Literarishe bleter · 1933-05-26 · 21 (26.5.1933) · p. Seite 343

זײם 343 לימערארישע גלזגטער נום. 21 (472) 3..״. פי? דא און דאדט .ז״״| ,דער הײנטיקער טןןג ־ היןם געזןןגס א רעדנער — איז דער נגחון סין דער קילטור איבערן בארבארױם. די ביבער, װעלכע איר האט סארברענט, זענען געװען א סיםב$ל סין םא- חעריאליזם און בארבארישקײט• רי אלע שרײבער האבן נישט געהאט קײן טארשטענדעניש םאר העכערע אידעען. זײ הןןק נעשריבן דייטש און געדענקט ײדיש״... ב. זינגער׳ װעלכער איז בײנעװען בײ רעם שדים־טאנץ בײ די שײטערהויםן אין דײטשלאנד׳ דערבײלט: ״סין אלע זײטן שרײט םען: ״נידער םיטן בארבאריזםי! און עם קליננט אס דאם ליד .די נאםן זענען סרײ םאר ברוינע באטאלי$נען״. נידערו — האלט םען אין אײן שרײען• — נידער םיסן בארבאריזם! — העלף איך םיטשרײען, — װײל ערשט הײנט אינדערםרי האב איך װידער געהערט װעגן די נרויסע .אידעאלע״ םעשים םין״ אט די גאסן-העלדן. הײנט פרי האט מען ארעסטירט ײדישע םוחרים און זײ געסײניקט מיט דער נרעסטער בארבארישקײט. דער סאראד אויף טראםעל־סלאץ איז אױסגעםאלן נישט איבעריק שרעקלעך• ז־אס, װאס עס סאסירס אין געהײם, אץ דער שטיל׳ איז א םך נרוילעכער'און שרעקלעכער״... יןן׳ ניבחון םון .קולטור״ איבער .בארבאריזם״! ״בעלי׳סובות״... דער קראקאװער סײלישער ״אילוסטרןןװאני קוריער•׳ — אן אלטער ״אויםגעסרוװטער״ ײדן־״םרײנט״ — איז איבט געװןןרן גאר א גרױסער בעל־סובה סין ײדן. ער האס שוין באזןןרגט ײדן םיס סרנסה, קוסט ער איגס בו באזןןרגן ײדן םיס א... שסראך. אט ניט ער אונז אזא םין עצה דער ״קוריער אילוםטרןןװאני״:— ״אין קײן שים אנדערן םןןםענט פין די סויליש-ײדישע באצױנגען שרײבט די דאזיקע צײטינג — איז נישט געװען אזא גינםסיקע געלעגנהײט, װי איצט סאר אנהויבו א בןןיקןן• נישט נאר—לגבי םאשינען׳ זשילעסקעס׳ קנעפלעך אין כעםישע ארטיקלען, װןןס שטאמען סון דײטשלאנד, נאר אויך — לגבי דעם דייטשטים׳ אויפןנעביטסון שפראךדי ײדישע כלל־טוער, װןןם װןןלטן זיך נענימען צו דער דןןזיקער ארבעט, װאלטן געטין זײער םןןלק א גר־יסע טובה. דןןס הענגט א• אויסשליםלעך סין גושן װילן פון די ײדישע פירער — פאליטישע און רעליגיעזע. זןןלן זײ װארסן דעם לאזונג׳ און די סאסן װעלן נאכגײן נאך זײ״. דײטשטום אויפן געביט סין שפראך — הײםט בײ די טרײע ״ײדן־סארזארגער״ — ײדיש- צו װ*אס די חיציה לגבי ײדן דערגײט! דערשינען א נײ בוך: ל. טד״סטער איז די שטילע טעג וראמאן) פרײז 4.80 גילדן םאר די לײענער פון די ,ליט.־בלעטער״ 2.90 •>ןרסע נעך 50 גרןןשן. איבעתײגנדיןעו װי שײנע ועדעס י םיר האבן שוין םיטגעםײלט אין די ״ליט. בלעטער״, אז אין װילנע איז די טעג נעסײערט נעװןןרן דער ס1-יןןריקער ױבל סון דעם דןןרטיקן ײדישן םעבניקום. אין די .ליט. בלעסער׳ אץ 1932 אח געװען געדרוקט א גרויסע ןןיהאנדלונג םון ג, פלודער״ םאבער װעגן דעם װיכטיקן בילדוגגס־אגשטאלט, װעלכער לעבט איבער נויט און דחקות• אין צוזאםענהאנג טיט דעם יובילײ איז אץ װילנע אײננעןןרדנט געװןןרן א גלעזל־טײ• עם שרײבט אין .װילנער טןןג׳ ק-ם: ,דןןם גלעזל סײ אין טעכניקום הןןם זיך אויסגעצײכנט םיט דער קנאיקײם אין רעדעס. גלײך װי עס װןןלט דערםיט םיפבא• ליזירט געווארן, אז דער םעכניקום איז נישט געװוינס צו רעדן, נןןר בו פאניסעםטידן אין םעשים׳ אץ אויםטוען. און באםת הןןבן די ןןביעקטן אויף דער אויסשםעלוננ, די ■לענער און די צײכע־ נונגען און סרןןיעקטן פון םאשינען, די סןןרשײדענע געצײנן און סאשינען׳ איץ אויסגעסארטיסט םון די שילער אליץ׳ געזאגט א סך םער, װי ד• שעגסטע רעדנער. און גערעדט האבן די אביעקטן םון דער אויםשטעלוננ אויך אויף םאפע־לשון׳ אויף ײדיש• עם איז נעװען א סרײר צו קןןנסטאטירן, אז אין דעם װילנער ײדישן טעכניקום איז ײדיש געװארן סעיק םאר די קאם־ ■ליבירטסטע געביטן םון דער פעכאניק׳ םאשינבוי און די אלע םים זײ םארבונדענע װיסנשאםטן• װןןם איז װערס דער אויםטו אלײן צו סארםאסן איבער 2 צענדליק װערק אין ײדיש אויף די אלע געביטןז עס איז דאך א נאנבע ביבליאםעק, װןןס װןןלם געםאבט כבוד דעם בעסטן טעכ• נישן סאילאג• און עס איז א גרױסער שןןד׳ װאס די דאזיקע װערק בלײבן אין םאנוסקריפם און װערו נישט געדרוקס. װאס סאר אגװאלדיקן םטיפול װאלט עם געװען םאר דער םארשפרײ• טונג םון העכערער םעכנישער בילדונג אין דער ײדישער םביבה, װו ם׳רעדס אזוי םיל װענן ■ראדוקםיװיזאציע און ם׳שאצם אזוי וױיניק א■ די זעלטענע אױסטוען אויף דעפ געביט׳... איבערגעבענדיק א םולן באריכט װענן די ארבעטן אין םעכניקים זינט זײן עקויסטירן־ אסשםעלנדיק זיך גענוי אויף דער צאל שילער, אױף דעם בױדזשעט, אויף די סארשידענע שםערונ• גען, װאם זענען געשםאנען רעם טעכניקום אויף זײן אנסװיקלוננס• װעג׳ ענייקט ק־ם זײן ארטיקל: .אסשר װעט דער ױם-טוב ■ון טעכניקום׳ דער שול־חודש סון צב״ק דאך אויסװעקן די ײדישע געזעלשאםט םון איר הינער• •לעס און זי װעט ױך נעםען םיט געםײנזאםע כוחות באםעסםיקן די אנשטאלטן, װאס אן זײ םארלירט װילנע דאם אײנציקע׳ װאס איז נאך איר געכליבן סון איר גלאנצסולער װײטערער און נאענ־ סער סארגאנגדגהײס׳! בײ אט דער נעלעגענהײט װילס זיך דערםאנען אין א צװײשער װיכטיקער בילדונגם-אינםטיטוציע׳ פיט װעלכער װילנע האש זיך אםאל גענתיםט — אץ איצמ איז זי געשדאסן — דעם ײדישן לערער־סעםינאר. װעלכער איז דורך דער מאכט ■ארםאכט געװארן. נצחון פון ״&ולסװ״ אין דײםשלןןנד צװישן די •ארשײדענע װילדע אױםגעשרײען און רעדעס, װאם די דײםשע נאבים האבן באגלײט זײער װילדע סאם — דאס ■ארברענען ביכער, דארף דערםאנ• װערן אזא םין אוםגעלום־ פערםער זאץ: *ײעס: 7 ■תו 24 5118י״0(1ץ2ז0 ,3*528זג׳ו\ ס*ר געים: יין •ייין נימ■ 39*׳ 1261*1<? .א אובזפרפ אפאבעבטז אײ אויסלאבד קאנען אונז שיקן דאם אבאנאמענט׳געלט םאר די .ליטערארישע בלעטער״ דודל אינסערנאעיאנאלע פאסט*מארקעס װאם מ׳קריגס צו קױםן אין יעדן פאסט-אמט. מיר בעטן שיקן די מארקעם אין רעקאםענדירטע בױװ. אדמיניםטראציע ״ליטערארישע בלעטער״