Literarishe bleter · 1933-05-26 · 21 (26.5.1933) · p. Seite 336

ליטערארישע בלעטער נומ. 21 (472> זײט 336 'בחק?"בםענשםײן / ם א ק ם ל י פ, ע ד ם א ן (צז זײן דעסיסיע פ?/ דעד םרײסײםבר^קזגסם-^ק^דבםיב) ױעלכע ליבערמאן דעימאנט, האבן נאך דעמאלט געהאט געוױסע אײנפלוסן. נאך אלעמען, װאס װיל דען מאקס ליבערמאן? ער װיל, אז מען זאל אים לאזן דינען דער דײטשער קונסט. טאלעראנץ װיל ער. און רעספנקט פאר זיין אנשויונג. אויך װערט דערמאנט א סאקראמענטאל וױרט - ראםע... דאם איז שוין צופיל. דער פרעזידענט פון דער פײיסישער קינסט־אקאדעסיע האט זיך שוין אביםל פארנאלאפירט. ליבערמאן פארגעסט זיך. דאן רעדט שוין פון אים ארוים דער ײד. דא קומט מען צו א נרענעץ. דע־ עו ן־פרעזייענט קען זיך האבן זײנע אג־ שויונגען פאר זיך אלײן, און די פרײםישע קונסט־אקאדעמיע היאט זיך אירע אײגענע װעגן. דער ערן־פרעזידענט' קען באערן די אקאדעמיע מיט זײן דעמיסיע. דאס איז זײער װינשנםװערט און דאס איז אלץ. װי עם זעט אוים, האט ליבערמאן פארגעסן זייער א םך זאכן. דער אלטער ערן־פרעוידענט פון דער פרײםישער קונםט־ אקאדעמיע האט פארגעסן אדער װיל נישט געדענקען זײנע פיא־ נער-יארן. מוטיקע יארן. און אויך אומרויקע צײטן. א קעמפער איז ליבערמאן געװען א פארביסענער. דעמאלט װאלט אים נישט אײנגעסאלן צו רעזיגנירן. ער האט אין יענער צייט איבערגעקערט א װעלט - א קאנװענציאנעלע דײטשע װעלט. דאס איז אבער געװען גאר אן אינדערע װעלט. קיין פארגלייך נישט צו דער איצטיקער. אין יענע צײטן, מיט א פופציק יאר צוריק, איז מאקס לי־ בערמאן געװען א מערקוױרדיקער קינסטלער. אין געוױסע קרייזן קען מען אים דאם נאך ביז הײנטיקן טאג נישט מוחל זײן. לי־ בערמאן האט דאן געװאגט ארײנצוברענגען קײן דײטשלאנד זײן אײגענע אנשוױנג, אן אומאפהענגיקע מײנונג, אן אײגענע ,פ ר ע־ כע׳ מאלערישע פארם. א קעגנזאץ צו דער עכט־דײטשער סענ־ טימענטאלער ראמאנטיק. ער האט געװאגט צו שילדערן די װעלט רעאר אויף, אזוי צו זאגן, נאטוראליסטישן אופן. אפילו אזא ,נײסטיקע־' טעמע װי דאס קינד קריסטוס פאר די זקנים האט ליבערמאן אויפגעפאסט אויף א רעאלן, װעלטלעכן שטײגער• אן אידעאליזירונג, אן פארגלאצטע אויגן. פשוט מענטשלעך. ער־ דיש געטילדערט. די קאטויליישע װעלט האט נישט געקענט דולדן אזא פראפאנאציע. מען האט ליבערמאנען פארדאמט פאר מענטש״ לעכער באהאנדלונג פון גייסטלעכע טעמעס. די קלעריקאלע פעך־ און שװעבל־קאמפאניע האט אבער ליבערמאנען נישט אפגעשראקן. ער איז געװען זיכער איןי זייין זיג. עס זענען געװען נאכפאלגיער. און שוין נישט־ײדן. עכטע אריער האבן דערםילט דעם אמת אין ליבערמאנס אויפפאסונגען. עם איז אויפנעקומען א ספעציפישער זשאנר פון עװאנגעלישע סיוזשעטן מיט אן עכט־ערדישער באהאנד- לוננ. אזוי װי רעמבראנדט האט עס געטון מיט ביבלישע מאטיװן. אבער װאס אריער מעגן, טארן ײדן נישט. האט דאך דער דײטש אוהדע ארײנגעפירט יעזוםן אין מענטשלעכע ויװייונגען, אװעקגעזעצט אים בײם טיש, צוױשן פשוםע מענטשן אין אן אלטעגליעכער פראזאישעד סביבה, און גלחים האבן זיך געקװיקט מיט דער הײליקייט, װאם האט ארויםגעשװעבט פיין די ״אוממיטלבארע׳־ רעליגיעזע בילדער.' א דערםרישנדיקן מין סימבאליזם האבן זיי דארט דערשנאפט. אנדערש אבער האט מען עס אויפגעפאסט בײ ליבערמאנען. דא האט מען פיארדעכטיקט א אפלײקנונג. א פארײדישונג פין דער עװאנגעליע האט מען דא דערזען. דערשנאפט אינדיוױדועלע אנשויונגען. און אליץ צוליב ליבערמאנישער מאלערישער פארם. צוליב פערזענלעכער פסיכאלאגישער אקצענטירונג פון כאראקטערן. יצוליב דער אומקאנװענציאנעילער, לויט געװיםער מײנונג, ברוטא־ ,לער פארם. צוליב אביעקטיװיזם ביים צוגאנג צו דער טעמע. 'צוליבןיאויסמײדן פון װעלכער זאל נישט זײן אידעאליזירוננ. צוױשן די בארימ- טע נעמען אויף דעם ראסיסטישן יידן• פי־עסערישן צעטל איז צוגעקומען נאך א נאמען - ם א ק ם ליביער מאן. אפיציעל הייסט עס, אז פראפ. מאקס ליבערמאן,'ערן-פרע זידענט פון דער דײטשער קונסט■ אקאדעמיע, האט דעמיסיאנירט. ס׳איזי אויךפאראן א קליינע דערקלע• רוננ - ״מײן גאנץ לעבן האב איך םיט אלע םײנע בוחות געשטרעבט צו די■ נען דע־ דײטשער קונסט. מײן איבער• צײגונג איז, אז קונסט האט גארנישט צו טון מיט פאליטיק אדער ראסע. און אזוי װי מײן אנשויונג װערט נישט גענימען אין אכט, זע איך נישט קײן מעגלעכקייט צו פארבלײבן אין דער פרייסישער קונסט• אקאדעמיע, װו איך בין שיין 30 יאר א מיטגליד און ערן-פרע• ז־דענט - פאר די לעצטע 12 יא־*. אביסל צו לאקאני?. אפשר א1יך נישט גענוג דײטלעך. דער• פאי אבער כאראקכע־יסטיש נישט בלויז פאר דעם איצטיקן 86 יער־קן אקאדעמיקער. אונטער אזא מאניפעסט האט זיך געקענט אינ.<רשרײבן מיט א פופציק יאי צוייק אויך יענער ליבערטאן, דער ב־ויזנדיקער נאװאטאר - מאקס ליבעימאן, דער סעצע■ ס־אניםט. מען קאן נישט זאגן, >.ז די דע־קלערינג באלאננט צו די געװאגטע. בליויז עטלעכע באשײדענע װערטער װעגן קונסט, רא- סע, פאליטיק און, זעלבב-פארשטענדלעך, דייטשלאנד - ...״מיט אלע ביוחות געשט־עבט צו דינען דער דייטשער קונםט...' קיין װארט װעגן יידן. פונקט װי ס׳װאלט איצט אין דײטש־ לאנד נישט עיקזיםטירט קײן ײדן-פרעסערײ. 'עם קומט אויס, אז דער ערן-פרעזידענט פון דער פרייסישער קונסט־אקאדעמיע דע־ מיסיאנירט בלויז צוליב א געװיסער אנשוױנג, װעלכע װערט נישטי גענומען אין אכט... צו לאקאניש. אינגאנצן נישט קלאר: האפנטלעך װעלן שוין די ראסיסטישע אקאדעמיקער דער־ זאגן דאס, װאס ליבערמאן פארשװײנט. דאס איז מער װי זיכער. די פרײםישע קונסט־אקאדעמיע נייטיקמ 'זיך נישט אין ליבערםאנס אנשוױנגען און מען וואלט דעם ״ױ ד ע׳ סייװי ארויסגעװארפן. האט מען דען נישט ענלעכס דערהערט נאך אײנשטײנס ארויםטריט? מען דארף װיסן, אז ליבערמאן און זיין אײנפלום אין דער דיי־ טשער קונסט לאזט שוין פון יאנגע יארן נישט רוען די געװיסע פרײסישע ראסיסטיש-פילנדיקע עלעמענטן. די מלחמה צװישן ליבערמאנען, דעם סעצעסיאניסט, און פרײםנטום איז א גענוג אלטע. אמאל האט מען זיך אבער באנוצט מיט אנדערע טיטלען און טערמינעין. אוין די אנשוױנגען, װעגן כיאקט לינע־מןן (אײט*8*1־סרעט)