Literarishe bleter · 1933-05-02 · 22 (2.5.1933) · p. Seite 353

זײט 353 ר-טלער*ריש# נלעמער נומ. 22 (473) דאס כאאטישנ ױירן, ד>.ס פיבערהאםטע זיכעניש סזן נײפ ל5)> זוננען, פון לאזונגען, װעלכע זינגען הײנט ,הלל׳ גפװיסע ריכ־ טונגען אין דער קונםט אין אינטעלעקטועלן געביט, און מארגן ש ייען זיי ,אױםהענגען אים׳, — דאם א~ץ איז אוםפארמײד• לגך. די רעװאלוביע בינדס אויף די אלע כוחות, װכלכע זענען געװען געשםידט און טרײבט זײ סון דער טיף אויף דער אוי־ בערםלאך ארויף. אט האט איר אײן בײשסיל פון א סך אזעלכע. םוט נאר א קלער װפגן דפר השפעה, װעלכע עס האבן נע־ האט אויף דער אנטװיקלונג פון אונזער מאלערײ, סק לפטור און ארכיטעקטור די מענטשן, װעלכע האבן נאכגעגעבן די ן.לע קאפריזן פון דעם קײזערלעכן הייף, פונקס אזוי װי דעם געי שמאק און די קאפריזן סון די אלע אריםטאקראטן און בור• זשויען. אין דער געזעלשאסט, װפלכע באזירס זיך אויף פרי■ װאט אײגנםום, פראדוצירט דער קינםטלער סחורה םאר דעם מארק, ער נויסיקט זיך אין קוגים. אונזער רעװאלוציפ האט באסרײט דעם קינסטלער םון אונטער דעם יאך פון אט די אלע םראזאישע ענינים• זי האט פארװאנזלט די ראטן־מאכט און זײער פארטײדיקערין און קאנסומירערין. יעדער קינסט• לפר. יעדפר, ווערפם האלט זיך נארפאר אזעלכן. האט דאס רעכט צו שאפן פריי, לוים זיין אייגפ• נעם אידעאל. אינגאנצן אומאפהענגיקפון ווע• מ ע ן, א ו ן װ א ס נ י ש ט א י ז.' .אבער, — האט ער באלד צוגעגעבן, — מיר זענען קאמוניםםן. מיר דארפן נישט שטייפן אן א זײט מיט םארלײנטע הענט און לאזן דעםכאאס גיין, וװ ער װיל. מיר מוזןגאנץ פלאנמעםיק אנפירן מיט דעם דאזיקן פראצעס און פארמירן מײנע רעזולטאטן׳. (םיף קוסט) -אם געסירם םיט קלארא צעסקין. שױן נישס רעדנדיק װעגן דעם, אז קלארא צעטקין, 'איז אזא מענטש, װאס םען קאן איר גלויבן אץ יעדן װא־ט, דערלויב איך זיך צוםאכן אט די פאלננדיקע באמערקונג. ארבעםנדיק אין משך פון עטלעכע יארן;■.ו־םן קולםור געביט, אונטער דער דירעקסער אנםירערשאםט פץ לענינען, ה.ב איך, פארשטײט זיך, געהאט םים אים נישם אײן אױסםירלעכן און ג־ינטלעכן געשפרעך װעגן קולםור בכלל, אין װפגן בילדונג און אויפקלער-פראגן בםרט, װי אויך װעגן -ינסם און קינםטלערישער ליטעראכור. איך קאן זיך נישס דער• יייבן איבערצוגעבן אט די נעשפרעכן. לענינם אויטאריטעט איז נישט אפצושאצן; און עם װאלם פשוט געװען א םארברעך אײםצונוצן דעס דאזיקן אויטאריטעט, כדי דורך אים צו בא• פצםםיקן װעלכן-נישם-איז םוביעקטיװן קוק, װאס װאלם זיך דורכ• געשםוגלס אין דער איבערדערציילונג פון אט די געשפרעכן, װעלכע װאלט געםאכט נעװארן אויפן יםוד םון זכרונות, אן ויעלכע נישט איז נאטיק, אץ ערשט נאך א צײט פון היפשע פאר יאר. איך קאן אבער מיט דער םולער זיכערקײט זאגן, אז לענינס געדאנקען איבער דער דאזיקער פראגע, װעלכע װערן געבראכם אין קלארא צפטקינס מעמוארן װעגן לענינפן, זענען אײטענטיש און שטימפן מים די דירעקסיװ, װאס איך ה ב בשעתו געקריגן פון דפם גרויסן םירער. אט װאם עס דערצײלט אונז קלארא צעטקין. ,די אײפ• •יאכוננ פון נײע כוחות, זײער ארבעט איבער דעם, כדי צו• שאפן אינם ראטנפארבאנד א נײע קונםס און קולטור, האס לענץ געזאגט, דאס אלץ איז זײער גוט. דער שםורמישער טעמפא פון זײער אנטתיקלוננ איז םארשסענדלעך און נוצלעך. כיר מוזן אניאגן דאם, װאס מיר האבן דורכנעלאזט און םאר• נאכלעסיקם אין םשך םון יארהונדערטן, >ון םיר װילן דאס. זלםן 7י?בעדזג77ײ^ / /;זיןד־שע גאלדפאדען אויל דעד פוילישער פינע ,בי-פוכב*״ - 1< ין 3 3 9 1) דער ייג-טער יארצײט םון שעפער פון ײדישן טעאטער - און דאך האט זיך אין דער איצטיקער רעאקציע-עטינ־יננ אין יידישן טעא^ער ניעט געפונען י,ײן אײן טװפע פון די צענד- ליקער מרופי-ס איבער אלע כדיגות פין דער גאנצער װעל_■ צו פייערן דעם דאזיקן געדענקיטאג. אין װען דער שרײבער פון די שורות פא־װאנדלט נישט די .לעקפיקאן׳-אװנכן >.ין גיו-יארק, לאדז ז ון אין װארשע אין ,גאלדפאדען פעסטיויאלן׳, - װ>.לט דאס ברײטע טעאטער-פובליקום ואון כסתנא אויך וי ײדיעע אקטיאיןו אפ־לו נישט געװוסט װעגןי דעם דאזיקן געדענק-טאנ. זיון עס איז א םערקװירדיקער צופאל, אז נר>.ד אין דער זעלבער צייט איז אויף דער פוילישער בינע (אין לאדז) יא אויפ■ נעסירט געװארן א נאלדפאדן-פיעסע און דערצו אױף אזא אופן, אז ס׳לוינט זיך װעגןי דעם אויסכירלעך אפצושטעלן. אין לאדז איז מיט אײנ־קע װאכן צוריק אױפגעפירט נע• װארן גאלדפאדנס ,בר כיכבא׳ אין 'דער פוילישער באארבעטונג פון י. שומאכער און פרל. ססאל• אבער דאס א ז נישט די ערשטע גאלדפאדן-פיעסע אויף דער בוילישער בינע. גאלדםאדען אלײן איז אין פוילן געװען נאר אײן מאי. דאס איז געװען אין די יארן 1887-1885. געקומען א־ז ער א־ן װארשע, נאכדעם װי אין 'אײגנטלעכן רוםלאנד איז גע וארן - צוליבן אסיציעלן םארבאט - זײער שװער צו שפײן ײדישי טעא• (שולמית -אין 888 1, 1 די םאראלישע דערשלאגנ- קײט, װאס הערשט איצטיאין יידישן טעאטער איבער דער גארער װעלט, שפיגלט זיך אמבעסטן אפ אין דעם םאקט, אז דאם ײדישע טעאטער דאט נארשװיגן אזא װיכטיקע דא־ טע װי דער 25־טער יארצײט סון אברהם גאלדפאדעןי. אקטיארן און טעאטער־צונ־ טערנעמער האבן זייער ליב דעם געפילדעיר, כומל, װאם װערם זײער אפט אויםנע־ טײטשט אלם א ױם־טוב. מען זוכט אויס פון אונטער דער ערד אכתע אדער אפילו פי,־ טיװע ױביליייען, נאלדענע און זילבערנע חתונות, יארצייכן, אבי צו םאכן עפעס 'א פאר־ שטעלוננ, װאס זאל צוצייען די אויפמערקזיאמקײט פון טעא• ט״־־פובליקים. און דא איז אונטער דער האנט געװען אזא גע• יעגנהײם סאר גרױםע טעאטער-םארשםעל נגען - ז. זילנזרץװײג