Literarishe bleter · 1933-05-12 · 19 (12.5.1933) · p. Seite 307

זײט 307 ליטערארישע בלעטער נומ. 19 (470) די רעכטלעכע אנערקענונג פון ײדישן םאלק אין זיין אל. װעלטלעכער נאנצקייטי װעט דעיגרײכט װערן, װען םיר װעלן דאם פארלאנגען און עקשנותדיק באשטײן אויף דעם. דעריבער מוז די ארגאניזירונג םון אונױוערםאלן ײדנטום װערן דער אידעאל פון יידישן פראגראם. צי אזא ארגאניזירונג גײעז מיר םײ ווי, אומאפהענגיק םון אונזער װילן. אבער װעלן מיר די זאך נישט ארגאניזירן, נישט אפהיטן, װעט סוף כל סוף םון דעם ארוים א קריפל. זאלן זיך נישט שעמען מיט אזא יידישן אידעאל די םון אונז, ױאס האלטן א ײדישן נאזניאנאלן אידעאל פאר א קנאפ־ װערטיקע זאך, - אזא שטרעבונג, יאזא באװעגונג אלײן םארמאגט אין זיך א סך םין דער װעלט-איבערבוױנג בכלל. מען רעדט או; מען גרײט זיך איצט צו א ײדישן װעלט־ קאנגרעס, אבער װאם קען אט דער- קאנגרעם זאגן? אדער װײםער לאטעס אויף לאטעםי לויטן געװײנלעכן שטייגער, רעזאלוציעם, הילםס־ קאמפאניעס, אדער ער מוז אנמערקן א ריכטונג און א פיאן, א װעג - װוהיןיגײען מיר איןידער װעל״ט! און נ־שט נאר אנמערקן, נאר אויך אנהויבן די ארבעט, ארגאניזירן זי. נישט געגעבן דאם, װאם זי הןט געדארםט גצבן, בלויז, וױיל עם האם געפעלט די ויוייטערדיקע פערעםפעקטיװ פון דער ארבעט אויף ידורות. אויף זןט דעם באזיס װעט אײך קענען אויסװאקסן און םארפולקאמען זיך די ײדישע קולמור. אוינזער םך־הפל איז אזא: א) קײנע טעריטאריעס און סוראגאטן פון מלוכות װעלן דאס ײדישע פאלק נישטי אויסלײזן. ב> מיר זענען ןזן אונױוערםאל םאלק און אזא װעלן מיר בלייבן. דאס איז אויך די צוקונפט פון אנדערע םעלקער. ג> די יידישע קיבוצים װעלן דערגרײכן צו רעכטלעכער אויטאנאמיע, מצן זײ װעלן אלײן אויטאנאמיזירן כאטש טײלוױיז זײערי םאציאלן לעבן. דערצו איז אוםבאדינגט נויםיק אײנצופירן אין יידיישן לעבן דעם לאנדװירטשאפטלעכן עלעסענט. די יידישע קולטור איז א טײל פון אט דער גאנצער נעבײדע. זי איז די נשמה פון דעם גאנצן אירגאניזם און איר גורל איז םארבוגדן מימ אט דער גאנצער באװעגונג װי א נשמה מיט א גוף. אן איר װעט די גאנצט באװעגונג בלײבן םויט, אבער אן־ אטי דער אלװעלטלעכער ארגאנ־זירונג פון ײדישן פאלק, בלײבטי דיי ײדישע קולטור א נשמיה אן א גוף, אן אן אחיזה. אן אן אינהאלם. ד' ע ר פארחלומט װיגן זיך די שטילע טוירן. די שטילע טוירן םון דער מידער שטאט... און דורך די מידסטע גאסן גײט םארלוירן דער שטילסטער בעטלער נאך זײן שװערן טראט... ער גײט אזוי, דער נביא און דער קנעכט, אין שמײכלענדיקער בלינדקײט טיף ם..רזונקען, צום מידן גאנג פון טײך, זיך אנצוטרינקען מיט נאכט, דער בלויםטער פון די בלויע נעכט... איצט זעט זײן בלינדקײט און די אוירן הערן דעם שסילן זיפץ פון סאלנדיקע שטערן, װאם פאלן אויף מײן טרויעריק הארץ... 1933 א. נ. שםטנצסל / בער?,! פדילינג פון די ארויסגעװיקלסע פרישע בלעטלעך טריםט גיפט אין די פארשיפורטע פארבן, די זון אויבן איז דער גאלדענע בעכער — אויסטרינקען ביזן דנא — — און שטארבן: יא, יא, יעדער פרילינג איז א װונדער — — װי ס׳װיקלען און װאקלען ליכטיקע װײטן: יעדעם קינד א צעטאנצטם מיט זון איז א נם פאר קומענדיקע צײטן. נסים, נםים — זײ םאלן איבערן קאס, שיכוריקע צעפלאטערטע םרילינג־בליסן! א, די קינדער, די פארשפילטע אץ זון, װי אזױ קאן מען זײ כאטש באהיטן! ל י םענדל נײגרטשל / ן?י/ דאס איו דער אוונט דאס איז דער אװנט: שטילער, אנגעלענטער ▼ י י װערט גאר די װעלט אץ יעדעס הארץ קלאפט נענטער. אץ מידער װערט אין בלוט דער גאנג פון טראפנס אץ גרויס די שטילקײט, װאס ליגט מיר צוקאפנס. װײל כ׳האב געטון דאס װערק, װאם האט באפוילן דאס גרױסע ליכט, װאם ליגט אין מיר םארהוילן. און טיפער נײגן זיך די האריזאנטן אין גרויסער בלאקםט צו דעם אומבאקאנטן און שטילן גאסט, װאס בינדט צונויף די גארבן. דאס לעבן װערס געהײליקם נאר םון שטארבן... מיס ליבשאפט רינט די שטילקײט םון מײן װיע... איז גרײט דיך, הארץ, צו טונקעלער נםיעה; און שםײכל טיף מיס דריםלענדיקע אויגן צום זאטן הארבםם און צו די םולע סטויגן, אץ צו דעם טוים, װאס האט זיך נישט םארשפעטיקט, װי אט דער סאד, װאס אטעמט טיף, געזעטיקט םיט צײטיקײט און זון - און װיל שוין שלאפן... דאם איז דער אװנט... 1932 ווינער אוונט דאס איז די שטילסטע שטאט פץ אלע שטעט: עם אװנטיקט. די םענטשן װערן מידער. דער בעטלער האט אחיםגעשעפטשעט: שפעט... און קלויבט צונויף די םעלנדיקע גלידער: א סום, א שטעקן אץ צװײ~קרומע הענט... באלד װעלן זיך צעשארן בלײכע שאטנם און םײערלעך צעװיגן אױף די װענט...