Literarishe bleter · 1933-05-02 · 22 (2.5.1933) · p. Seite 354

ליטערארישע בלעטער ױמ. 22 (73 4) זײט 354 פוילישן טעאטער. דא אבער האבן זײ אנגעטראפן אױף דער שרעקלעכער מאטעריעלער נױט. װעגן פארדינען עפעס איז ניזגט געװען װאם צו רעדן, װײל די אקטיארן האבן אויך גארנישט באקומען. אזן דא איז די כןזריסטז 'אײנגעפאלן דער נעדאנק װעגן .שולמית״. די פיעסע איז געװען אומגעהויער פאפולער אין װארשע. אין פוילישן טעאטער זענען געװען זינגער, וױ װןןלט געװען װען מען פירט אויף ,שלמית׳ אין פויליש? קיין שװערע ארבעט םיטן ד רעקטאר פון דער פוילישער טרופע האבן זיי נישט געהאט, װײל ער האט זיך געטרונקען אין חובות, און ער איז געװען גרייט זיך אנצוכאפן אן א שטרוי. מ׳האט אפגעזוכט א ײנגערמאן בערנאס, װעלכער האט געקענט פויליש און ײדיש, און ער האט איבערגעזעצט די 'אפערעטע, װעלכע מ׳האט גלייך אויםגעפירט. די הויפטראלן האבן גנשפילט: ,שולמית׳ פרוי שנעבעלין, װעלכע איז א ״סך יארן שפעטער געװארן א קאסירערין אין לאדזשער פוילישן טעאטער, ,אבשלוס׳ רעצקי, ,מנוח׳ - סטקאװסקי (אדער קאשטשינםקי), ,צינגעטאנג׳ _ כאינעצקי, ,נתן הכהן׳ - קאשטשינםקי׳ <אדער רוטקאװםקי). די >.לע'אקםיארן זענען נעװען פאליאקן, אבער' אינגאנצן' אן יידן איז םען זיך אויך נישט באגאננען. ידי געזאנגם-ראלן י פון די אנדעוע 2 ,חתניס׳ האבן געשפילט יידן, ,יואב נדעוני״ האט געזונגען טיטעלמאן איון ,אבינדב׳ - ראטשײן. אויך האט 'ראטשײן צו• זאמען מיט אדאלף בערמאן געזונגען די געזיאנג־פארםיע םון די ,בהנים׳. .שולמית״ אויף פויליש איז 2 חדשים געשפילט געװארן ביי אויספארקויפטע הייזער. די פוילישע אקטיארן האבן אוים״ געצאלט זייערע חובות. שפעטער האט זיך ארגאניזױט א נייע פוילישע טרופע אונטער דער דירעקציע פון די ברידער טשיםטאגורםקי, װועגן װעלכע מ׳האט געמורמלט, אז זיי זענען לאדזשערי ײדן), װעלכע האט װידער אויפגעפירט ,שולמית׳. דאםמאל האט די ראל ״זינגענטאנג״ שוין געשפילט דער ײדישער'אקטיאר שליםערשטיין. דערנאך איז די טרופע ארומגעפארן איבער'דער פויליסער פראװינץ און אוםעטום געמאכט גוטע געשעפטן. עם האט דערגרײכט אזוי װייט, אז אין די פוילישע קא״ בארעטן פלעגט מען זינגען א קופלעט װעגן לעבן םון פוילישן אקטיאר און מ׳האט עם פארענדיקט מיט די װערטער: ,יאק בי ניע סולאמיטא טאבי דאװנא, ז׳נאמי בי קװיטא׳ <װ'ען נישט ״שולמית װאלטן מיר לאנג שוין געװען קװיט) .שולמית׳ איז נאך שפעטער געשפילט געװארן, אבער סוף רל סוף איז די אפערעטע ארויםנענוםען געװארן'פון רעפערטואר פון די פוילישע אפערעמן־טרופעם. <סוף קודם) דערשינען א נײ בוך: ד. טר״סטעו איז די שטילע סעג ׳ (ראםאף פרײז 4.80 גילדן פאר די לײענער פון די .ליט.׳בלעטער' 2.90 *זיטז נזך 50 גו־זען. )ירעם: ך תז 24 3ו51װסנ1ץ2ז0 ,3*נ51ז3^\ פ*י גייט: *ין ײייז י-ק•*■ גי0• ״63׳ 1<2[3א .א אונזער איצטיקער אדרעם: 24/7 ס$1שס(1ץ2־ו6 ג*ו$23זג^ <״ז01616 .1-14״ טעלעפאן 49־89־2 טער. די פארשטעלונגען פון דער טרופע, ױעלכע איז טײלװייז געשטאנען אונטער גאלדפאדענם אנפירונג, זענען פארגעקומען אין טעאטער ,בוף׳, װאם האט דערנאך געענדערט דעים נאמען אויף ,עלדאראדא׳ און היינט הײסט עם באגוסלאװסקיס־טעאטער. אין װארשע האט גאלדפאדען אויפנעפירט זײנע אפערעטן, װעלכע ער האט אנגעשריבן אין רומעניע און רוסלאניד. דא, אין פוילן, האט ער אפנים גישט געפונען קײן פאסיקן שטאף פאר א נײער אפערעטע. די אײנציקע נײע אפערעטע, װעלכע ער האט דא ..ויפנעפירט אין פוילן איז געװען א ביבלישע - ,אחשורוש׳. די פארשטעלו.גען אין װארשע האבן אנגעהאלטן ביז 1887 און געהאט א גרויסן זערפאלג. געשלאגין דעים רעקארד פון אלע זײנע פיעםעם האט ,שולמית׳. דערװייל איז אויסגעבריאכן א םכסוך .װישן גאלדפאדענען און די דירעקטארשע פון טעאמיער <א פרא- ױאבלאװנע), און גאלדפאדען איז צוזאכעןמיט די אקטיארן, דאספאר■ פ..לק טאנצמאך אפנעפארן קיין לאדז, באלד איז ער װיד״ער ״צו- ויקגעקומען אין וס,רשע, און אין 1887 איז ער פון דאנען אפגעפארן קיין אמעריקע. גאלדפאדען איז אװעק פון פוילן, אבער די פיעםע ,שולמית׳ איז געבליבן אײנגעקריצט אין זכרון נוין צענדליקער טויזנטער טעאטער-באזוכער. גאלדפאדענס טעאטער האט איבערהויפט געמאכט גאר א שטארקן רושם אין װארשע. די יידישע פרעםע גופא, דע״מאלט .לויז אין פוידיש און העברעיש, האט אפילו זײער װײניק געשריבן .עגן דעם טעאטער, דע־פאר האבן די קארעספאנדענטן פון דער ײדיש־רוסישער און העברעישעריפרעםע א״ין רונילאנד א כך גע- .רױ-ן װעגן גאלדפאדענס טרופע. אײן װיכטיקער דאקוסענט איז אבער יא געבליבן פון יענע פארשטעלונגען - דאס איז א ספע- עי.-לע העגרעאישע בראשור אונטערן נאפען ,במת ישחק׳ פון ײריש-העברעאישן שרייבער יהושע מזח. דאי ט באשרײבט מזח אײספירלעך די פארשטעלונגען און באמערקט אויך, אז ,שולמית״ *יז אין דער פוילישער איבערזעצונג פון י. בערנאס געשפילט געװארן 9 מאל כםדר דורך פױלישע אקטיארן אין װארשעװער געאטער ״אליהאמברא׳. - כער קיין פרטים װעגן דער פוילישער אויפפירונג פון ,שו■ יםית׳ זענען ביז איצט נישט געװען, און אזוי האב איך אויך .ארצײכנט אין דער גאלדפאדען-מאנאגראפיע אין ,לעקסיקאן פון ײדישן טעאכער׳. גניײכצײטיק היאב איך מיר אבער געשטעליט רי אויפגאבע, בעת סיין איצטיקן באזוך אין פוילן, אויפצוזוכן מער פרטים װעגן דערדאזיקער אזוי הייניק באקאנטער אויפפירונג. און אט די אויפגאבע איז מיר פולשכע.דיק געלונגען. בעת א שסועס מיט א װעטעראן פון ײדישן מעאטער אין גוילן ישעיה ראטשײן װעלכער איז געװיסערמאס געװען דער איניציא- טאר אין האט זיך אלײן באכײליקט אין יענער בוילישער אויפפירונג פון ,שולסית׳, איז םיר געלתגען פעכטצושמעלן פאלגענדע פרטים װעגן יענער אויפפירונג: אין 1833 האכ אין כעאטער ,עלדאראדא׳ אין װארשע געעפיגט א פוילישע טרוגע אונטער דער דירעקציע פון ה׳ נכאטריצקי. די םרובע האט גגמאכט ביטערע געשעפטן, אזוי .לענט. אז די אקכיארן פלעגן פמש אויכגײן פון הונגער, און נישט האבנדיק צו צאל) קיין דירה-געלד פלעגן זיי שלאפן אויף ז ער בינע. אין דער קאסע פלעגט זיצן פאליציי און קודם-כל באצאלן חובות, װאם די טװפע איז געװען שולדיק. די אקטיארן זע.ען ארוכגעגאננען אן קעפ זיי האבן נישט געזען קיין אויםװעג כון זײער טרויעריקי-ר לאגע. װי געזאגט האם דאס פאסירט נאכדעם װי נאלדפאדעל האט געשפילט אין יװארעע אוןידא געהאט אן אזוי געװפענעם .קנאבן• נאר־. אין דאזיקן כאר האבן ביי גאלדפאוענען געזוגגען די >.יצטיקע באקאנכע ײדישע אקטיאון אדאיף נערכאן און ישעיה ראכשײן. װען גאלדנאדען איז' אװעקגעפארן פון װארשע, און זאס ײדישע כעאכער האט דא אויפ עהערט צו עקזיכטירן, האט הערכאן בערכאן (נעשטארבן יאין 1923) צונוינגעשטעלט א קװאיר■ כעט, װאס איז באשטאנען פון אים <העומאן>, זײן ברודער, אדא ף ראטשײן און דעם שפעטער באקאנטן אקטיאר מ. ח. טיכעומאן;געשטארבן אין 1921). הערמאן בערכאן איז געװען דער דירעקטאר פון דעם קװארטעט, פון װעלכן ער האט זיך שנעטער צוװקגעצויגן. די 3 איבערגעבליבענע זינגערי האבן דאך אבער געדארפט פרנסה, זענען זײ ארײן אין כאר יפון