Literarishe bleter · 1933-05-05 · 18 (5.5.1933) · p. Seite 295

זײט!29 ליטערארישע בלעטער נים. 18 (469) סס ס מ ק צו מיין גרונט-שטימונג. רעצענזירן האב איך נישט גגקזינט. לויבן אברהם מארעװםקי פאר זײן אנגעשטרענגטער ארנעט, פאר זײן רעזשי און ארטיםטישער קרעאציע אין מײן קאמעדיע? עם װאלט דאך געהאט דעם גאר׳באקאנטן בײ׳טעם פון אינזערע קעגעגזײטיקע גמילת״חסדים: ער שעלט מיך — איך לױב אים. און צופיל האב איך אברהם מארעװסקי צו פארדאנקען, וישט נאר פאר דער לעצטער פרעמיערע, אז איך זאל ריזיקירן בײ עמעצן ארויםרופן א חשד דורך מײנע לויב׳רײד. האב איך, אנשטאט צו זאגן לויב׳רײד, געזאגט א פאר װיצן, אז פרי־לעך איז מיר געװען, (דער היפוך צו מיין גרונט׳שטימונג), טא פאר װאם נישט דערלויבן זיך א װיץן ערשט - אברהם מארעויסקי האט זיך גאר דערפילט ערנסט געטראפן פון מיינע װיצן און סארעפנטלעכט א גאנצן ארטיקל צוליב זײ. הײסן הײסט עס אזוי גוט: גײ פריינדל זיך מיט א דיכטער און מאך פאר אים פרעמיערעם, װעט ער דיר אפדינען מיט חוזק : דאס טוט שוין מיר באמת װײ, אזוי שלעכט פארשטאנען צו װערן• דא מוז איך שוין אויפדעקן די גענעזע פ־ן אן אומשולדיקן חברשן װיץ, װעלכער קען קײנעם קײנמאל קײן ב״ז נישט טון. װאס איז דען אזא װיץ ז ער אונטערשטרײכט נאר בולטער אײניקע אווזערע שװאכקײטן. צי גילט דען איבעראל א לעבעדיקער מענטס אן שװאכקײטןז און, אױב מיר האבן א סימפאטישע באצ־ונג צו א חבר, צו האבן מיר אים דען נישט ליב אינאײנעם מיט זיינע שװאכקייטן פון אן אנגעזעענעם מענסשן, װײל דורך זיי קאנען מיר אים לערנען און פארשטײן בעםער װי דורך זײן אםיציעלער, שטײפער קרעפטיקייט. און צו קאנען אונז בכלל איטערעסירן די שװאכקײטן פון א מענטשן, צו װעלכן מיר האבן קײן װארעמע באצױנג נישט ז איך װעל גײן נאך װײטער און װעל זאגן, אז אן אוםשולדיקער װיץ איבער א פאפולערער פערזענלעכקײט מאכט אים הײמישער און לעבעדיקער פארן ברײטן עולם, װי א ורינט׳ לעכע אקאדעמישע אפהאנדלונג. און אט איז מײן זינדיקער װיץ אלײן. איך האב, נעמ• לעך, זיך אויסגעדריקט, אז ז. טורקאװ האט מיט זײז קורצן אויפטריט געשאפן אזא געשטאלט, אז מיין פרײנט א. מארעװס• קין, דעם תלמיד פון דאלמאטאװן, זכרונו לברכה, האט עס פארשאפן בײז בלוט אויף דער בינע, פארװאס ער קאן נישט אפשפילן בײדע ראלן גלײכצײט־ק. איז קודם: װען האט עס אים פארשאםן בייז בלוטי — אויף דער בינע. װער האט עס מיר געזאגט ז — ם׳איז מײן אײגענע פאנטאזיע. קײנע פרױואטע געשפרעכן האבן צו דעם נישט גורם געװען. און מארעווםקיס חשד װעגן זײן געשפרעך מיט מיר איבער טורקאװס ראל איז א בפירושער בלבול אויף מײן װיץ, װעלכער האט גאר אזעלכע שארפע נענל נישט. און װאס פאר א חטא איז דא, אז ער װאלט װעלן אפשפילן ביידע ראלן אױף א מאל, אז םען קאן דאס נישטז עס איז בלויז קאמיש, װײל עם שטרײכט אונטער דעם אקטיארישן ראלן אפעטיט. אדער אפשר שטעקט עפעס בײ׳ זעם אין דעם, װען אן אקטיאר שטעלט זיך פאר, אז דעם צװײטנס ראל װאלט ער אנדערש אויפגעפאסט, װען ער האט די מעגלעכקײט זי אפצושפילןז א חטא זואלט געװען, װען, וישט קאנענדיק אפשפילן בײדע ראלן גלײכצײטיק, װאלט א. מארעװסקי, דער רעזשיסער, דעם צװײטנס ראל אזוי צעקאליע׳ טשעט, אז יענער זאל נישט האבן װאם צו שפילן. אבער דא איז דאך פינקט געשען דער פארקערטער פאל: א. מארפ־־סקי האט מאמענטנװײז זיך אלײן אקטיאריש געהאמעװעט, כדי צ $04 0 ח םיט אײניקע װאכן צוריק בין איך געװען פארבעטן קײן לאדזש צו דער פרעמיערפ פון מײן קאםפדיע אין ,קריזיס״. איך האב פארבראכט אין לאדזש צװײ טעג, און איך האב דארט איבערגעלעבט אנגענעמע און פײנלעכע שעהן. צו די אנגענעמע געהערן די געצײלטע שעהן סון דער פרעמיערע, װי אויך יצנע שעהן, װען איך האב פארבראכט מיט א. מארעײסקין אין א פרײנטלעכן אינטימען שמועס. צו די פײנלעכע - געהערט די גאנצע צײט. עם איז באמת פײנלעך געװען צוצוזען די העראי• שע אנשטרענגונגען סון דער טרופע .פאקט״ צװישן די שטײנערנע פיר װענט סון לאדזשער קריזיסדיקן, שטרײקענדיקן, יאושדיקן אינדיפערענטיזם. און א דירעקציע האט דער ,פאקט״ געהאט! די אמתדיקע דאן-קישאטס אין די הענט פון די אמתדיקע םאנ טשא׳פאנטשאס, בעת די לעצטע זענען די באלעבאטים. פון דער אלגפמיינער געדריקטער שטימונג איז געקומען צו שטילע קעגנזײטיקע אומצופרידנקײטן, צו טענות, װעלכע פארסמען די לופט, װײל זײ װערן געשטיקט אין זיך. עם איז אויסגעקומען צו ארבעטן אין אזא אטמאספער, אז שטילערהייט האב איך געװונטשן דער טרופע, זי זאל װאס גיכער זיך צע• פאלן, אבי מפנטשן זאלן אויפהערן צו פײניקן זיך אלײן און איינפ די אנדערע. ביי אזעלכע ארבעטס׳באדינגונגען איז עס א. סאדעװסקין געלונגען דורכצופירן די פרעמיעדע פון ,קריזיס״ און דורכפירן זי מיט אן אמתן מאראלישן דערפאלג. אבער, זעענדיק מײן געדריקטע שטימונג שוין אויף מארגן, נאך דער פרעמיערע, האט א. מארעװסקי םיר אלץ חישד געװען, אז איך בין מיט עפעס אין דער אויפפירונג נישט צופרידן. עס איז אים נישט אײנגעםאלן, אז מײן שטימונג נפמט זיך פון דפר לאגפ פון ,פאקט״ — פון בעסטן ײדישן אקטיארן-טעאטער אין פוילן.... מיט אט דער געדריקטער שט־מונג, אבער, גלײכצייטיק׳ מיט אמתער דאנקבארקײט צו מארעײסקין פאר זײן געלונגענער ארבעט פון מײנעטװעגן ־ האב איך פארלאזט לאדזש, ארום 3 דעם זײגער בײ דער נאכט, באגלײט דורך אברהם מא• רפװסקי ביז צו דער באן. פארדינט עפעם אברהם מארעװסקי, אז איך זאל אים אפדינען אין דער עפנטלעכקייט מיט שװאדצער אומדאנקבארקײט י װייזט אוים, אז ס׳איז עפעם אזוינס געשען, װארום פר האט זיך דערפילט פון מיר באליידיקט. און געשען איז אט װאסז די ,ליט בלעםער״ האבן זיך געװענדט צו מיר נאך א אינטערװיו. איך האב געדארפט ענטפערן אויף אײניקע פראנן. איז — בל־זמן עם האט זיך געהאנדלט װעגן סעארעטישע פראגן פון דראמאטיק — איז עס געגאנגען כשורה. איך בין געװען אין טאן און נישט געמאכט קײן פאזע. אבפר אט איז מיר געשטעלט געװארן די פראגע װעגן מיין אײנדרוק, ײאס איך האב ארויםגעטראגן פון דער לאדזשפר פרעמיפרע. — דא איז מיר אנטקעננגעקוםען מײן פײנלעכער אײנדרוק פון די לאדזשער ארבעטס׳באדינגונגען פון ,פאקט״, באטש נעם און צעװײן זיך. איך האב אבעי■ מאמענטאיי דערפילט, אז איך דארף רעדן פאר דער עפנסלעכקײט. און די עפנטלעכקײט איז גארנישט מחויב צו װיםן, בײ װעלכע באד נגונגען דער ,םאקט״ גײט אן מיט זײן ארבעט אין לאדזש. און אט דער קניפ אין באק, אז די בלוט זאל שטײן פאר דער עפנטלעכקײט איז נישט קיין נײעם בײ אונזערע באדיננונגען. איך האב מאמפנ• טאל זיך געשטעלט אין א פאזע, װאס איז דער פולער היפוך