Literarishe bleter · 1933-05-02 · 22 (2.5.1933) · p. [Seite]

צענטער יןך־גאנג פרײז 50 גר. 2 יײי 1933 3י>^\ ■5261> 2 ״עעראריבזע ילד׳ייר אי־וײילדירטע װאמשריפמ פאר ־יפלעדאפלור ■■ טעאפיעדאון־ונספ! פאריעאג 3.ק?עעק*ןיוזארשי3 נחסן סײזי? / װ^רשע געװען א ײד אפשוטעד (צ ו ש? 1 ם זנ? ' ב ם ס ז' ב ע צ נ ם ן .יןדצײפ/ זיך צו שרײבן ברױולעך, װו מען קאן װידער כאפן א װארט עפעם 6ונס.ײ ארויסזאגן, זיך לאזן הערן. װי זיינע מענטשן, אזוי אויך שלום-עליכם גופא: אן אומ• אייפהערלעכער קװעלנדיקער קװאל. װיפיל ער שרײבט, אלץ מע־ װילט זיך שרײבן און שרײבן. און שרײבן איז ער גרײט שטענדיק און ביי יעדער געלעגנהײט. שלום-עליכם האט געזאגס װעגן זיך אין זײן אויטאביאגראסיע, ,אז ער קאן שרײבן צו יעדער צײט, אויף יעדן ארט און בײ אלערלײ אוםשטענדן: אין סאלאן, אין קיך, אין װאגאן, אין רעסטאראן, אפילו פארנ• דיק אויף א .איזװאשטשיק״ און אפילו ליגנדיק אין בעט. רבונו של לולם אזא מאםעיטעמעס און םוזשעטן: װאלט נאר נעװען סרייע צייט, און װאלטן נאר מענטשן נעלאזט ערײבן׳. אין א ברױו צו ביאליקן און ראװניצקין שרײבט שלום-עליכם, אז ער האס געקאנט שרײבן, װו עם האס זיך נאר געמאכט, ״אפילו אויף א לאקשן-ברעט, אדער אויף א טעצל פון א סא• מאװאר, אדער אויף א דנא פון א םעסל, אדער גאו ז־צנדיק אין טראמװײ״. ,איר װײםט דאך - שרײבט ער אן אנדערש מאל צו י. ח. ראװניצקי: ־ װי אזוי איך בין מסוגל צו שרײבן — אפילו אויף א שפיץ פון א נאדל און אויף א שארף םון א שװערד׳. ,איך שרייב — גיט שלום-עליכם א זאג אין זיינעם א בריװ צו בעל־מחשבותן נאך א שװערער קרענק - א סימן, אז איך לעב״. און לעבן א־ז געװען בײ אים שרײבן, א־ן שרײבן— לעבן. ״איך גײ מיט דעם גאנג, װי םײן םרײנט מוביה: כל זמן שהנשמה בקרבי, דארף מען ארײנכאפן און שרײבן און שרײבן״.. אין אן אנדער ארט שרײבט שלום־עליכם (אין א ברױו צו מרדכי ספעקטאר): ..,איך פיל מיך עפעס װי נײ• געפוירן, מים נייע שפאגל־נײע פחות. פמעט קאן איך זאגן, א איך הויפ ערשט אן שרײבן (דא0 איז געװען אין 3י:19 — שוין איבער ס2 יאר װי שלום-עליכם האט געשריבן — נ. מ.>. ביז אהער האפ איך מיך נאר געםאכם נאריש, מעשה־קונדס. איך האב נאר מורא, טאמער חלילה גײען אוים די יארן... איך בין איצט םעופרת מיט אזוי םיל מחשבות און בילדער, אז איך בין שסארקער םון אײזן, װאם איך װער נישט צעשפרונגען...' ,און אז אך און װײ איז םיר — קלאנט זיך שלום׳עליכם אויף זײן .נעװען א ײד א פשוטער״. — דאס אױ די ערשסע שורה פון דער אויםשריפט אױף זיץ אײגענער מצבה, װאס שלום• עליכם האט אויפגעשריבן אין יאר 1905, אין םאמע ברען פון זײן שאפן. אט די קורצע באצײכנונג איז די םאמע טיפסטע אמתםטע כאראקטעריסםיק װעגן דעם גאנצן שלום-עליכם, װי ער און זיין שרײבן זענען אויפגעװאקםן פאר זיך און פאר דער ײדישער ליטעראטור. װער עס האט געקלעטערט אויף הויכע הויק/ װער עם האט גענידערט אין די טיפע טיפענישן, אבער ש־יום-עליכם האם זיך געלאזט װױלגײן מיטן געװיינלעכן לעבנם-גאנג, מיט• געסאכט דאס לעבן םון דעם ײדישן םאלקס-מענטש, און אין זײנע װערק כםדר און אן אױפהער ארויםגערעדט, אויםדערצײלס, מיטגעלאכט און מיטנעשטיפט מים דעם מאסן-מענטש. ער האט אין סאמע אנהויב פון זײן שרײבן אויסגעקליבן םאר זיך אזא פשוטן, גום-ברודערשן נאמען װי שלום׳עליכם, װאס מיט אים שליסס מען גלײך באקאנטשאפט מיט יעדן זייטיקן, פרדמדן, און מיט אים גים מען דעם ערשםן קוק אין יענעמס אויגן און דעם ערשםן דרוק פון צװײטנם האנט. ,שלום עליכם: — עליכם שלום!׳/ און עם פארקניפט זיך נלײך א שמועס, און מער דארף נישם שלום עליכם: װי נאר יענער זאגט ארוים דאס ערשםע װארט, האם ער אים שוין געפאקט. יענער לאזט זיך שוין אויף דער װענטקע, און װעט שוין אויסדערצײלן אלץ, װאס אויף דער לוננ און װאס אויף דער צוננ. דורך שלום׳עליכמען איז א גאנץ םאלק געקומען צום יוארט. עפעס האבן מיר א פאגריף, וױ דאם םאלק איז געװען -׳ארשסויםן פױ אהער, מורא געהאט אדער זיך געשעמט ארוים־ ץירעדן א װארט. האט םען באדארפט סונאנדערפינדן די צונג, ׳.עבן דעם ערשסן שטױס, און דאם םאלק האם פאקומען לשון. עס רעדן ײדן און ײדענעם, עם רעדם דער בעל-הבית, עם ־עדט דער בעל-ענלה, עם רעדט מנחםימענדל, עם רעדט שיינע• לײנדל, עם רעדט טוביה, עם רעדן אלע, און קאנען זיך גאר זאט נישם אניעדן, און מען רעדם װידעראמאל און נאכאמאל, אין אז מען האט שוץ אלײן קײן שטא,,׳ נישט, דערצײלט מען איבער װאם די מאמע זאנם, װאם די שװיגער זאגט, װאס סתפ ײדן זאגן, און אז די רײד זעםיקן אלץ נישט אן, נעמט מען