשיננ פין א־ע־ע בעםשע ש־ינד אין דעד דעלש. אײערע ש־־ע־ דזאבז באדיזן א קונין־טשיק צו סיו־ײניקן קענן זיך די נוןציין־ נאריםםז א־ז אינסע־נאציוןנאריבשן פון א־*ע יענדעד. א־ד דאב ס־אקראםידש, אז קענן דײשסראנד איז באנאנגען גע־א־ן א, עי־לד נאבן נצדון אין יאד 8(19. א-ך דאב געשארע־ט די רעדיזיע *יז דע־םאלע־ ט־אקשאש, װאש איז א־ך אויסנעצדונגען נעדארן. א־ך האב נעפאדע־ש די נרײבע דעבש פא־ ד־ששראנד אין אלע אנדערע סעלקע־ אבע־ צי נלויבש איד, אז איך דאב דאש סא־לאננט ילשובת אן ע־נעדע־ נעדעבשיקײם, רםובד א ד״םשלאנד, װאש צעשםעדש אל־ן די נלײבדײם פין די םעזששרעבע ראשן אין ארע שענםסן־דעבש, װאש זענען א־ני דײדיק? די א־ננעעקסנםששע קעננעד פ־ן ש־אקשאש־דעװיזיע דאבן ניסש נעקאנש סשאדקעד װידקן קעגן ד״שסראנד, װי א־ד *־1ײן ם־ש אײע־ע םעס־ם, די ציקינפש װעש אײך, — צי ססעם! — אייפקדעדן װענן א־עד טע־דעריסן םע—., װאש זײן א־נציקע אנשסולדיקיננ איז דער פיבער סון פאדצד־שרוננ, אין װערבעד רי בלינדקײט און סשדעננקײט סין די זיגעד פין װע־־ םאר דאבן אר״ננעסלײדע־ם אײעד שאלק״... ״פארב־ענט אויך מיך:״ דעד םחבד סזן דעם באװושטן ביך ״מיד זענען נעסאננעך׳ אין א־־ך אנדע־ע סאש־רעדע דע־ק אשקאר םאד־א גדאף דאש אין צוזאסענדאננ ם־ש דעש א־־םא־דא־פע אין ד־םסראנד שאדעסנםלעבט פאדיננדיקע דעדקרע-ונג אין דער װ־נער אדבעםעד־צ־ט־ננ: ״װי אלע ל־נק־נעסשיםשע א־נשעלעקטועלער א־ן ד־טסראנד דאב א־ך אייך פאדױבש די נענר פין נ־עם בלוםיקן דיטלער־רעזס־ם. א־ן ם־ן אסדעזנד־ם דאש זיך די סאי־צײ אר־ננעד־שן א־ן ט״ן װוינינג און דאש קאנפ־םק־רש א גאנצע רײ ב־בער, םאנוםקריסשן אין םאםעריאל;. א־ך ב־ן דאן נעדען נעצװוננען צו אנםר־יפן, בבדי ניסש אד־נציסאלן א־ן א קאנצענשדאצ־ע־לאנעד. — ם׳קען זיך שארשטערן װי איבעד־ ראסש איך בין געװען, אז א־ך דאב סון דער װײםן ז־ך דערװושט, אז ם״ן נאםען סינו־ידם צװישן די עדדייבשע ביבער, ניסש דעדלי־בט איז נאר ם־ן דויסט־ביך ,שיר זענען געפאננען״. אין בין, ה״םט עם, סאדװאנדרט נעװאדן א־ן א שאדשט״ער שון נ״עם דײטסן נ־םט. — רי בלוםיקע םערדער, װאם האבן איםםענדעך געםאבם די אנשװיקדיננ פ־ן פד״ען נעדאנק אין ד-ששלאנד, װאנן םיך צו ששעדן אויף דעד אזוי־נערוסענעד יליבםע, װאם איז סאר דער װעלם גאד א סװאדצע ליםשע. דעם דאייקן בביד האב א־ך ניסם פא־דינט! רײט ם־ן ־גאנצן לעבן אין שאפן האב איך רעבם צו פאדראנגען, אז ט״נע ביבער זארן איבע־נענעבן װערן דעם ר־נעם פיאם פון ש״טעדהויפן אין נישש אין די בליטיקע װענש פין די ברוינע םאדד־באנדיטן. פאר־ ברענש די װעדק פזן ד־טשן נ־שם! דער ג־םש גושא װעש אבער א־ביק לויבטן!* — מאםהװער ״פראװדא״ װעגן בוך־אױטןן-דא־פע דער באװוםשער סובליצישט ד. זאםלאװבקי האש סא־עשנש־ ־עבש אין םאםקװער .ס־אװדא״ א גרײטךאדטיקר. דענן דעם א־י• שא-דא-פע אין דיםעלאנד. ,דעפ 10־םן םאי, — װע־ט נעזאנט א־ן א־ט־קל ־־ זענען די װיבם־קששע ששעם א־ן דײשסלאנד_באר־־בשן נעדא־ן ם־ש פ־ע־ן. דאם האט בײ דעד באפעלקע־וננ קײן אים־ו נ־סש א־וישנעריפ;. אלע האבן נעװושט, אז דאש בדענם נישש דעד ־ײבששאנ, נאד בלי ז ב־בער. אץ דאש א־ז א־נטע־עשאנש אנציקיק־, װײל ס־ץ העבעד 200 יאד, װי םענפשן דאבן נ־סם נעזען ק״ן או־טא-דא-פע, װאש באדײש אויף סאדםונעי־ש — אן אקש סון גלײבן. אוים־עבענענדיק די נעםען פין די ש־־בע־, רעםענש װע־ק עש זענען פארברענט געװא־ן, זאנש זאשלא־שקי: ,א־־ף די ס־• שעד־דויפנם סון דער אײטא-דא-סע האבן נעב־ענש ב־בעד, װע־בע דאבן באדיםש נעםאבש די ד־טסע לישע־אםיד א־ן דעד נאנצע־ װעדם. א םך װיבםיקעד װי די סא־נ־בשוננ פין ב־בע־ א־ז די אי־ש־ ־אטוננ סץ דעד װ־םנשאפם. די קלאאינ־שע ש־םעד־ד־יסנם ציען די אויסטערקזאטק־ט פון דעש סאנדאם, װאש קיםש פא־ אץ ד־ אונ־- װערםיטעטן, אינםשיטושן, קלינ־קעש, לאבא־אשא־־עש. דא איז א־־ך ציריקנעשטעלט נעװאק דאש ט־טלאדשער. סו; א־ן עק דײטשלאנװ ביזן צװײטן םדאנש דך דער דוף פו; נעשא־צײטן אין ,ד־ריקע־ אינקװיזיציע״ : ״דעד ױדע װירד פע־ב־אניש!*. די איצט־קע הערשע־ סין ד־טש<א:װ — ס־־בש װײשע־ זאםלאװםקי — םוזן א־וי דאנדלען, בװ־ בשר־ צי דאלש; א־ן הײ״ בער שסאנוננ די נאציאנאלישט־סע, שאװ־נ־םט־סע, חידשע א־נששינקטן פון די אסנענאדטע קל״נבידגע־רעבע פאשן. די נאציאנאר״טאצ־א־ *־ששן ציען א• די אויפםעדקזאשק״ש פזן ר־ םאשן די־ך עפעקם״ פולע םאדאדן אין נאבט״פײעדן, אבעד דאם א־ז א סס־ל ם־ט פ־עד. די אדבעשםלאזע א־נשעלינענץ קען םען או־ף א װ־דע אנזעםיקן רערםים, װאם םען װעט זײ באפר־ע; פץ ז־ע-ע קאנקיװענשן — די ײדישע דאקםוירים און אדװאקאם;. אבער ײדן אץ דײשסלאנד זענען איננאנצן סאראן בדיו־ז 600 פויזנש, אין װען אס־לו םען זאל זײ אלעםען סא־ברענען או־סן שײטער־דו־פ;, װעש עם א־יך נ־שש רעזן די םאציאד־עקאנאםישע סדאברעםען, װאם שט״ען סא־ דעד ־ענידונג. די װאדסירניען־נעבם קענען׳יא״ביק ניסט דו־ע־ן. די שײ״ שעד״הויסנם װעדן אויםגעלאשן, דיננער אץ אדבעששראזיק״ם פאד־ בלײבט. בדענען פיבעד קען יעדעד ד־ששער שוטה, א םך שװערע־ א־ז דרוקן ביבעד אץ נעבן אדבעש םידיאנע;', אדבעטשלאזע. שסירנ״ ריק םים סײער קען םען אונםערצינדן די װעלש, אבעד סען קען אלײן אויך פארבדענט װע.';•״ ראמען ראלאן״ װעגןוו־די גרויל-מעשיםי אין. דײטשלאנד די ״קעלנישע צ״טוננ״ האט אננענ־יפן דעם באד־םטן סדיסם״ סשעלער ראטען ראלאן, דלםאי ער באשײליקט זיך אץ קאםסאניעם קענן דעש היםלעריש; רעזש־ם. ראםען דאלאן האטי דערויף נעענש״ פעדט ם־ט א בריװ אין רעדאקצ־ע, אץ װעלבן ער״ שד״בם: ״עם איז אםת, אז איך ליב דײטשלאנד אין אז איך דאב תםיר סארםײדיקם דײטשלאנד קענן די עװלוח און אוםפארשםענד״ לעבקײטן םצד או־םלאנד. אבער דאם דײםסלאנד, װאם א־ך ר־ב און װאש האש באסדוכסערם םײן נײםט׳־א־ז דאס דײטשלאנד פון די נדויםע װעלם״בירנער, װאם האבן ״דאם נליק און ראם אוםנליק פון; אובזערע אבאב&בטי אײ אויסלאבד ן קאנען אונז שיקן דאם אבאנזןפענס־געלט םאר די ״ליטערארישע בלעטער״ דורל אינסערנא&יאנאלע פאםם־םאדקעם װאם מ׳קריגס גו קױםן אין יעדן פאםט׳אמט. מיר בעטן שיקן די מארקעס אין רעקאמענדירטע בריװ. אדמיניםטראציע ״ליטערארישע פלעטער״