Literarishe bleter · 1933-05-05 · 18 (5.5.1933) · p. Seite 296

ליטערארישע בלעטער נומ. 18 (469) זײט 296 מיך דאס געפיל פזן פרײנטשאפט. דער אונטערשײד איז אין דע־ דיססאנץ פון יראת־הפבוד. פרץ איז געװען קרוב דרײ מאל עלטער פאר מיר, בעת מיט מארעװכקין בין איך אין אײן יאר, אין דערזעלבער שטאט געשסאנען צום כריזױו. און ביידע זענען מיר אויסגעלײזט געװארן נון גוישקע הענט צוליבן זעל׳ ביקן יחום: מיר זענען בנים׳יחידים: איך אז איך זאל שטארק װעלן, קאן איך מיר אויך באלײדיקן, װאס אברהם מארעװסקי װיל נישט אראפשלינגען מײנעם א חברשן װיץ. איך װעל דאס אבער נישט טון. װײל — איז זע איצט איין — מארעװסקי האט טאקע געקאנט זיך באליידיקן אויף א װיץ. דעם מענטשן קומט אוים לעצטנס צו פרעגלען זיך בײ דער ארבעט בײ אזעלכע משונהדיקע באדינגוננען, װו יעדער געפיל פאר הומאר, מוז לײדער, פארלוירן גײן, װו יעדער אומשולדיקער װיץ קאן װערן אויפגענומען װי א בײזער שםאך מיט א י&פילקע און אפילו פארשאפן א טיפע װונד פון דעם געפיל, אז געשמאכן האט ■י האנט פון אן אײגענעם םרײנט. איך האב דאס נישט גענומען אין אכט בײ מיין װיצלען זיך, און איך אנטשולדיק מיך. א7טער ק-עציזעע געבן טורקאװן די מעגלעכקײט זיך אויםצושפילן סאלא. מיט װאס זשע איז דער װיץ בײזװיליק? נו — און דאל׳ מאטאװ — זכרונו לביכהז דאלמאטאװ האט טאקע צום ראלן׳ אפעסיט גא־ קײן שײכות נישט. דאס האס מארעװסקי אלײן אסאציאירט. נישט מער — ס׳איז א צװײטע אומשולדיקע שװאכי קײט מארעױסקיס: בײ יעדער געלעגנהײט צו רעדן װעגן זײן טעאטראלישן לערער און דערמאנעז אים צום גוטן. אלע פרײנט און באקאנכע ײײםן שוין פון א מארעװםקיס שװאכקײט און שמײכלען גוטמוטיק. װעמען טוט ער דען שלעכטס דערמיטד און װערט דען אברהם מארעװסקי קלענער אין אונזערע אויגן, װ.ן ער האלם זיך ביי זיינע שװאכקייטןי צו־װאר: אויפן הימל װעט מען אים דאס קײן מאל נישט מוחל זײן - מארעװסקין, װאס אים האט אין מיין פאל פארפעלט דאם געפיל פון הומאר, בנוגע זײן פערזאן: חוזקזו פאר מיר איז אברהם מארעװסקי פיל מ.ר, װי א שוישפילער, פונקט ווי פרץ אין ויין צײט איו געװען פאר מיר פיל מער, װי שריפסשטעלער. איך װעל נישט איבערטרײבן: זײ זענען געקנאטן פון אן ענלעכן ט״ג. פון װעלכן עם װערן בכלל געקנאטן פערזענליכקײטן. מיט א. מא׳ רעװסקין, פונקט װי אין זײנער צייט מיט פרצן, פארבינדט י * א 9 0 געקומען שפאצירנדיק אויף די לאנקעס אריבערצוגײן א קלײן װאסערל, און די מײדלעך האבן זיך דערפאד געשראקן, האט זײ פרץ גענומען ״אויפספיל״ און אריבערגעטראגן. מען הזןט װעגן דעם דערצײלט אין שטעטל און געטראגן האס אויף דעם יונגן פרץ. װען מ׳האט נאך פרצס פאנאנדערגיין זיך מיט זיין םרוי, געפרעגט זײן שװעריגבריאל יודל, פאר װאס דאס איז געשען - האט ער געענטפערט: איך האב געװאלט *אן איידעם װאם זאל אםאל פארפעלן א מנחה-דאװנען, אבער ער זאל גארנישט דאװנען, דערויף האב איך מיך נישט געריכט'. אפט איז געװען א שטאט פון השכלה, אבער נאר צוױי פון די אפטער משכילים האבן געהאט א נאמען װײט איבער אפט, אין דער דעמאלטיקער'השכלה-װעלט. דאס זענען געװען: פרצם שװער ר׳ גבריאל יודל ליכטנפעלד א מאטעמאטיקער, אן אסטרא• נאם (ר׳האט אויך ארויסגעגעבן בשותפות מיט פרצן א ביכל לי• דער און פאבעלן א. נ. ,םיפורים בשיר ושירים שונים״) און ר׳ נטע שפירא, א העברעישער דיכטער, מיטארבעטער אין ״הצפירה*. אט די ביידע משכילים האבן זיך סשדך נעװען מים זײעיע טעכ• טער פון דער צװײטער גרעסערער השכלה-שטאט, זאמאשטש. דער אײדעם פון ר׳ נטע שפירא, א קלײן דאר ײדעלע, טוביהלע װײס, האט נישט געקענט הערן'פרצס נאמען: ער איז שטענדיק געװען א גוי - האט ער געטענהט - א שװארצער יונג, האט יעדן אין חדר אנגעטון צרות, און זײן מומער נאך איז געגאנגען אויף דער גאס 'שפאצירן מיט א הונט. און די טאכטער פון ר׳ נטע שפירא האט זיך געברוגוט: װיים איך װאס מ׳מאכט אזא צימעס, פרץיימײן טאטע האט געשריבן שירים פון קידוש-השם, װי אזוי ײדן האבן זיך מוסרינפש געװען פאר ײדישקײם (געמײנט דעם ״שיר המלחים״ געשטיצט אויף א פאקטישער געשעעניש, װען צװײ ײדישע מאמראזן האבן זיך געװארפן אין טײך אין צארס אויגן און נישט געװאילט זיך שמדן בכדי צו באקומען אן אוים• צייכנונג), און פרץ שײיבט עפעס חסידישע מעשיות, נארישקײטן- נאר װער פארשטײט דען הײנט עפעס?! אזויפיל איז מיר באקאנט װעגן פרצם זײן אין אפט, װי עס איז איבערגעבליבן אין מויל פון פאלק. איך גלויב, אז מ׳קאן אין אפט 'אויפזאמלען נאך םאקטן צו פרצם לעכן אין דער דאזיקער שטאט. יד/ייא? ןןארםם?}] פ ד ץ א אין ״מיינע זכרונות״ דערציילט י. ל. פרץ, אז זײן פאטער איז געקומען צופארן און האט אים אנגעזאנט א בשורה, אז ער פרץ, איז געװארןי א חתן פאר דער 'טאכטיער פון גבריאל ױדל ליכטנפעלד פון' אפט. פרץ האט טאקע געלעבט אין אפט עכלעכע יאר (דאכט זיך, 6 יאר> אלס אײדעם פון ג. י. ליכטנפעלד, ביז ער איז זיך סיט זיין פרוי פאנאנדערנעגאנגען. די דאזיקע צײט האט זי- כער געלאזט טיפע שפורן אין בײגעטראגן פיל צו דער געישטאל• טוקונג פון שפעסערדיקן פרץ. דער דאזיקער צײט-אפשניט אין זײן לעבן איז װײניק בא• קאנט. אויף װיפל מיר איזי אויסגעקומען צו לײענען װעגן פרצן, האב איך נאכנישט באגעגנט קײן ידיעות װעגן זײן לעבן אין אפט. איך גיב דא איבער עטלעכע מעשיות װעגן פרצס זײן אין אפט, װעלכע מען דערצײיט דא. אין די ימיפ ניראים פלעגט מען אין דער אפטער שול אויםשיטן הײ אויפן דיל צים דאװנען. װען מ׳האט פ־צן, װעל- כער האט דארט געדאװנט, אויפגערופן אין יו״כ צום םפר, האט ער אויף דעים ״בעביר שנדר׳ געענטפערט: ס1 קערץ האבער. אז דער גבאי האט זיך שטארק פארװונדערט, האט פרץ, אנװײ• זנדיק אויף די מתפללים געזאגס: אפילו פערד קענען דאך אויך אויף בלויז הײ נישט אויםשטײן... אין די ימים-נוראים אין שול, װען דער גאנצער עולם האט פיום געדאװנט, איז פרץ געשטאנען אויף די שטיגלעך בײ דער טיר און אנשטאט א מחזור האט ער געלייענט א בוך. דער פרומער עולים האיט שנאהדיק געיוקט אויף פרצן. װען מ׳האט באמערקט, אז ער אייז אסילו צו כורעים אויך נישט געפאלן, האט אײנער א בעל-עגלה, ברוך, אים צוגעװארפן א שטענדער. דער שטענדער האט געטראפן אין פרצן און אים צעשלאנן א ״זשעברע״. דעריבעל-עגלה האט שוין פון דעמאלט אן געהײםן אין שטאט: ״ברוך זשעברע״. צו יענער צײט זענען אין אפט געוזען דרײ לערערינס■ מיידלעך. מעגלעך, אז דאס איז געװען דער פײליש-פאטריאטישער קרײז פון נאטאליא זילבער, װעלכע איז ערשט נישט לאנג גע• שטארבן אין װארשע. פרץ האט מיט די מײדלעך ארומגעשפאצירט. דאס איז גענוג געװען, אז מ׳זאל אים אין שטעטל בארעדן. װען ס׳איז אויס•