Literarishe bleter · 1933-05-02 · 22 (2.5.1933) · p. Seite 357

זײט 357 ליטערארישע בלעםער נום. 22 <473) יד/י7# ן{#רםם8ן / אפם װעגן ל. טוייסטעו און ז״ן בוך ״אין די שטילע טעג״ געזאגם װערן לשבח, ײײל א יינגער קיכסטלער איז )גוגעגאנ- גען בו זײן ערשמן בזך מיטן װילן ארויסבואנטפלעקן װיכטיקע געשעענישן םון דעם שטעטל אין םז>רשײרענע בײטן. - דער הויפט-פארשוין אין זײן בוך איז שמעון רימער, - א דעםפאטישער מענטש. זײן כזןראקטער װערם צום שטארקסטן ארויםגעברענגט אין בוך אין קאנםליקט מיטן אײגענעם זין, װעלכער האט געהזןט די חוצפה יצו גײן ,סאר זיך׳־, און אויך אין טאגטעגלעכן, אײנגעגעסענעם טיראניזירן די שטוב-מענטשן. דאס אייז גענומען םון א לעבעדיקן מענטשן. אויף די געלונגענע שטעלן אין בוך האבן שוין די רע- צענזענםן אױםמערקזאם געםאכט. נאר אײן שטעלע, װעלכע ם׳האט םארזען, װעל איך דא אויסטײלן. דאס איז דער שבהדיקער נאך םיטאג, װען טרייסטער לײדיקט אויס דאס שטעטל סון מענטשן און באזעצט זײ אין אנטקעגנגעשטעלטעי פאלוסן. אין שטאטישן בית-מדרש, אײגגעהילט אין טלית, קרעכצט דער רב אוים זיין אלטע דרשה, און אין אײנגעבוקטן שטיבל אויסן יארדן בײם בעטל פון די קראנקע פועלים, םלאמט-אויף שלמה אין װערטער װעגן א נייער װעלט. ארום א ליידיקע שטאט. אויף אײן פונקט דער אלטער, אלטער ישראל, געפארט מימ קהלשער תקיםות, אויפן צווײטן _ גאר אן אנדערער סרײער מענטש, אן ארבעטער, א קעספערישער. און פין איין פונקט צום צװײטן דורך דעם ליידיקן שטעטל, טשלאפעט תמעװאטע אשר קעלבל, א קעל- בישער משולח. אין דעם שטיבל װערט געבוירן דער באװוםטזיגיקער קלאסן-קאמף אין שטעטל, ביז איצט איז ער אין בוך גארנישטא. קצבים נעסען זיך אן םאר שלאגן א שמײסער, און דער בונט םון די טרעגערם איז דער בונט םון קבצנים. דער הויפט-פארשוין אין דעם בוך, דער כמורנער שמעון רימער, װעלכער קען מיט קײן מעבטש קײן װארט נישט אויסרעדן, א חוץ נאכן אויםםרעסן באנאכט צוױי שיסלען מערן, רעדט פארט מיט זיך אלײן װענן זײן אידעאל םון א װעלט: ״... אנדערש דארף זײן.. ארבעטן דארסן אלע. מיט דער מיתה ארבעטן״ ארבעטן ביז אײנעם... אז מעט א געשרײ טון: לעגצינג אין ד׳רערד ארײן. זאלן זיך אלע לעגען אין דרערד ארײן... נישס אײן טײל זאל זיך ארומ- דרײען און אלץ ארײנכאפן און די איבעריקע זאלן אםילו דעם טאג םאר זיך ניש זען״ א בראנד אויף אזא װעלט!..׳״ מיר גראטולירן ל טרײסטערן צו זײן ערשטן ארויסםאר. מיר וױנטשן אים, אז דער העלד פון זײן צװײטן בוך זאל זײן נישט קײן דעםפאטישער קויאק, נאר א מענטש םון אונזער דור, א םענטש מיט אן אידעאל םון א םרײער, גערעכטער װעלט. ונרשט דוורוווינוון: ק^נדיע 3[^$7ד^1111לןי דזשיקס גאם ד י ד ע ה פרײז 2.40 גילדן 24/7 8>31עוסלץ2*ו0 "ח81646 .1,14״ װען פיר, אין אפט, האבן הײנםיקן װינטער באקוםען דעם נומער ,לים. בלעם.׳־, װו ם׳איז געװען געדרוקט דער םראגםענט םון ל. טרײסטערם בוך, האבן מיר באשלאסן, אז אין דעם בוך האם ל. טרײםטער װואם וווינט איצט אין קאנאדעו געפינען זײן תיקון און אויםדרוק. דאם אונטערצײכנען אין יענעם פראנמענט נאך יעדע עטלעכע שורות: ,ם׳איז םרײםיק םארנאכט׳, םארעקשנ• טע, צולהכעיסדיקע זאצן און נאך דעם די דרײ װערטער: ,ס׳איז פרײטיק סארנאכט*, - דאס איזי ער. לײזער טרײםטער איז געװען בײ אונז נעזעלשאםטלעך אקטױו נאך גאר ײנגערהײט. בײ 15-14 יאר אין ,השוםר״, א קורצע צײט בײ ידי לינקע פ. צ. און דער- נאך בײ די לינקע שוין ביזן אװעקפארן. געװען איז ער זײער םירער אינעװײניק אין דער רעדנער כלפי חוץ. דעי םחבר סון ,אין די שטילג טעג׳ אױ געװען דער םריבון םון דער אפטער ײדי• שער ארבעטערשאםט אין די יארן, אין װעלכע ם׳איז נאך געװען מענלעך די באװעגונג זאל זיך םונאנדערבליען. און דער םטיל פון זײן רעדן פאר א מאםע איז געװען דער םטיל םון זײן איצ• םיקן בוך. אויפן יארדן, דעם קװארטאל פון דער הארעפאשנער ײדי- שער ארעמקײט אין אפט, האט א םארםעגלעכער באלעבאס, יחיאלעלע קאץ ארויםגעװארפן םון דער דירה זײן שכן א שני׳דער, יאשע בארנשםײן. האט לייזער טרײםסער דעם םאקט אויסגענוצש אויף א םיטיננ םאריארבעטער, איז דאס גאנצע ארומרעדן דורך אים דעם פאקם באשטאנען םון םארשי־נארטיקםטן מאדולירן זײן שטים בײם ארויסזאגן א פאר צענםליק מאל די צװײינעמען: כי- לאלע קאץ און יאשע בארנשטײן, באגלײטנדיק דאם מיט די םא. מע אױםגעסראכםםטע זשעםטיקולאציעם םון די הענט און םון גאנצן קערפער. און אלץ אונטערן פרײען הימל, םאר א הונדערטקעפיקן עולם, װעלכער דערםאנט עם נאך הײנט םיט געלעכטער. די צײט םון דער האנדלוגג אין בוך נעמען אויף אלע רע• צענזענטן, װאס האבן ביז איצט װעגן דעם געשריבן, װי די יארן נאך דער ערשטער רוסלענדישער רעװאלוציע. אזוי איז אויך גע• װען די פװנה םון מחבר. ם׳איז אבער אינטערעסאנט צו װיםן, אז בכדי צו קאנדענםירן די האנדלונג אין זײן בוך, ארויםצו־ ברעננען דאס, װאס ער האט זיך געשטעלט םאר א ציל, האט דער מחבר צונויםגענוסען עטלעכע צײטן אומאפהענגיק םון זײער כראנאלאגישן צוזאמענהאנג. װײל: דער בונט 'םון די םרענער און בכלל םון דער ארימקײט, װעלכן טרײסטער האם געשילדערט אין זײן בוך, איז םארגעקומען אין אפט אין יאר 1917-1916 אױפן באדןפון שװערןי הוננער, װאס האט דאמאלם געפײניקט די ארעמע באםעלקערונג אין שטאט. אין דער זעלבער צײט האבן דיירײכע תבואה-סוחרים _ די 'אינשטײנם ױודקעס) ארױסגעםירט לעבנם- מיטל םון שטאט און םון ארוסיקע הײםן און געשטארקט דעם יקרות. װידערי, דער אנםירער מיט דעם בונט, שלמה דער םאר- שיקטער, איז אנגעקומען קײן אפט ערשט אנהײב מלחמה. דער מחבר האט אויך די רעאקציע-צײט אין זײןיבוך צוזאמעגגעװעבט מיטן ארגאניזירטן בויקאט אויף ײדן מצד דער ענדעציע, װעל• כער היאם זיך אננעהױבן אין 1921 און םון געשעענישן, װאם האבן יזיך אפנעשפילט אין םוף-מלתםה יארן. דאם דארף אים — איך זע, דיר איז הײם, םײן קינד; םיר איז אויך םים־ אואל זײנר הײם געװארן... דאם איז דאך שוין םעלײטשיםש, םײן קינד; טא לאטיר דא אויםן שסײן נאך א ביסל זיצן. איך דערקען דעםדאזיקן שסײן. אהער בין איך םײדלװײז םיט די םײדלעך אדויםקוםען שפאצירן. אויף דעם שטײן סלעגן םיר זיצן... און אזוי, אויען שטײן זיצנדיק, האס די מאםע םיך צוגע־ דריקם צו איר בױםט. איך האב געהערט װי שסארק עס קלאיס איר הארץ. אזוי האם םײן הארץ געקלאפם. די זון האט שוין אראפגענײגט צו םערב און די שאטנס סון םעלײםשיסשער שםיבער האבן געצויגן צו אונזער ז״ט. שװער געװען אויםצושטײן םון ארם. בײדע זענען םיר געבליבן צוגע־ װאקםן צום שםײן. איך״ קיקנדיק בו דער םרעםד; און ד• םאםע- צו איד געבוירנשמאם, װו איר ױגנס האט אויםגעבליס.