Literarishe bleter · 1933-05-12 · 19 (12.5.1933) · p. Seite 312

לימערארישע בלעטער נים. 19 (470 זײט 2(3 הא3 געםעלש אדבעםער אין די קױלן־פעלדע־. אין דער תםישער אדבעטעד האט נעקאנט ג״ן אד-,ין זובן ארבעס. דער יידישער אר־ בעטעד טון ד־ם־רוםלאנד הןוט נישט געקאנט םאדן אין יענע םקוםװז. די צארישע דענידוננ האט נישט נעלאזט. די עםינראביע ק״ן אםע־ ריקע האט אױך נישט זייעד שטארק טאדבעםערט די לאגע. װיים־ רוםלאנד איז געװען איבערטולט םיט ״דישע אדבעםעי. ז״ האבן דעריבעד נעםוזט ארבעטן טאד ז״ער א נידעריקן נעהאלט, אונטער די עדנםטע סאניטאדישע באדיננוננען, צו 16 און 18 שעה א טאנ. דאנעדשטיק און טאד ױם־טוב טלענן ז״ אדבעטן א נאנצע נאבטי אין דעם לעצטן קאטיטל באהאנדלט םשעװניאװםקי דעם םאציאלן און קולטורעלן צושטאנד טק *דישן אװבעטע־. ער איז נישט םםבים םיט די ״שאװיניםטף װ. םערעם אין ב. םיבאלעװיטש, װעלכע האבן נעהאלטן, אז די ״דישע ארבעשעװ זענען געװען םער אנםװיקײם, הן םאציאל, הן קילטורעל, טון ז״ערע װוםישע און ײ״ם־רוםישע הבדים. ער כאטט זיך אן אן די זברונות טון ל. םאװ־ טאװן, װו עם װעדט דערצ״לט װענן דעד אטנעשטאנענק״ט טון די ״דישע אדבעטער. עם איז אםת, אז מאדטאװ א־ז נעװען א םאציאל־ דעםאקראט און האט געהע־ט צום זעלבן לאנעד װי די ,שאװיניםטן׳ םעדעם און םיכאלעװיטש, אבעד אזוי װי םען קען אים אױםנוצן, בדי צו איליםטדירן די א״גענע באהױטטונגען — װעיט ער א בא־ נלױבטער עדות. טון טשערניאװםקים בוך באקאנען טיד זיך םיט דעד םביבה, װו דעװ ״דישעד אדבעטעד האט געלעבט און געארבעט. אין אם־ דער סכיבה האט זיך אננעהױבן די ״דישע ארבעםער־באװענוננ — װאם איז זיך שםעטעד אזוי שטאדק צעװאקםן. טשערניאװסק• דערצ״לט אין ז״ן הקדפה, אז עד ארבעט איצט אויף א צװ״ם בוך װענן דער אנטשט״וננ טון דעװ *דישער אװבעטעד־באװעגונג. דאס װעט ז״ן דאם ערשםע םיםםעםאםישע נעשיכטע־בוך. ם׳איז צו האםן, אז טשעדניאװםקי װעש אינז נעבן א װי־ םנשאםטלעכע און אביעקטיװע נעשיכםע, ד. ה. אז עד װעם זיך אויםהױבן איבעד דעד עננעד םאדט״אישק״ם, װאם עד און אנדערע ״דישע װיסנשאפטלער אין דאטן־םאדבאנד װ״זן, צום באדויערן, ארוים. צװ״גן םון דעד אינדוםטדיע, װו דעד ״דישעד אװבעםע־ איז געװען באשעםטיקט. און אייב די טאשין איז שו־ן יא אד״נגעדדונגען אין איא אינדיםםדיע - האבן די א־בעטעד נעארבעט אזוי ביליק, א ,״ האבן קאנקודירט ם־ט די טאשינע;. ע־שט שטעטע־, שוין אין צװאנציקטטן יאדהונדערט, װען די אינדוסט־יאליזאצ־ע אין װ״ם״דוםלאנד נעםט א״ן טעד און םעד טע־ דיטאדיע, װען ד דדינגט שוץ א־״ן אין די אינדוםםריעם, װו ״דישע ארבעטע־ זענען געװען באשעםטיקט — ס־ובידן די ״ד־שע א־בעטעד א־״נד—ננען אין די םאבדיקן. אבע־ דא באנענענען ז״ זיך טיט שדעדיק״טן. דא םוז שוין אינזעד םא־םאטע־ צונעבן, אז אלם איפ־ קװאליםיצ־רטע א־בעםע־ האבן די ״דישע א־בעטער נישט נעקאנט אר״נם־עט;, װ״ל ז״ האבן נישט נעקאנט קאנקידידן םיט דעד בי־ ליקער א־בעט פין ס־יעדים אין םדויען. די ע־שטע ק־אליםיצ־־טע א־בעטע־ אץ װ״ם־דוםלאנד זענען נעדען ד״טש;, װעלכע זענען אייםנעשד־בן נעדא־ן םץ די אױםלענ־ דישע קאםיטאליטשן. אט־די ד״טשע אדבעטעד האבן נעהאט א״נענע שולן םאד ז״עדע קינדעד. אץ אט־די ד״טשע לוטע־אנ־שע שולן זענען די קינדעד ציגענ־״ט נעדא־ן אלם קדאליםיצידטע אדבעטער פאד די םאבדיקן. ק״ן ם־עםדע אדבעטע־ זענען אהין נישט צוגע־ לאץ געדא־ן צ• םאדנעםען װיכטיקע םאסטגם. טשעדניאװםקי, װע־ לנדיק איננאנצן םאדשד״גן די ספעציםישע לאגע םין ״דישן א־בע- טעד, גיט צו, אז נ־שט נאד זענען נישט צונעלאץ נעװאדן ק״ן ״ז־י־ שע ארבעטעד אײף די םא־אנטדאדטלעכע שטעלעס - נאד אייך ם־ילישע אץ דיסישע א־בעטע־ האבן נישט נעהאש ק״ן ציטדיט צי די בעםערע שטעלעם. אין א נרעםעדן קאסיטל באהאנדלט טשערניאװםקי די לאגע םץ דעם ״דישן ארבעטער. דא םוז ע־ צוגעבן, אז די לאנע סץ דעס ״דישן אדבעטע־ איז נעדען א םך א שדע־ע־ע םון דעד לאנע סין דעס ־וסישן א־בעטעד. דער דוס־שע־ אדבעטע־ איז געדען נאך צונעבינדן צו דעד עדד. זופעװ־צ״ט האש עד געקאנט םאד- לאץ די סאבדיק אץ אדבעטן אץ םעלד. דעד ״דישעד אדבעטעד איז געצװוננען געװען צו א־בעשן א נאנצן יא־ אץ שטאט. אין די גדײם־־וסישע גובעדניעס האבן אויםנעסעלט אדבעטע-דעדהויסש געשטאלטן פון י. י. זינגעוס ״יאשע קאלב״ אין מאדס שװאוצס קונסם-טעאטעו געצײכנט דײד שאול ראםקץ די נישעװער רביצין סערעלע יאשע קאלב ויאזאר סריד) (יהודית אבארנאנעי) (חנה אםעי) קנה קברן (איזידאר קעםיר>