Literarishe bleter · 1933-05-19 · 20 (19.5.1933) · p. Seite 324

זײט 324 ליטערארישע בלעםער נומ. 20 (71׳ ד.?עד״דעד /?גדיס? ה א ד ל מ א ד הגס א ו ן מ ש ה ה ע ם אלע^געשעענישן, באזונדערס אויף די געשעענישן אין פראנקרײך מארקס צעגלידערט די אלע קלאסן אין פראנקרײך מיט זײ אייגענעם װעג• דער שפעטערדיקער היםטאריש־מאטעריזןליםםישער אופן פון באנעמען געשיכט־געשעענישן הויבס שױן אן אויסצו• טרעטן זײן װעג. מארקס װערט מיס יעדןיטאג אלץ רייםער, זעלבסט־זיכערער, — און װאם מער... מארקסיסםישער. העם באנעמט די געשעענישן אין םראנקרייך אנדערש. ער פרעטענ• דירט אפילו צו קענען בעםער פראנקרײך װי דער נאך .גרינער- מארקס. העם פרובירט אפצולײקענען, אז דעם הויפטגעװיכט דארף מען לײגן אויף די מאטעריעלע פארהעלםנישן, אז נאר דורך דעם אויסערלעכן זײן קען מען באשטיסען דעם גאנצן גאננ^םון לעבן פון א פאלק. מען דארף נעמען אין אכט דעם כאראקטער און נאציאנאלע אײגנשאפסן פון א פאלק. נישט בלויז קלאםן• שײכותן. פראנצויזן זענען דאך חוץ אלעם... פראנצויזן. זײער גאנץ לעבן װערם פדאנצוחיש געריכטעט... מען זעט װו העם װיל פירן. מען זעט שוין די נישס• קלארע אנדײטן פון זײנע שפעסערדיקע י צױניםטישע חלופות. מארקס װארפט זיך דאן אויף העסן וױ א צערײצסער טיגעד. די דאזיקע אלע עטיש׳פילאזאםישע אויסטײטשן, די אלע אידעאליסטישע צוגאבן װעט ער אנהױבן ארונטעררײםן שארף, בײסיק און אומברחמנותדיק. צום אױסדרוק װעט דאס קומען ערשט, אין א מער גע• צאמסער פארם שוין, אין באריםטן קאםוניםטישן מאניסעסט. מען דערצײלט אפילו. אז װען מארקם און ענגעלם הןבןיםאר• פאסט דעם קאמוניםטישן מאניפעסט, אױך אץ בריםל, האבן זײ באזונדערס אכט געלײגט אויף דעם קאפיטל ״דער דײסשער אדער .אמתער״ סאציאליזם׳. הגם אטאקירט האט מען דארט א גאנצן קרײז מענטשן, קעגנער פון םארקסיזם, פאר יענער צײט, האבן דאך םארקם און ענגעלס געהאט םאר זיך, בעתן שרײבן, משה העס. צו אים זענען געװענדט די הויפט-פײלן. העס נעמט עם אזוי אויף די װעגן צעשײדן זיך. נאך 1848 טרעפט מען זיך שוין מער נישט. מארקם װערט ארױםגעשיקט פון בעלגיע. ער םארט,"|װי באקאנט, נאך קײן פאריז און פון דארטן קײן לאנדאן. דארטן פארבלײבט ער שוץ זײן גאנץ לעבן. העס^פארלאזט אויך בריסל. ער פארט קיץ פאריז. זײן לעבן איז נישט אזא שװער-מאםערנדיקס, מאטעריעל, וױ םארקס. מארקם האט זײן לעבנס-פרײנט ענגעלס, העם געםינט םער פרײנט. מארקסן איז בכלל שװערער צו לעבן מיט מענטשן װי דעם .גוט-גוטינקער״ העם. דערפאר^האטיהעס, װײניקער אינער• לעכע פרײד װי מארקס. העס קוםט נאך עטלעכע םאל קיץ בעלגיע. ער פארשאפט זיך דא פיל פריינט, צװישן די בעל• גישע סאציאליסטן. נישט געקוקט װאס מארקס נאמען איז שוין אויף אלעמענם ליפן, אין רעװאלוציאנערן אײראםע, האט דאך העס דערגרײכט גרויםע פאפולערקײט אץ די לענדער וױ בעלגיע און פראנקרײך. דער ״עטיש-אידעאליסטישער םאציאליזם״ םץ העס איז אין די לענדער געװען םער צום הארצן װי דער ,הארטער-שװערער״ פון מארקסן. אזוי םארבלײבט עם א לאנגע צײט. אזוי איז עס נאך, מיט קלײנע םארענדערונגען, ביז הײנט אין בעלגיע און אין םראנקרײך,. אין 1852 קוםט העם וױדער קײן בעלגיע. ער װערט דאן ארויםגעשיקט פץ לאנד. שפעטע (סוף) מארקס איז דאן אלט 27 יאר, און דער עלטערער העם- 33 יאר. דער ײנגער מארקס װערט רײפער און שפריצט ממש מיט פײערדיקער ענערגיע. זײנע אײגענע גרויסע פעיקײטן קען ער און ער דערלויבט זיך צו זײן שטאלץ און עגאצענטריש. ער באװײזט עס אפט אין מעשים. די טעאריעס פון העס רײסט ער שארף ארונטער און אלץ מיטך שארפן אנאליז _אץ נאך מער שארף־שנײדיקן װארט. אבער העם אנסציקט זיך םיט מארקסן. דער עלטערער העס קוקס מיט גרוים דרך־ארץ אויף מארקסן. נאך אזא אײנעם באזוך אין מארקס שטוב, אין בריסל, שרייבט העס צו זײנעם א פרײנט: ״... ער באקעמפט אלץ שארף מיט דעם טיפסטן פילאזאפישן ערנסט און שניידנדיקסטן װיץ. טראכט װעגן רוסא, װאלטער, האלבאך, לעסינג, היינע און העגעל אין אײן אײנציקע פעיזאן — און דו װעסט זעען פאר זיך ד״ר מארקס״... אין דער זעלבער צײט שרײבט מארקס צו ענגעלםן: ״זײן פארחלומטקײט איז גארנישט װערט. אוםקלאר און צע- קראכן. דאס אלץ שטערט אים צו באפרײען זיך פץ דער קלײנבירגערלעכער אידעאלאגיע׳. און ענגעלם ענטפערט צוריק מיט א ביסעלע שפאטישן טאן שוין: .... און תמיד איז ער דא״מיט זײן מאדנעם ביב• לישן טאן. דער קאמוניססישער ראבי װעט שוין בעסער נישט װערן״. אײנער פון די בעסטע און פארליבסטע ביאגראפן פון מארקסן, פראנץ מערינג, װעט נאך מיט פיל יארן שפעטער, צוגעבן אױפן חשבון פון משה העם: .ער האט זיך אײביק נישם געקענט באפרייען פון טרױמעריי און פארחלומטן משיח• טאן. ער װעט שױן אײביק נישט קענען פארדײען דעם װיסנ• שאפטלעכן סאציאליזם...״ פאראנען אין די דאזיקע אלע אפשאצונגען םיי אמת. אפילו העם אלײן װעט זיך אפט פײניקן פון זײן אײגענער געבראכנקײט. פיל פון זײנע געדאנקען האבן אויך דאן - אין די צײטן פו, רעװאלוציאנערע אוםעװעלדונגען אין אײראפע, בײ 1848, — נישט געקאנט אויפגענומען װערן און בםילא נישט פארשטאנען װערן. אין אונזערע הײנטיקע צײטן, װען אין די סאציאליםטישע רײען געפינען זיך שוין פיל תלמידים פץ ,פםיכאלאגישן סאזניאליזם״ םון דע מאנס שיסה, װאלט מען שוין פיל געדאנקען פזן העם מיט װײניקער פײנטלעכקײט אויפ• גענומען. אבער װי עם זאל נישט זײן, - אין בריםל הויבט זיך אן צו װעבן די קלײנע םרײנטשאםט צװישן העם און םארקס, אין אין בריסל אױך װערט זי אױף אײביק צעריסן. אין בריסל, װי געזאגט, גײט ארױס אן אײגענע דײטש• רעװאלוציאנערע צײטונג .די דײטש׳בריסעלער צײטונג״; העס ארבעט דארט פלײםיק מיט מיט מארקם און עננעלסן. אין דעם בריסעלער״ ארבעםער-פארײן, װו מארקם װארט געװעלטיקט, װערט אפילו העס ׳געקליבן אלס פארזיצער. אלץ גײט נשורה. ם׳זעס אוים, אז העס הויבט אן צו גײן אויף םארקס װעגן. דאס קאן מען מערקן אויך אין די פיל ארטיקלען אץ ,דײטש־ בריסעלער צײטונג״. אבער דער רים קומט מיטאמאל. םאיקס האט שוין דאן װעלט־םארבינדונגען. אין לאנדאן גרײט מען זיך צו שאפן א נײעם ארבעטער׳םארבאנד אץ ברייטן םארנעם. מארקס ארבעט טיכטיק און רעאגירט_ אייף