Literarishe bleter · 1933-05-02 · 22 (2.5.1933) · p. Seite 352

ליכערארישע בלעםער נים. 22 (173) זײט 352 — און מיר קוקן ארײן מיט גרױל אין אנטעיקונג איי א שפאגל• נייעם אקארשט אנפלעקטן נשמה־װעלטאל. א װינער ײד אטא װ יי נ י ג ע ר שרעלט אויף א קעניגלעכן בנץ פון ,געשלעכס און כאראקטער״ און צעשםערנדיק די פרוי אלם אפגאט, מאכס ער פרײ פאר איר דעם װעג צום םענסש־װערן. און א צװײםעד װינער ײד ק א ר ל ק ר א ו ז סירט א אומרחמנותדיקן קאמף קעגן מלחםה״שגעון - און פאר די פרײהײט פון דער גע• דריקטער סעקסואליטעט. און אזוי איז אונז דאך גוט און װויל געװען. מיר לעבן זיך בשלװה אין א םעסםן אוניװערזום םיט פעססע אײביקײט׳פונדאמענטן אונטער דער הערשאפט פון דעם אבסאלוטן פרינץ׳רױם און אבםאלוטער פרינצעסין-ציים, קומס דער .זויייוד״ פון גולם אײנשטיין און װארפם אריין אין א װיססער אומרו דעם גאנצן אוני ערזום און איז מבשר, אז םײ צײט און םײ רוים זענען רעלאטױוע באנריפן — און אזוי א-ײנגעשלײדערט דעם קאסמאם צוריק אין די ארעםס םון כאאס, רחםנא ליצלן. (סוף קוםם) הײבן צו האקן די געםשקעס אץ דײטשן אורװאלד פון נעבל־ דיקע פאלש־אילוזיעם. א פון דיסעלדארף, ה ײ נ ר י ך הײנע האט מיט זײן בײםנדיקער איראניע צעפליקט אויף פיץ פיצלעך דעם פארפירערישן אץ אײנשלעפערענדיקן געץ פון דער דײטשער ראמאנםיק און קאטוילישער מיסטיק — און גע־ שאפן דאס ערשטע סאציאלע רעװאלט׳ליד פון די װעבער• שקלאפן. און א צױייטער תלמוד-ייד, א אײניקל טרעװיר מ א ר ק ס האט אראפגעייסן דעם סויזנטיעריקן שלײער פון פאליטיק און רעליגיע, מאראל און קונסט — און זיך פארמאםטן צו באװײזן, אז זײ קוםען אײך ארוים אויס בלאטיקע נידערונגען פון דער געמײנער עקאנאמיק. און שטיצנדיק זיך אויף ,זשעני און אור• זין׳־סעאריע פון װעראנער ײד לאםבראזא, האט דער בו• דאפעשטער ײד נארדוי אנפלעקט די סמנים פון ,אנטארטוננ״ פון דער אײראפעישער צױויליזאציע אפילו אין אעלכע רעפרע• זאנםאכיװע פיגורן. װי איבסען, טאלסטאי, ניסשע — און בא• װיזן אירע .קאנװענציאנעלע ליגנס״, װידער א ײד פון מערישן פרײבערג, זיגמונד פרויד, עפנט אויף די שװערע טיר פון דעם חזסז־-ז<(£״*? פון אונטערבאװוםטזײן און אינסטינקט, א. ^גאםש^רסקי, לענין און ליםעדאמוד־פדאבלעמען דאם איז בלויז א פירוש צו דעם, װאס מיר האבן פריער גע• זאגט, און עם מאכט בולט און קלאר לענינס שםעלונג אץ םא־ דערונגען לגבי דער פאפולע־ער ליסעראםור. װעגן לענינס טיפקײם און איבערצײגנדיקער קראםס פון געדאנק און גלײכצײטיקער פשטות און פאפולערקײט, דערציילט אויך ססאלין אין זײנע זכרונות װעגן לענינען. ,םערקװירדיק זענען געװען לענינס צװײ רעדעם, װעלכע ער האם געהאלטן אויף דער דאזיקער קאנפערענץ: װענן איצםיקן םאמענם און װעגן דער אגראר פראגז. זײ האבן זיך, ליידער, נישם אוים• גע־יט. דאס זענען געװען באגײםטערטע רעדעס, װעלכע האבן ארויםגערופן גװאלטיקע התפעלות אױף דער קאנםערענץ. די אומנעװײנלעכע איבערציינונגם׳קראםס. די פשטות און קלארקײט םון דער ארגוםענסירונג, די קורצקײס םון די זאצן, װעלכע זענען פאר אלעםען געװען פארשטענדלעך, דאס בפיװנדיקע אויסםײדן םץ פאזע, םון קאפשװינדלערישע זשעסטן און עפעקטע פראזן, - דאס אלץ האט א־יף א באזונדער אוםן אונטערשײדט לענינם רעדע סון די איבעריקע רעדעס פון געניםע פארלא• מענטארישע רעדנער. אבער מיך פערזענלעך האט אין דער דאזיקער רעדע אינטערעסירס נאר עפעס אנדערשם: די אוס• געװײנלעכע קראפט פון דער לאגיק, װעלכע, הגם עםװןןם סרוקן, באהערשט זי דאך גרינטלעך די אוידיטאריע, עלעקטרי• זירט זי און נאכדעם נעםט זי איר אין געפאנגענשאפט, װי מען זאגט, ביזן לעצטן םאלדאם. איך געדענק, װי םען האט דעםאלט גערעדט װעגן אט דעי דאזיקער רעדע: — ,די לאגיק אץ לענינס רעדע, איז אזױ װי עפעס אלמעכטיקע קלאםערן, װעלכע פאפן דיך ארום םץ אלע זײםן, װי צװאננען, און עם קאן גאר קײן רײד נישט זײן ארויםצערײםן זיך םון זײ: האסס אײן ברירה זיך אינטערצונעבן, א נישט ביסטו םאראורםײלט אויף א דורכויסיקן דורכ׳אל״. א באזונדערן װערט פאר דער כאראקטעריםטיק םץ לע• נינם קוק אױף ליטעראטו־, קונםט און אויף דער ליסעראםור• פאליטיק מצד דער פארםײ, האבן זײנע געשפרעכן־ װעלכע ער וו אין דרײ יאר ארוש (%5[) קערט זיך לענין װידער אום צו דער דאזיקער םראגע און שרייבט: ,אין דער פאליטישער טעטיקײט פון דער סאצ. דעמ. פארטײ איז שטענדיק פאראן און עס װעט זײן א געװיסער עלעפענט פון פעדאגאגיק: מען דארף דערציען דעם גאנצן קלאס לוין־ארבעטער צו דער ראל פון קעםפער פאר דער באפרײונג פון דער גאנצער מענטשתײם פון יעםװעדער אונטעידריקונג, מען דארף ששענדיק האלטן אץ אײן לערנען אלץ-נײע אץ נײע שעכםן פון דעם דאויקן קלאס, םען דא־ף קענען צוגײן צי די סאמע רויםטע אומאנטװיקלסטע, צו די אםװײניקטשן־בארירטע דורך אונזער לערע אץ דורך דער אלגעםײנער לערע פארשטײער פץ דעם דאזיקן קלאס, כדי צי קענען רעדן םים זײ■ כדי צו קענען דערנענםערן זיך מים זײ, צו ק נען אויסגעהאלטן, געדולדיק זײ אויפציהײבן ביז צו דעס סאצ. דעפאקראטישן באװיסשזיין, נישם פארװאנדלענדיק אונזער לערע אין א טרוקענער דאגמע, לערענענדיק אים נישט נאר פון דעם ביכל א־וים, נאר אנשײלנעםענדיק אין דעם אלטעג• לעכן לעבנם־קאמף פון אס די גרויע און אםװײניקסטן אנט• װיקלטע שיכטן פץ דעם פראלעסא־יאש. און דער דאזיקער אלטעגלעכער טעטיקײם, זאגן ם־ר, איז פאראן א געװיםער עלע• מענט פון פעדאגאגיק. א סאצ. דעםאקראש, װעלכער װאלט םאר• געםן װעכן דער דאזיקער טעםיקייט, װאלם נעװארן אוים סאצ. דעמאקראש, דאם איו קלאר. בײ אונז פארגעסם מען אבער איצש גאנץ אפם, אז א םאצ. דעמאקראט, װעלכער דערםירט די פאליםישע אויפגאבן בױ צו פעדאנאגיק, װערט, — אגב, צוליב אן אנדער םיבה, אויך אוים םאצ. דעמאקראט. דער װער עם װאלט געװאלט פאכן פון דע־ דאזיקער .סעדאנאגיק״ א באזונדערן לאזונג און זי ק ע ג נ ש ט ע ל ן דער ,פאליטיק׳ און מאכן פון דער דאזיקער קעגנשםעלונג א באזונדער ריכטונג, אפעלירן צו דער מאםע אין נאמען סון דעם דאזיקן לאזיננ, קעגן די .פאליטיקער״ םון דער סאצ. דעמ״ דער װאלט זיך ריטאײנםאל בלי־שום׳סםק אראפגעלאזט ביז צו דעםאגאגיק״.