Literarishe bleter · 1933-05-05 · 18 (5.5.1933) · p. Seite 297

זײט 297 ליטערארישע בלעטע ר נומ. 8ו <469) ״י״,- וו/ב7*ט=ל־טעראטגר א יאר ליטעראטור אין ראטנפארבאנד עס א-ז נעדןו־ן א •ןןד ז־נט עס איזא•; דאשנשאדבאנד פינאנדעד• נעלאזס גע־וארן דע־ .־א*ש' ודזםרענד־עזע אםזןצ־אצ־ע *ין *־*ןרע• טאדיזזע שדייבעד). אץ ציזאםענהאננ דעדם־ט זעדן געםאבש אין דע־ םאלעטיםעד פ־עםע םן־־העלען, דאם דא־ טא־גאננענע יא־ האט גענעםן דע־ ד־ם־שע־ םאלנט־שע־ ליטעדאש־־. א־נער טזן די כאקאנטע םאדעט־שע שד־טששעלעד םערידאנאװםקי מאבש א ט־וי• עדיקן םך-הבל *ון דעם יא־. ״םען האדף זאגז אטן — עזדייבט עד אין דעד ״ר־טעדאםידנאיא נאזעםא״, - אז א״םעד א־ניקע גאנץ- באד״טנדיקע דערק װי די דאפאנען טין שאלאבאד, לעאנאד אדעד נאדיקאד-ם־יבאי, האט דאם טאדיקע יא־ אויף דעש ליטע־אטו־• שראנט גענעבן םער האשנוננען, א־דע־ דע־נ־״בונגען׳. ערינערונגען פון ג. ב. םליאזבערג אין פא־יז איז דזדך דעש קאם־שעט צי ט־ע־ן דעש 70־שן געבוידנטאנ פין באדיםשן ״דיש־־ישישן טוע־ ג. ב. שריאזבעדג אדויםגענעבן נעדאדן צד״ גרו־םע בענדעד עדינעדונגען שון דעש ױבילא־, אינטע־ דעש נאםען ״םאשירוננען םין פאדגאננענע יאדן — שא־צ״בענוננע) פין א דוש־שן ״ד׳ (אין דעד רושיעזעד סם־אך)• די צז״ בענדע־ הארשן 640 ז״ט;. ד■ זבדונוזז הויבן זיך אן שזן דעד םדיע־ ױגנט שזן נ. םליאזבעדג. עד איז נעדמן א זון שזן אן אדעםען םדםד אין םארשאדע• צז 12 יאד ש־עט ער אר״ן אין גיםנאײע, סםעשעד ~ אין םעשעדבידנע־ אינידע־ש־שעש. טיט דעד צ־ט םאדנעםש ם״יאזבעדנ א־נעש שון די אננעזעענששע ע־טע־ צדיסן די פעשע־בז־נעד י־־יםטן אזן איז א־נעד שין הי חשיבםטע בלר״םזע־ ב־ ״דן אין צא־יסן רושלאנד. עד איז א ש״־נט שון באדאן גינזבורג. עד סט־ש אץ דע־ סש־ץ שזן די שעטע־״ודגעד שילאנש־אםיסע אין נעזערסאששלעבע אינסשיט־צ־עם. — די זברונות דע־ן געענדיקט ב״ש שוף םזן 19־ט; י׳ה. עש זעדט געגד״ש דעד דדיםעד באנד, װאם ־עט דעדצ־לן די ד־שע־דיקע שאש־דוננען םזן דעם לעבן שין ג. םל־אזבע־ג און שין דעם ״ד־סן רעבן א־ן דושראנד. — ״דאן קישאט״ מיט פ. שאליאפין אץ שא־ס־דענע רענדעד דעדש א־צט א־גאניזידט א נ־ע־ טאן־ם־לם ״דאן קישאש״ סיט דעם בא־יםטן ד־םיסן זינגע־ ש־אדא־ סאדיאשץ א־ש דאן ק־סאש. ש׳א־ז געסאשן נעדא״ן אוישן עקראן א גרוישע ט־אג־שע נעסשאלש. ש׳זענען געבדאבם ז״ער ש־ר א־נטעדע־ םאנשע עשיואדן, דאש נא־ דע־ ם־רם א־ז בבח ז״ א־״נצוב־ענגען. דאש א־יםנעצ־בנשע סייר און די באצו־בעדנדיקע סש־טע םון ש. סאר־אםין דוםן א־־־ם נדוים באנ־םשע־ונג. א באזינדעד סשא־קן רוסש םאבן די לעצשע םאםענשן שזן דאן ק־סאטש לעב;. — דעד *־לם א־ז דעזס־ם־־ט דודך נ. באבשש. באראן האנרי דע ראטשילד שעגקט א גרויםע זאמלונג דער נאציאנאלער ביבליאטעק אין פאריז בא־אן האנדי דע דאשס־לד האש אדעקנעשאנקען דער נא־ ציאנאלע־ ביבל־אטעק אין םאדיז א ד״בע זאפרונג שזן אויטאנ־אש;, דע״בע ע־ האש נעקר־בן ש־שציק יאד צ־ש. ד־ זאם״־נג באסש־ט שץ 5000 דאק־שענש;, ב־־ף, םאנושק־יםטן, דאם האבן א ס־בות צי דע־ נעש־בטע שזן ל־טע־אשוד, װיםנסאשש אץ ש־ידאזאם־ע. אץ ח־דס ױני דעש שא־קוםען א־ן דע־ ב־בדיאטעק אן א־־שסשעלוננ שץ די ארע דאקוםענט;. באי זשעלענםקי באקומען די װארשעװער ליטעראטור־ פרעמיע דע־ באריםטעד םוירישעד סדיםטסטערע־ אין איבערזעצע־ שזן דעד קראשיסעד ש־אנצויזיסעד דיטעדאטור באי-זשעדינםקי האט באקומען די ה״-יאדיקע ריטעראטזד־פ־עםיע שזן דעד סטאש-װאדסע. די עגדעקעם האבן אויםגעהײבן א סא־שע העצע קענן באי זשע- ר־נשקץ א־יף דעד *׳עצטע־ ז־צזנג *זן ־א־סעזע־ סשאט-דאש. דער נײער ״םימפליציםימום״ ט־ט דעם באריטטן טינבענעד םאטידיסן זסודנאר ״שיםפל־צי־ שיםום״ איז געסען דאם זעדבע, װאש םיט דעם ״בעדיינעד שא־ נעבלאם׳. לכתחילה א־ז דעד זסודנאל םאדבאטן געװאלץ אויף אן אזםבאסטיםםער צ״ם, װ״י עד האש זיך דעדלויבט צז שא־עשנםרעבן א״ניקע פאליטישע קאדיקאשוק, — אפ־ נאנץ פאדזיבםיק, אבעד אלץ אין דעד ליבעדאר-דעםאקראשיסעד שדאדיציע שץ דעש ארט• באקאנטן ״םיםפריציםיםום״. די םאבש אבע״ האש נעשונען, אז פען קאן נישט א־נגאנצן אוםבדעננען א װאבנשדישט, דאש האט זיך נעסאםן אזא נאםען נ־סם נאד אין ד״טסראנד, נאד אץ דעד גאנצער דעלט. װאש םאד א ענדערזננען עם זענען שארגעקוםען אין דעם שאדלאג אין אץ דע־ רעדאקציע — איז אוםבאקאנש. דעד זשו־נאר האש זיך באדיזן, אבעד עם איז אין אים נעבליבן בלויז דעד נאםען ניסט םער. די צ״בנוננען, דער אינהארש איז רויטן ג״םש און בא־אק״ םער םץ דעם היםרע־יזם. הבלל, הישלעדיזם א־בעד אלעם! לענינגראדער עפנטלעכע ביבליאטעק די לענינג־אדעד עםנםלעבע ביבר־אשעק שאדםאגט איצש א 5 םיריאן ביכעד. נאד די ביבר־אשעק פון דעש בר־טיסן םיז״ קאנ־ קז־־דט םיט דער לעניננ־אדער ביבר־אטעק אין דע־ צאײ ביבעד. אץ 1932 האבן די ביבליאטעק באזזבט א 50 שויזנם ל״ענעד. יעדן םאנ אײבעטן אין דעד ביבליאשעק ביז 2 טויזנט םענטסן. שוין א םעסה םון צז״ יאד, װי עש זע־ש געשירט די אדבעט צונוישצוסטעדן א ם־ששעםאטיסן קאטאראנ ־לו־ט די שא־סידענע געביטן פזן װיםנ״ סאפם. עש שילם ז־ך א גדויםעד םאנגד אין אדט. די ביבעד-סאנקען ענען איבעדםוים. מאקם רײנהארדט צערײםט מיטן איצטיקן דײטשלאנד װי באקאנט א־ז שאקש ד־נהארדט אדעק פזן ד־טסראנד. עד נעשינט זיך איצם אין ז״ן װ־לע נעבן זארצב־־ג, א־ן עשש־״ך. עד גיט איצט צו װיש;, אז ער טוט נאך דעם ב־ספ־ר שץ פ־אש. א־נשט״ן און זאגט זיך אפ שון דעד ד״טסער בירגע־סאשש. עם עקדם א־ם נישם נאר די פאדיטיק פון ד• נאצים, נאד אויך די שםעלוננ, װאס ז״נע שריעדד־קע שד־נש אץ דע־ ד־שסע- טעאשע— דעלם האבן אנגענוםען. ז״ שװ״נן ארע אץ נעםען אן דאם או־םסליםן פון אלע ״דן פץ דעם ד״טשן טעאטעד ארם נוש, א־ן פ־אשעםטידן אש־לי נישט. — פאקש ר״נהאדדם דעש אויששידן אץ חודס אויגוםט אין זאלצבזדג אין א נ־עד שא־ם געטעם ״שאיםש״, דאן שא־ם ע־ ק״ן ראנדאן, און פץ דאדט ק״ן אטע־יקע. - די יררשה פרן גאלםװארטי דעד נישש-דאנג שא־סטאדבענעד דאםאניםש גארםדא־טי, דעד שארזיצער שונם אינםעדנאציאנאלן םען-קדוב אץ לאנדאן, האש אובער״ נעלאזט א שאדםעגן םזן ק־יב 90 טויזנש שונש. דעד נרעםשע־ ט־ר שין ז״ן שאדםעגן ג״ט א־בע־ צי ז״ן אלפנה. א־ן דע־ צדאה פזן נאלסװאדטי איז צדישן אנדע־ן אננעװיץ, אז ק־ץ ש־ם ביאגדאםיע דעגן אים קאן נישט שאדעשנטיעבש דערן אן דעד ש־יע־דיקעד צושטיטינג שץ ז״ן פדוי. נאך דעש טויט שין ז״ן ש־וי, דעט ז״ן שאיםענן אדיבעד צו ז״נע פליטעניקעם. אינטערנאציאנאלע הינא ־ אריםשטעלרנג א־ן פאד־ז דע־ט דעם 15־טן ױלי נעעשנט אן אינשע־נאציא־ :אלע קינא״אי״םסשערוננ. ם׳אױ אייםגעש־לט נעדאדן א ג־ויםעד *לאץ פאר דעד אויםסטעריננ, דעלבע דעט באסט־ן פון עטלעבע ט״לןנ די שאדש״דענע עשאפן פזן דעם *ילם. ם׳װעלן באזיזן דעדן די אלע א״נצלה״םן װי ם׳דע־ט געסאשן א שילם. ם׳דע־ט א־נגע״ א־דנט א טעאשער אונטע־ן היםד שאד 10 טויזנט טענששן. באדוםשע ־עושישערן װעלן ב״ דער באש״ד־קוננ שץ קינא־באריםשק״טן ״דד״ען׳ םצענעם שאד דעם עירש.