Literarishe bleter · 1933-05-19 · 20 (19.5.1933) · p. Seite 320

ליטערארישע בלעטער נומ. 20 (471) זײט 320 די לעזיטע יארן, װעלכע ער האט שוין, ליידער, נישם געקענט לײענען, ױײל זיי זענען אנגעשריבן געװארן נאך זײן טויט, — װאלט ער פאזיטױו אויפגענומען אם דעם פארבינדעטן זיינעם אין דער פאעזיע. מיר װעלן דא אויך זאגן א פאר װערטער װעגן דער טיפםטער פשטות פון לענינם מאניר פון שרײבן, װעגן דער אײנפאכקײט, װעלכע איז דורכוים פארבונדן מיט איבערצײגם• קייט. לענין האט מיט עמפערונג זיך באצויגן צו דעט פאר• פלאכן די- שפראך, מיט װעלכער מען װענדט זיך צו ארבע• טער, צו דעם פארבײכן די ערנסטקײט אויף הלצהלעך און פראזעס. אין לענינס ארטיקלען א ן רעדעם האבן די ארבעטער שטענדיק געזען, אז אילאיטש רעדט מיט זײ, װי אן ארבעטער האט זיך אויסגעדריקט, אויף ערנםט. ,די הויפט׳אויפמערקזאמקיים דארף מען אנװענדן דערויף צו דערהויבן די ארבעטער צו די רעװאלוציאנערן, און נישמ, מען זאל זיך אלײן אראפלאזן ביז צו דעד ארבעטער מאסע, װי דאם װילן די עקאנאםיסםן... איך בין װײט פון דעם געדאנק אפצולייקענען די נויטיקייט פון פאפולערער ליטעראטור פאר די ארבעטער און ספעציעל פאפו■ לערע (אבער בשום אופן נישט באלאגאנארטיקל) ליטעראטור פאר די מער׳אפגעשטאנענע ארבעטער. מיך ברענגט אבער שטענדיק שטאי־ק אויף דאם, װאט מען בינדט צו די פעדא• גאגיק צו די פראגן פון ארגאניזאציע. איר, הערן בעלי׳טובות פון דעם ״מיטעלן ארבעטער״, איר באלײ• דיקט דאך דעם ארבעטער דערמיט, װאס איר װילט זיך דורכוים אראפלאזן, אײדער איר נעסט רעדן^װעגן ארבע• טער־פאליטיק אדער װעגן ארבעטער־ארגאניזאציע. א־ר בעםער רעדט שוין װעגן ערנסטע ענינים אויסגעגלײכטע און לאזט די פעדאגאגיק פאר די פעדאגאגן, און נישט פאר פאליטיקער און ארגאניזאטארן! (המשך קומט) קינסטלערישער אבםטראקציע, איז נישט געװען פרעמד לענינען. אזױ, למשל, דערצײלט קרופסקאי\, פלעגט לענין אין די שלאםלאזע נעכט לײענען גאנץ געשמאק װערהארענען. און אהער קאן מען צורעכענען אויך דעם פאקט, װאס זעענדיק גאנץ צופעליק זײער א שװאכע פארשטעלונג פון ל. טאלסטאים ״לעבעדיקן מת״ אויף דײטש, האט ע־, לויט קרופסקאיאס דער• צײלונג, ״אננעשטרענגט און אויפגערעגט ניכגעפאלגט דאס שפילן״. און זײענדיק שױן קראנק (1924-1922), האט לענין םיט א באזונדערן פארגעניגן געהערט דזשעק לאנדאנס דערצײ• לונגען, װעלכע מען האט אים פארגעלײענט, און שטארק הנאה געהאט, בשעת זײ זענען געװען פול מיט אמתן פאטאס, און געחוזקט פון זײ, בשעת עס האס זיך אין זיי געמערקט פאל• שער. באלעבעסלדיקער סענטימענטאליזם. לענין האט גאנץ׳אפט און זײער געלונגען אילוסטרירט זײנע ארטיקלען און רעדעס מיט ציטאטן און בײשפילן פון פארשידענע שריפטשטעלער. באזונדערס האט ער זײער גערן ציטירט שטשעדרינען. און או־ך גאגאלן, גאנטשאראװן, טאל־ םטאיען, טורגעניעװן, פאמיאלאװםקין, קאראלענקאן, טשעכאװן, אפילו אנדרעיעװן, און ענדלעך, אפילו םאיאקאװסקין. מאיאקאװסקיס שטײגער־שרײבן האט לענין נישט ליב גע׳ האט. עם איז אים בכלל געװען דערװידער די גתמאדיקע אנ• געשםרענגטקײט, די אומנאטירלעכקײט פון די כלערליי אולטרא• מאדערנע אויפטוען. אבער מאיאקאװסקים ליד ,דער, װאס איז זיך פארזעסן״, אין װעלכן עס װערט מיט גרוים הומאר אפגע- שפאט די ליידנשאפט אפילו פון גיטע באלשעװיקעם צו זי־ צונגען, האט ארויםגערופן בײ לענינען א גוטע אין פרײלעכע שטימונג, און ער האס אפילו אויסגענוצט אייניקע שטעלן פון דעם דאזיקן ליד פאר זײנע פובליציםטישע ארטיקלען. עס איז קיין ספק נישט, אז װען לענין װאלט מער צײט געהאט זיך צו בא• קענען מיט מאיאקאװםקיס שאפן, דערהויפט מיט די װערק פון 'וםף םענדע^סא] ] בוענאס-אײרעס דאם ײדישע דעדצױנגם־װעזן אץ אדגצנטינע זיי איבערגעגעבן דעם מלוכהשן בילדונגס-ראט, אװעקשענקענדיק איר דאן קרוב צו הונדערט שולן, גוט-זזײננעארדנטע, סיט גע• בײדעס, מיט אן אינװענטאר, װאס האט באטראפן א מיליאן פע• זעס - און עס איז פון דאן אן, פאקטיש ח־וב געװארן דאס שולװעזן אין ארגענטינע. דאס איז געװען דער גרעםטער סקאנדאל, װאס די יק״א־ דירעקציע האט אפגעטון דא: זי האט אליין צעשטערט דאם שול• װעזן, וואס זי האט געבויט אין משך פון צוויי צענדליקער יארן; צע• שטערט 'אין אײן טאג דורך א קאפריז פון אײן דירעקטאר בלויז און אין דער צײט פון דער מלחמה, װען די פאריזער ״יק״א איז געװען אין דער קלעם פון דער מלחמה-לאוע און האט נישט אפ• געגעבן זיך קײן חשבון פון דעם, װאס דא גײט געטון װערן... אינגיכן װערט פופצן יאר זײט יענעם חורבן פון דעם ײדישן דערצױננם-װעזן, און עם װעט פדאי זײן, אז די ײדישע עפנטלעכקײט אין דער װעלט זאל באקאנט װערן מיט דעם דא. זיקן טרויעריקן קאפיטל אין דער געשיכטע פון דעס יידישן דערצױנגס-װעזן אין ארגענטינע. איך װײס, אז די לעזער װעלן שטעלן די םראגע: ״װי קומט עסץ״ װי אזוי לאזט זיך עס לאגיש דערקלערן, אז א קערפערשאפט זאל אלײן צעשטערן א זאך, װאס זי האט געבויטז דאס איז א באזונדער ענין, װאס״נישט דא איז דער פלאץ צו אפשטעלן זיך אויף דעם ברײטער, װייל דאם דאזיקע װאלם אונז םארפירט װײט אן א זײט פון דער אנגעצײכנטער טעמע. אז מען רעדט װעגן דעם ײדישן דערציוננס-װעזן אין אר• גענטינע, מוז מען צוגעבן איצט א װארט: ״דאס געװעזענע״, וזײל רעדן איצט װעגן ״אונזער שול װעזן״, איצט, װען עס זענען געשלאסן געווארן אין די ײדישע קאלאניעס אין ענטרע-ריאם, אן ערך דרייצענדליק יידישע דערגאנצונג-שולן, װעלכע זענען געשטאנען אונטער דער אויפזיכט פונם ועד-החינוך, דעם אפאראט, װאס די יק״א האט געשאפן דא נאך אין יאר 1911, ספעציעל פארן ײדישן שול[װעזן אין די *שטעט און שטעטלעך, און ער איו שפעטער, נאכן יאר 1917 אויך אויםגעשפרײט געװארן אין די קאלאניעס - רעדן, זאג איך, אין דעם איצטיקן מאמענט, װען דאס היגע ײדישע שול װעזן, פון אלע טיפן און קאטעגא• ריעס, און אן אונטערשיד צי תלמוד-תורות פון אלטן שניט, צי פאלקס-שולן, צי ספעציעלע שולן, גוססן ממש, װעגן ״א יידישן דערציונגס װעזן״ אין ארגענטינע, װאלט געהײסן רעדן װעגן מוזיק, ויאס איז נישטא, רעדן חענן אן אילוזיע, װאלט געהייסן זאנן בכיװן אזא גוזסא, ײאס גרענעצט זיך מ־ט א ליגן. אויב יא שוין זאגן עפעם פאר דער װעלט װעגן דעם יידישן שול-װעזן אדער דערציונגס-װעזן אין ארגענטינע, װאלט עס געדארפט געטון װערן תמיד אין א ״פלוםקװאמפערפעקטום״, אין א צײט פין װײטן עבר, װען א יידיש דערצױנגס-װעזן איז װירקלעך דא געװען און בפירוש זײער א גוט אײנגעארדנטס, נאר דער יק״א דירעקטאר ה. שטארקװעט האט עס חרוב געמאכט בידים, בכױון צעשטערט מיט פופצן יאר צוריק, װען ער האט