Literarishe bleter · 1933-05-12 · 19 (12.5.1933) · p. Seite 306

ליטערארישע בלענחנר נום. 19 >ס47) זײט 306 אלץ שװאכער און שװאכער. שוין בײם הײנםיקן טאג איז די דאזיקע כ/ומרשטע סװוערענקייט כמעט א םיקציע. די עזנם םארםע םון פלוכות װי זעלבשטענדיקע נאגיאנאלע און פאליםישע ארגא• ניזאציע גײט אונטער און נישט געקוקם אויף דעם, װאס זי װערט אײנגעהאלסן מיט די נרעסטע אנשטרענגונגען, םוז י זי און ד װעט אפשטארבן. און פארקערט יװערט אלץ שטארקער אין בא• װוםטזײן פון דער מענטשהײט דער דראנג נו נאביאנאלער םארבינדונג אומאפהענניק פון מלוכות. קײנער װעט דאס ײדישע םאלק נישט אויםלײזן סון זײן פײן. קײן זאך װעט עם נישס .ראטעװען׳, כל-זםן עס װעט זיך אלײן נישם ארגאניזירן אין זײן גאנצער םארשפרײטוננ איבעד דער גארער װעלט. און םארקערט װעט עס יא געשאסן װערן, װעט דאס ײדנטום װערן צו א כוח און גו א מאראלישן םאקטאר פאר דער אויםלײזונג םון דער מענטשהײט. וױ דארף מען זיך סארשטעלן אט דעם איבערםעריטאריאלן ײדישן נאציאנאלן םארבאנד. ראשית כל מוז זײן א רעכטלעך-אנערקענטע קערסערשאםט, װאס זאל רעפרעזענטירן דאם װעלט-ײדנטום. זאל עם זײן״אין פארם פון אוניװערסאלע קאינגרעסן וכדומה. די דאזיקע קערפערישאפט פירט אן מיט די פאליםישע ענינים פון אלע יידישע קיבוצים, זי 'רעפרעזענטירט זײ און ןןרגאניזירט אויך די אינעװײניקסטע ענינים. יעטװעדער קיבוץ באזונדער דןןרף הןובן זײן אויםאנאמיע אין די ראמען פון זײן מלוכה. כדי די דאזיקע אויטאנאמיע זאל האבן ןן םםשותדיקן װערט איז גויטיק, אז די ײדישע בןןפעלקערוגג זןןל זײן לכל• הפחות ע כ ו ו א ס מ ע ר אויטאנאם אויך םאציאל, דןןסהײםט, זי זאל אין יעטװעדער לאנד םארימאגן נישטי נןןר ןן םןןרםיםלער• קלאם, נאר אויך פראדוצירער. דער דאזיקער םןןקט איז ןן וױנקל• שטײן אין דער גאנצער רעארגאניזאציע םון ײדישן לעבן. אין גאנצן קאמף קעגן ײדן איז דער קאנקורענץ-מאםיװ םין אויםגע• שטאנענעם נישט ײדישן מיטלטטאנד א װיכםיקער קװאל. אבער דער לאנדוױרטשאפטלעכער עלעמעגט איז אונז נויםיק ינישט אזוי, כדי אפצושװאכן דעם אנטיסעמיטיזם, װי צו שאסן און אײנהןןלטן דעם אײגענעם פרצוף. דער םארמיםלער-קלאס איז און מוז בלײבן סופענדירט, ער מוז ציען צו צעשטערונג און צו צעברעקלונג, ער איז נישט קײן בןוזיפ, װאם אײף אים זאלםען קענען בויען ןן נאציאנאלע ארגאניזאציע. דװקא לאנדװירטשאסטילעכע גרופעם, שןוסנדיקע, װןןם זענען נישט להוט יעטזזעדער באזונדער נאכן קונה און פןןםן זיך צו צו זײנע מאנירן, דװקא אט אזוינע 'גרופעס קענען העלםן דעם באזיס פון א פאלקס-לעבן. און בכן איז סאר אונז די שןיםונג פון אזוינע גרופעס אזוי װיכטיק און דרינגענד. אבער נישט זײ, וױ אנדערע, דאס איז נישט דער אלף און תיויםון דעם גאנצן פראגראם, דאס איז בלויז אײנער פון די װיכטיקםטע באזיסן, יעטװעדער לאנדװירטשאפטלעכער פונקט דארף זיך םילן וױ אײן שטיק אין א גרויסצר געבײדע, װאס דארף אויםגעבויט װערן, װי א װארצל פון א ברײט צעצװײגטן בוים, אבער נישט וױ א צװעק פאר זיך גופא. עם הײסט נישט, אז מיר דארםן זיך נעמען .ײדישע דער• פער׳ םון פויערים, ענלעכע צו די שכנותדיקע, אפגעשםאנענע, ארעםע. לגםרי נישט. בכלל איז דאס הײנטיקע פויערישע דארף אפגעשטאנען, צו פרימיטיװ לגבי ידער מאדערנער אינדוםטריע און צױויליזאציע. מיר מײנען דא א מאדערנע מעכאניזירטע לאנדװירטשאפט. דװקא װײל די יידישע באםעלקערונג םארםאגם נישט די פויערישע רוטין און טראדיציע, קען זי גיכער און בעסער שאפן א מאדערנע לאנדװירטשאפט, װאם זאל דערשטיקן דעם ארבעטער, נישט ארײנטרײבן אים אין א '.פויערישע הויט׳• די ארגאניזירונג םון דער זאך םאדערט א םך ענערגיע, אנשטרענגונג און מי, און דער עיקר אייז דא נויטיק א םארוי• םיקער באװוםטזײן פון די צילן און אן ארגאניזאציע. נישט קײ, נדבות אויפצוהאלטן די אונטערגײענדיקע פארמיטלערישע פרנסות, װאם אויף דעם האט מען די לעצטע 15-12 יאר םארװענדעם אין מזרח-אײראפע גראנדיעזע סומעס, נאר א רעארגאניזירונג פון די ײדישע םאציאלע יסודות. אט דיאס דארסןי םיר איצט האבן, און דערםאר איז עס איצט אזוי אקטועל. אבער עס איז בשום אופן נישט קײן צװעק פאר זיך. ארגענטינע האט אונז די צרה איז אבער, װאס ביז צום הײנטיקן טאג לאזט זיך כמעט נישט פארמולירן און קאנקרעטיזירן אט דעם אידעאל פון אן איבערטעריטאריאלן װעלט-פאלק. שײן גאר פון אנהויב אן נאך אײדער די' ערשסע אידעיישע ,אוניװערסאליסטן׳, די אידעאלאגישע אזוי-גערופענע אסימילאטארן, האבן באוױזן צו שאפןידי קלארע באװעגוננ אין אנמערקן אירע פארמען, איז געקוםען די בורזשואזע אסימילאציע אין אײראפע און אװעקגע• םירט אויפן װעג פון אונטערגאנג. דאס זעלביקע האט זיך איבער• געחזרט מיט די שפעטערדיקע עש-עולם-באװעגונג, די סיימיסטן, פאלקיםטן א. א. װ. עס איז עד-היום נישט קלאר צו װאס צו שטרעבן, פאר װאם קעמפן, וױ אזוי דאס ײדישע לעבן ארגאני- זירט זיך, װאםעריע פאליםישע, םאציאלע און קולטורעלע םארמען זאל מען זיך״ באםיען צו שאפן״, כדי דאם ײדישע לעבן זאל א״רגאניזירט זײן און זיך קענען פעסט האלטן. ערשטנס, איז אזא פראבלעם אין דער װעלם-געשיכטע אינגאנצן א נײע. מיר האבן נישט פון װעמען זיך צו לערנען, פון װעםען א םוסטער צו נעמען, צוױיטנס, שטערן אונז די סיטואציעס אין דער װעלט. איז די צײט א ליבעראלע, איז די קאניוקטור א גינסטיקע, דעסאלט װערן ײדן פארביזנעװעם און מען טראכט נישט װעגן מארגנדיקן טאג. איז די צײט א שלעכטע, רעאקציע, רעפרעםיע- דעמאלט סאלט אן א יאוש, און עם לאזט זיך נישט טראכמן װעגןי אקטױון שאיפן און בײען. עס בלײבט אבער א מיסטישע האפענונג אויף א םשיחן אין דער אדער יענער געשטאלט. איז דאס װידער אמאל דער צױניזם, אדער - די סאציאלע רעװא• לויציע. פונקט װיי די לעצטע װעט אראפפאלן םון הימל א םארטיקע און אלע אירע דעטאלן און אײנצלהײסן, און װעט שוין ב מ י ל א אלץ מיט אן אנדער צודעכט מאכן; פונקט וױ די םאציאלע רע• װאלוציע איז נישט קײך ארגאניזירטער פראצעס, װאס מוז דװקא איין די פרטים אויסגעט ריאגן װערן און צוגעגרײט אין געדאנק און אין פאקטישן לעבן. דאס אלץ זענען די חבלי-לידה פון א נייער אידעע, װאס מוז קומען, װײל קיין אנדער אויסװענ איז נישטא, נאך מער - װאם איז שוין דא אין זײן עמבריאנאלן צושטאנד, װאס פולסירט שײן אין אונזערילעבן, עם האט אבער נאך נישט קײן באװוסט־ זײן. עס איז א געדאנק אין זײין דיפוזער, פארבאװוםטזיניקער סטאדיע. עס גײט פאקטיש שוין אן אן יארבעכ םלן יידישן םאלק אין אונױוערסאלן מאסשטאב. א 'גראנדיעזע הילפס-ארבעט איז דורכגעפירט געװארןי בעת און נאך דער מלחסד,; יעטװעדער פאליטישע געשעעיניש אין א װאסער עם איז ײדישן קיבוץ רוםט זייך אפ אין דער גארער ײדישעד וזעלט. איך רעד שוין נישט װעגןי אונױוערסאלן כאראקטער פון אונזער ליטעראטור, קולטור בכלל, פון א ייװא אדער אפילו פון דעם יידישן פען-קלוב מיט זײן, אמת, בלויזידעםאנסטראטױון אינהאלט. אפילו די טראגעדיע פון דייטשישן יידנטום וױיזט, אז םיר זענען, נאך מער - אז מיר ק ע ג ע ן זיין א װעלט-םאלק מיט א נרײםער װאג און כוח. דער קאמף פון דײטשישן םאשיזם קעגן אונז, איז אײגנטלעך געמאלדן געװארן טאקע אט דעם אלװעלט• לעכן ײדישן פאלק און ד״אס פאלק יהאט אים א״ויםגענומען. װאלט אויך די רעאקציע קעגן אט דע״ם אנפאל געקענט זײן װירקזאםער, נאך ריכטיקער - דעפ ע״צם אנפאל װאלט געװען אײנגעהאלטע• נער, ער װאלט נישט אנגענומען אזוינע פארמעס אין אזא מאם• שטאב, םעןי װאלט זיך ימיט אונז גערעכנט״ װי מיט אן עקזים• טירנדיקער מלויכה. םיר װאלטן אײך רעאגירט װי אן ארגאניזירטע קערפערשאפט. מיט איין װארט, צי מיר װילן, צי םיר וױלן נישט - מיר גײען דערצו צו װערן אן ארגאניזירט װעלט-פאלק, די נײט טרייבט אונז צו דעם. מיר גייען אבער צו דעם אן א פעסטן װילן, אן א קלארן פלאן און דאםישטערט אונז. אינדעראםתן אבער מוז עס ו״וערן אונזער איד״עאל און עם איז װערט. דאם איז די םארמע םון דער םענטשלעבער ארגאניזאציע אין דער צוקונפט, 'און מיר מוזן דא װילנדיק - נ״ישט װילנדיק זײן די ערשטע. עס איז שוין לאנג אריבער די צײט, װען מען זאל מורא האבן צו געהערן פין אײן זײט צו א מלוכה און פון דער צװײטער זײט צו אן איבערטעריטאריאלן נאציאנאלן פארבאנד. דאס איז שוין געװיארן א סאקטי סאנקציאנירט אפילו דורך דעם קריפלדיקן פעלקער־בונד אין דער פארמע״םון מינדערהײטס• געזעצן. דער עצם באגריף םון סײוערנעקײט פון מלוכות װערם