Literarishe bleter · 1933-05-19 · 20 (19.5.1933) · p. Seite 318

זײט 318 ~ ליטער*רישע בלעםער נוימ.׳ 20 4715) .םיר זיצן אין דעם שטילן צימער אויף איינע פון די עלעגאנטע נאםן אין לאנדאנער װעםטן. די ארבעט םארן קןס גרעס איז אץ פולן ברען, אויף אולדם טיש ליגן בריװ און טעלע- גראמעם פון פען-צענטרען סון דער גאנצער װעלט. הערמאן אולד, א טיפישער ענגלענדער מיט א םלאװיש-פארשארצטער נאז און בלױע פרײלעכע אויגן, איז זײער פאראינטערעסירט מיס דער ײדישער ליטעראטור. אויף די פארשײדענע פען-קאנגרעסן האט ער זץ נאענט באפרײנדעט מיט יידישע דיכטער אץ שרייבער. ער פרעגט זיך גענוי אוים, װאם עם הערט -זיך נײעם אץ דער ײדישער ליטערארישער װעלט. פץ אלע פען־צענטערן, — זאנט ער — איז דער ײדישער פען־קלוב דער אינטערנאציאנאלםטער, וױיל ער איז נישט פארבונדן מיט קײן טעריטאריע, נאר םיט א שפראך, װאם װערט גערעדט אין דער גאנצער װעלט, װו עס געפונען זיך נאר ײרן. דארף די ארבעט פונם ײדישן םק־ קלוב זײן א פארשטאיקטע. הערמאן אולד האט גרויסע פארדינםטן םאר דער אידעע פון פען. ער איז אײנער פון די טיכטיקםטע ארבעטער (אױב נישט דער טיכטיקםטעח אי אלס סעקרעטאר, אי אלם פראפא־ גאנדיטט. ער האט יארנלאנג צוזאםענגעארבעט מיט דעם גרויסן ענגלישן שריפטשטעלער גאלםװארטי. אולד שרײבט איצט, װי ער דערצײלט מיר, א קריטישע םטודיע איבער דעם שאפער פון דער פארםײט־סאנא. דער איצםיקער פרעזידענט פון ענגלישן פען־צענטער, ה. ג. ו ו ע ל ם - פארמאגט א טעמפעראמענט, װאס קאן םאר־ גליכן װערן נאר מיט בערנארד שאום. װעלס פארט איצס אויםן קאנגרעס, און איך בין זיכער, אז דאס פרעזידירן םון װעלם װעט געבן מוט די פרײע אינטעלעקטועלע ארויםצוטראגן א פארדאמונגס־פראטעסט אויף דעם מערדערישן היטלער-רעזשים אין דײטשלאנד, װארום ה. ג. װעלס געהער צו די ליכטיקסטע קעפ אץ דער װעלט־ליטעראסור. י*נד*ן 11 מ*י 1933. ־. אכאטאשוס נ״ וועוק א טאג אין רעגנסבורג אװ אליהו בחור פראכט-־אויםגאבע - געבונדן באקומען א קלײנע צאל עקזעמפלארן פרײז 50 7 מיט פ$רט$ ד־־עם: 24/7 3ו51׳ווסנ1ץ2ת0 ,9עוו$23ת8^\ ״816161 .1.11,, פאר געלט — *. ק. א. 6.39 261(3^1 .א דערשינען א נײ בוך: ל. טו״סטעו איז די שטילע טעג ׳ (ראמאן) פרײז 4.80 גילדן פאר די לײענער פון די .ליט.-בלעטער״ 2.90 *ןרטן נ*ך 50 גר*תן. *דרעם ו 7 תו 24 8)31^ס<1ץ3יז0 ,3^1^318X8 פ*ר געלם: *ין ױילן <.ק.ן• נומ• 639, 181(748 .א םיר װעלן פארלאנגען פץ די דײטשע פארשסײער — זאגט ה. אולד — זײ זאלן אונז אפגעבן א באריכש װעגן די מעשים אץ דײטשלאנד. מיר װעלן װי אמשארפסטן פראטעסטירן קעגן די בעסטיאלישע האנדלונגען פון די היסלער־באנדעס. — צי װעט איר אויפנעםען דעם איצטיקן דײםשן פען־ קלוב פון די ײנקער׳מארד־גראםאמאנען, אין דער פען־פארײני־ קונגז — פרעג איך. _ איך װעל זײן דער ערשטער - זאגט אולד, — צו שטימען קעגן דעם. אבער מיר קאנען זײ נישס אויסשליםן אוי• טאמאטיש. דער קאנגרעס װעט דאס מוזן באשליסן. .— איך האף, או דער קאנגרעס װעט עם טון, — בא־ םערק איך. — האט איר אײנגעלאדן די דײטשע שרײבער, װעלכע זענען געצװונגען איצט צו לעבן אין אויםלאנדז — יא, מיר האבן ארויסנעשיקט טעלעגראפישע אײנלא■ דונגען צו אלפרעד קער, דעם געװעזענעם פארזיצער פון דײטשן פען, צו הײנריך מאן און טאמאס מאן, ליאן םױכטװאנ־ גער און ערנםט טאלער. עם האבן אויך צוגעזאנט צו קומען אויפן קאנגרעם ארנאלד צװײג אץ סטעפאן צװײג, מאקם בראד און אויך א רײ שריפטשטעלער פון עסטרײך. — פאר אונז, פארשםײט זיך, — זאגט װײטער הערמאן אולד — איז אלפרעד קער דער פארשטייער פון דייסשן פען־ קלוב — אץ נישט א געװיסער יאםט, װעגן װעמען קײנער אץ אײראפע האט נישט געהערם, אדער דער שונד־שרײבער עװערם, װענן װעםען מען האם לײדער יא געהערט. מיר קאנען נישט האבן צו סץ םיט א נאציאנאליסםישן פען־קלוב, װעלכער בא־ םיט זיך צו באשיצן סארד אץ ברוטאלסטן טעראר קעגן סאציא• ליסטן, קאמוניםטן, ײדן אץ פאציפיסטן. דער פען־קלוב איז פאר אינטעלעקטועלער צוזאמענארבעט און פארברידערונג פון אלע פעלקער פץ די פארשידנסטע קולםור־שעפערישע שפראכן. איך באריר אוץ די פראגע װעגן דער םעלעגראפישער אנפראגע פון דער לאנדאנער צענסראלע. ה. אולד ענטפערט מיר: עם קאן קיץ פראגע נישט זיין פץ .דיפלאמאטישער פאר־ זיכט׳, װי אײער זשורנאל (איך האב ה. אולדן געװיזן די רע־ דאקציאנעלע נאטיץ פון די ,ליטערארישע ביעטעו׳ װעגן דעם) רופט אן דעם טעקסט פון אונזער טעלעגראמע. װען דער פראטעסט װעט ארויםקומען פון דעם פעךקאננרעס, אנגע־ נוםען דורך אלע פען־קלובן, װעט עם מאכן א גרעםערן רושם אין דער װעלט. װען די לאנדאנער פען־צענטראלע װאלט אלײן פראטעםטירט, װאלם עס נישט געהאט דעם זעלבן עפעקט. מיר מחן דעריבער צוװארטן ביזן קאנגרעס, און אײנהײסלעך אדױם׳ טראגן א פראטעסט קענן דעם נאצי־דײטשלאנד. הערמאן אולד דערצײלט מיר אויך, אז ער האט באקומען א בריװ פון ערנסט סאלער, אין װעלכן ער שרײבט אים, אז ער קומס זיך באזעצן אין לאנדאן. — מײנט איר נישט, אז דער קאנגרעם װאלט געדארפט אפעלירן צו דער ענגלישער רעגירונג, אז זי זאל ארײנלאזן די שריפטשטעלער און געלערנטע, װעלכע קאנען נישט אטעמען פרײ אין דײטשלאנדז — פרעג איך. — מיר האבן שױן אנגעהויבן אן אקציע, און די פראגע װעט אויך געװים בארירט װערן אויפן קאנגרעם. די ענגלישע אוניװעחיטעטן אץ די ױיםנשאפטלעכע אקאדעמיעם העלםן אונז צו אין דער זאך.