Literarishe bleter · 1933-05-02 · 22 (2.5.1933) · p. Seite 350

ליםער*רישע בלעטער נים. 22 (473) זײט 350 זאל נישש דורכלאזן חלילה קײן זאך, װאם םיר הןןט געםרןסן אזן װאס קאן האבן אן אינטצרעס, אזן קײן 9<רשײן, װאם איך האב באגעגנם אויף דעם גרויםן יאריד, װאס איך האב דורכגעמאכם אץ די סוסביק יאר סון מײן לעבן׳. און שטײענדיק שוין בײם ראנד סון אװעקגײענדיקן לעבן, שרײבט שלום-עליכם עטלעכע װאכן סאר זײן סױט אץ די .פאר װערטער־ צום בוך ,םונם יאריד״, אז ,דער װענ איז נאך נענוג גרוים. די עפאכע הויבט ערשט אן צו בעװאקסן זיך, די בילדער הויבן ערשט אן צו װעבן זיך, די געשעענישן הו־בן ערשט אן צי אנטװיקלען זיך, און געשטאלםן פון םענםשן לאנג׳סארשװונדענע, און םיפן פון פארשײנען נאך לעבעדיקע און גאנץ בכבודיקע בעטן זיך אויסן פאפיר... לאםיר האפן, אז סיר װעלן דערם־רן אונזער ארבעס ביז צו א מעגלעכן י םוף־. און .דאס װערק פון מײנע װערק, דאם בוך פין םײנע ביכער, דער שיר-השירים פץ מיין נשמה־, װי שלום׳עליכם האט אלײן אנגעריפן דין לעצם בוך .פונם יאריד־, איז געבליבן איבערגעהאקט אין מיםן, פונקט װי שלום-עליכם גוםא איז אװעקגעריםן געװארן אין סאמע מיטן, אדער, װי ער אלײן האט אלעמאל געהאלטן און געפילם, אין םאםנ אנהויב פון זיין לעבן־שרײבן. און װי פשוט, װי הארציק, און װי צוגעפזןסט צו דעם נאנצן שלום-עליכם זענען די װערטער אין זיין צװאה, װאס ער האט געכריבן עטלעכע חדשים פאר טויט: .װי איך זאל נישט שטארבן, זאל מען מיך באהאלטן נישט צװישן אריסטא־ קראטן. מױחםים אדער גבירים, נא־ גראד צװישן פראםםע ײדן ארבעטער, מיטן אמתן פאלק, אזוי, אז די םצבה, װאס םען װעם דערנאך אװעקשטעלן אויף םײן קבר, זאל באשײנען די אײנםאכע קברים ארום מיר, און די איינםאכע קברים זאלן באפוצן מײן מצבה, אדי װי דאם פראססע, ערלעכע פאלק האם םאר מײן לעבן באשײנט זײער פאלקס־שרייבער. קײן שום מיט• לען מיט לויבענישן מיט םורי־מורינום זאל אויף פײן מצבה נישם זײן, אױסער דער נאמען ,שלום־עליכם* פון אײן זײט און אויסער דער ײדישער אויםשריפט, װאס בײגעלײגט, םון דער אנדער זײט־. — — א ײד א פשוטער, װאם האם מיט זײן פשטות דערנרײכט צו גא נות. אויפן פען^לוב אין ואגוזע בײם שליסן דעם נומער האבן מיר נאך נישט קײןגענױעם באריכט װעגן דעט, װאס ס׳איז פארגעקומען אויפן אינטערנאציאנאלן פען-קאנגרעס אין ראגוזע• םון די טעלעגראסישע ידיעות װערן םיד נעוװיר, אז די דײטש-היטלערישע דעלענאציע האט נישט געװאלט מ׳זאל מעשה-דײטשלאנד ארויםנעםען אויםן סדר-היום. זענען פארגעקומען פארטרײלעכע זיצונגען, און ס׳זענען געײען, םארשטייט זיך, פשרה-מאכערם, װעלכע האבן נצװאלם אויסהאלטן אום יעדן פרײז דער שלום-ביז אין דער פען-באװעגונג. אבער דאך זענען שלום אש און ערנסט טאלער ארויםגעטרעטן קעגן דעם היטלערישן דייטשלאנד און די היטלערישע דעלעגאציע האם םארלאזט די זיצינג םון קאנגרעס. אין קודענדיקן נוםער װעלן מיר געבן א באריכם םון אונזער מיטארבעטער משה גראם, דער דעלעגאט םונם ײדישן פען-קלוב, װעגן דעם קאערעס. םון די פרעםע ידיעות איז בלויז באקאנט׳ אז אלס פארזיצער פון אלװעלםלעכן פען־קלוב איז אויסגעװײלט געװארן דער ענגלישער שריפשטעלער ה.• װעלס. שװערער לאגע - איך דארף גאר לויםן זוכן א קערבל! ברענען זאלן די ײדן אױפן םײע־, אז א ײדישעו־ שרײבער זאל נישט קאנען לעבן םון שרײבערײ אלײן, און זאל דארפן לויפן זוכן א קע־בל. םען פרעגס מיך, די װאס קענען מ־ך און זעען מיך אלע םאג, װען שרײב איךז כ־לעכן, אז איך װײם אלײן נישם װען. אט אזױ שרײב איך, גײענדיק, לויפנדיק, זיצנדיק, בײ יענעם אץ קאבינעט (שלום־עליכם איז דאן געװען א מעקלער אין קיעװ - נ. מ.). פארנדיק אין טראסװײ, און פונקט בשעת״ מען דולט םיר א קאפ מיט א װאלר, נישם־געהאקטן װאלד, א אימעניע א טייערע. א זאװאדל, פונקט דאםאלםט װאקסן אוים די שענטטע בילדער, און עם לײגן זיך צונויף די בעםםע מחשבות, און סען קאן זיך נישט אפרײסן אויף קיין מינוס, אױף קײן רגע דאס אלצריננ ארויפצוברענגען אויף פאפ־ר, - ברענען זאלן די געשעפטן: ברענען זאל די װעלטו׳ דאט שרײבן אליין פאר זיך איז בײ שלום־עליכמען גע־ װען א ציל, אן אויפגאבע. און ערשט א־נם שרײבן, אינם שיל־ דעין, אינם ארויםברענגען צוש לעבן די טיפן און געשטאלטן איז אויסגעװאקסן דאפ גאנצע, האט זיך אויסגעפארעסט דאם גרויסע, צו װעלכן שלום־עליכם האם דערגרײכש מים זײנע אומשטער־ בלעכע װערק. נישס די אידעע, נישם די פראבלעמען, נישט אפילו דאס װערק האט אים גערייצט, גערופן, באג־יסםערט, נאר דער פראצעס גוםא פון שרײבן, דאס ארויםברעננען אויסן פאפיר די אלע פארשױנען, וואם האבן זיך געװיםלט אץ זיין לעבעדיקע־ אץ רעאלער פאנטאזיע. דאס ש ־ײבן האס אים פאר• שאפט אן א שיעור פארגעניגן. און אין די סאמע שװערסטע מאסענטן פון זײן קרענק, אץ די מאםענטן פון אומסענטש• לעכסטע װייסיקן האט ער זיך פארשיכורס םיטן שרייבן. אם שרײבט ער אין א בריװ צו ש. ניגער פון דער שװײץ (װוהין די דאקטוירים האבן אים געשיקס זיך צו הײלן — אין 1913) : ,...דא האב איך םארענדיקט מײן ראמאן און װער שיר נישם משונע. װאס הײסס: נישט שרײבן ז װי שטײט דאם אויף א סענטש אין דערפרי, עסט אץ םרינקט, גײט ארום — און שרײבן שרײבט ער נישם ז ױי איז דאס מעגלעך ז קאן דאס אױםגעהאלטן װערןז קאן מען אט אזוי לעבןז — — — הק־צור, איך בין איצט אין יענעם גן־עדן, און דער גן־עדן געפעלט מיר נישט. װאם איז עס םאי' א גן׳עח, אז עם באס־ בלען זיך אין קאפ טױזנטערלײ פלענער. סוזשעטן, סיפן אץ בילדער, װאס בעטן זיך, שוין לאנג צײם זיך נעסען צו זײ - און דו זיץ און עם און טרינק אץ שלאף און םו גארנישס. מ־לא, עסן אץ טרי ק ן — מהיכי תיתי. איער שלאפן - װער קאן עס שלאפן ז אז א נאנצע נאכט פלאנטערן זיך חלומות, םזײגענע פלענער, מען װעןט אײך אץ מען טארעט אײך — פע; דאס איז נישס קײן גן־עדן, עם איז א גהינום׳. און אפילו די לעצסע פאר חדשים, װען ער א־ז שוין נעלצגן אויף דעם טויטן־בעט מיט די שרעקלעכסטע װייםיקן, האט ער נישט אויםגעהערט צו לעבן מיטן חיות סון שרײבן. ערשט דאן האט ער זיך פונסניי אץ מ־ט פרישע כוחות זיך פארםאשםן אייף א גראנדיעז װערק, װאם האט באדארפם ארומי נעמען זײן גאנץ לעבן, פון אנהויב אן ביזן סוף. שלום־עליכם האט געהאט דאס געפיל, >.ז ער דארף ערשט אנהו־בן באשרייבן זײן לעבן, .דערצײלן — װי ער זאגט אינם ערשסן קאפיטל פון זײן לעצםן אץ שטארקסטן װערק ,פונס יאריד׳ — בים־ לעכװײז, שטיקלעכװײז, אײננעטײלס אץ באזונדערע מעשיות, אדער עפיזאדן, אײן עפיזאד נאך דעם אנדערן. און דער, װאם גים כח דעם מענטשן, ער זאל געדענקען אלצדינג. װאס םיט אים האס פאסירס אין זײן לעבן, זאל םיר בײשסײן, אז איך