Literarishe bleter · 1933-05-02 · 22 (2.5.1933) · p. Seite 359

זײט 359 ליטער&רישע בלעטער נומ. 22 (473) לאבדהעבטביש זיין גדעםערעד א־בעם װענן יידן אין םאזיןױשע. דער םחבד הןןש דא א שדוערע אױםגאבע: דעד קװעלן־טאםע־יאר איז ג>ןד אין גזןד א קאדנעד, װאט באנדענעצט זיך אפט צו א קל״נעד נאטיץ ערגעץ אין א נעדיכטלעכן אקט, אץ ט־דארף האטן א טך היטטא—שע אינטױציע צו קענען פון דעם אויםשטעלן א טכעטע שין שט״גע־ לעכן םץ די יידן אץ דער אםגעשטאנענםטעד ט־אװינץ סץ טיטלאלטעד■ לעכן §ױלן, םאזאוישע ביזן י. ה. דאם נעליננט דעכ םחבר אין די אדבעט װעדט צויאםען םיט ד׳ר דיננלבלוםט ־דן אץ װאר־ שע א װ־בטיקער טאטעדיאל םארן םאדשעד םץ ײדישן םיטלאלםע־ אין םוילן בכלל אין םאזאוזשע בסדט. םץ דע־דאזיקער נדיבלעדיש־אדכיװישער סכיבה םידט אינז ד־־ד שיםע־ אד״ן אץ דע־ םאלקס-קענטעניש טיט ז״ן א־ם־קל ,א־״נם דװע־טע־ אין םאלקסקענטנ־ש*, געשדיבן אץ א ש״נעם ״דיש. ד׳ד ש־םע־ באקענט דעס ״דישן ל״ענער םיט רעס נ״עם קוק א־ן דער װיסנשאםט אױף סאלקלאד. םון אינהא״ט דארף װ״טעד דעדםאנט װערן ש. ז״טשיקם א־נםע־עסאנטער בא—כט װעגן אדכיםעקכאניעץ געכוי םױ דער הע־ בע־ 100 ־אד אלטעד הילצעדנעד שול אץ אדעלכק (ביאליסטאקעד װאיעוו.) און די ש״נע ,ביאנדאםיע׳ םץ דעם אדבעטע1—שטעםל סאסאװ אין גאל־ציע, װאס װעדט דערנאנצט דודך נ. װ״נינם רע צענזיע סון א םו־יישן ב־כל װעגן זעלבן שטעכל םץ ״ד־שע באלע■ גאלעס (שאבאסנ־קוס) עט־ה-םאכער/ םאםיד- אץ קעטל-טאבעדס. װ• ם׳איז צו זען א־ז דער םאדעפנטלעכטעד כאכעריאל א םא־ש־דנםא־ב קעד אץ א־נטערעסאנטע־. כםעצ־על ב״ אונזעד ה״נ■ טיקער אדעטק־ט או־םן ביכער טארק אץ םץ וײכנשאםכיעכע װעדק בם־ט ־־ קוםט דעד הװםטיםארװאלטיננ סץ דעד י. ל. ג, א־ן דע־ דעדאקצ־ע אן אפתער ״שד בוח אץ א װונטש אױך א״ף װ״טע־ סאדצוזעצן די אננעהו־בענע װ־םנשאפטלעכע טעט־ק״ט. ם. םײבם$] ׳. אפאטאש^ס נ״ ווערק א טאג אין רעגנסבורג אװ אליהו בחור פראכט־אויסגאבע - געבונדן באקומען א קלײנע צאל עקזעמפלארן םרײז ספ ד מיט ם^רט^ אדדעם.־ 24/7 3ז51^סנ1ץ2ע0 ,3״\523עס^\ "ז81€16 .1-11,, םאד געד^ט — ם. ק. א• 6.39 261(13י1 .א אלע ביכעו פון פאולאג ״סאמאר־ קאן מען בזןקומען אויסשדיסדער ־ אין פארלאג גוםא. באשסע?1נגבן װברן אױסגעפירם אין רגזם זגנלבן םאג. װעגן אלע אנגעלעגנהײטן םײ רעדןןקציאנע• לע, סײ געשעפטלעכע זיך װענדן לויטן פאלגנדיקן אדרעס : "11 0 0 7״ 30 .גת 1 3ת6קסב5 ,ס ם 1 1 עײםםריםפ םון דער הװיפ־סאדװאיפוננ פון דער ײדיפע• נעזעיםאםפ סיר יינדקענסענ־ש *ין יו־ין, םאר םריגן םון יאנדקענפניש *ון סורינפיק, געשינסע םון ײדישע ישוניפ, םאלקיאר *ון עםנאנריפיע. נומ• 1, װירשע 1933 91 זז _|- 15 ױייישער קיעור. די ײדישע לאנדקענטניש״נעזעלשאםט ד.אט בםשך םון א־ר 6 יעריקע־ עקזיםטענץ אנםודיקלט א ר״כע טעטיק״ט או־םן געביט םץ טוריכטיק אין לאנדקענטניש אץ באװיזן צו נרוםירן א־ום זיך טויזנ״ טער םיטנלידער, סדײנם און םיטםאםיקעד. םיר זענען וס־ט דעכטו נעװו־נם צי באםראכטן די םיטנל־דעדשאסט םון דער י. ל. ג. םאר האלב־אסיםילירםע בחירים און ם״דלעך, ודאס האבן ק״ן אינטעדעס נישם םאר ײדישע קולםור־ס־אגן. װײזם זיך אבער ארוים, אז ב־אש םץ דער נעזעלשאסט, שפײען טענטשן טיט א גוטן ־וילן אקעננצו־■ װידקן די אםיםילאציע־םחלה. זײ באפיען ז־ך די טעטיק״ט צו ד־כטן ם־טן םנים צו דער ״ד־שע טאסע און םביבה. זײ סא־שטײען גוט, אז סיאױ װ״ניק צו װעדן א םיליע םון םו־לישע״ םור־םטן־נעזעלשאםט אויף דעד ״דישער נאם, - אז עם םאדערט זיך א םםעצ־ם־ש-״דישע א״נשטעלונג און טענדענץ. אלם אויםדדוק םץ אט דע־ טענדענץ איז נעקיםען דעד איצם־דעדשינענע־ ע־שטער נופער םץ דער צ״טשד־םט, װעלבע דארף װערן א םעריאדישער ארגאן םין דער י. ל. נ. די דעדאקצ ע האט נאך ק״ן א״ננכידעבע ליניע נ־שט נעםונען. ם׳איז דא םין אלץ אין םין אולעםען צו ב־סלעך. שוין א־ן קאם םון דער צ״טשריםט רערט אויםנערעכנט א םינף געביטן, םון װעלכע־ יעדע א״נע םענ ם־עטענדירן אויף א באװנדערן ארנא;. די דאז־קע ״ברײטהארציק״ט׳ םוז אויך דעם םדאגראם םאכן צעשװוטענער. איז עם א צוםעליקײט, װאם װעט זיך לאזן םאר־כטן אין די װײטע־דיקע נוטע־ן. םון דעם רעדאקציע־ארטיקל װערט פען געדאר װענן ד• קא לאםאלע אויםנאבן םון י. ל. נ״ װעלכע דאדף װערן שיר נישט א צװײטע ײװא! י. ל. נ. אלם נאנצע האט אן או־םנאבע צו םאדשן אץ זײער א םך צו םארשן! די דעדאקצ־ע בארעכטיקט איר לאױנג טיטן װילן צו באקעפםן די אםיםילאציע־טענדענצן צװישן דער םיט־ נלידעדשאסט. אכעד אזא שװער םראגראם װעט דעם דודכשנ־טלעכן םיםנד!יד נ־שט צוציען אץ טםילא אים לאזן װײטער םלאטערן אץ זײנעד אםיםילירםן עטער. די םארשונג סון םאלקלאר, סאלקםקענט־ ניש א. א. װ. קען וײן א זײטיקע טעטיק״ט, כובאדדינירם לאפ־ר זאנן, דעם ײװא, אבער םאכן סון דעם שיר נ־שט אן עיקד - אי ריזיקירט! ז נאך הארבער װערט דער ענץ נאכן צװיטן ארפ־קל, א םין טדינציאיעל־טעאדעטיש;, םון ם. בורשטין א. נ. ״א נײער םאקטאר אין ײדישן לעבן׳. צענדליקער יארן בלוםיקי םיר שױן אץ אידעא־ לאנישע קאםםן אדום אראנראםען. אאדט״ען און סלאבפארמעס, צו שאםן םארט״ען און צו שאאלםן זײ ־־ אלץ בדי צו קענען שטעלן א דיאננאז צי א אדאננאז אויף דער ״דישער װירקלעכק״ט - קוםט ם. בודשםץ ם־ט א םגולה בדוקה צו די אלע זאכן - טודיםםיק. ם׳װערם נעל״זם דו םראנע םץ דענענעדאציע םץ נ״סט, די םםיכא־ לאניע װעדט נעזונט געטאכט און דערע־קר םיר באקוכען — ערד׳ ערד, ארום װעלכער ס׳גײם שוין בײ אונז אן א שטד״ט גאנצע 100 יאד! םען קען װעלן סא־םיםן אן א־דעע, וועלכעד ם׳האם ליב, װיסל םע װיל, אבער ם׳טאר נישם איבערכר״בן. װײםער געסינען םיד א סדאקטישן ארםיקל סון םנר. דעננװע־ טער װענן ארנאניזיק אן אינםטדוקםארן־קורם סאר אױםסלוג־סירער און א זאכלעך-נעשריבענעם באריכט סון צ. םשלענאײ װענן דעם װאקםנדיקער טעטיק״ט סון דער ־. ל. נ. א נוםן א״נדדוק פאכן די דרײ היםטארישע פאנאגראסיעם װענן ײק אין סויק סון אונזעדע ױנגע היםכאריקעד: םנר. סעלדםאן, ד׳ר כאלער און מגד. מרונק. דעד ערשםער דרוקם דא אס א״ן קאסיפל סון זײן נרעםעדעד אר־ בעם װענן ײדן אץ קאליש אץ אץ י. ה. ד׳ד םאלער ג־ט אין זײן קודץ־נעסאםםן אץ אינטעדעםאנטן אדטיקל ײענן די ״דן אץ קאװעל אן א־בער־־כט א־בער דער אנםװיקלוננ םץ דעד עםנםלעך־ דעכטלעכער לאנע םון ײדן אין קאװלע זינם איד אנכשם״ן (1518) ביק הײנטיקן םאנ. אינםערעסאנט איז דא דער טאטער־אל װענן די קאםסן, װאם די דארם־קע ײדן האבן געהאט אויסצושט״ן םצדן נלח און די טיעשטשאנעם. םנר. ש. טרונק םאדעסנםלעכט א םײל םון