Literarishe bleter · 1933-05-05 · 18 (5.5.1933) · p. Seite 292

ליטערארישע בלעטער נומ. 18 ׳־469) ײט 292 איך םיז צום םירשט דעם לייב״צןןל פירן, איך טוז םיך ם*- דעם קהל םיען, ל>ןז >>ם ־־ איך םיז םין ראנען ציען. דער טויט, װאס האט געהויבן אײן פלינל, געהויבן א צװײטן, זיך געגרײט צום יטאנץ, האט גענזמען דעם פרנם אינ־ טערן ארעם אין זיך צעזיננען: קים, פ־נם, קום צים טאנץ נעשװינד, זיך דרײען, װי א װירבל״װינם, ד• ביםט אין ר-ײען נאנץ^רע-םא-ן געטאן דעם קהל נוט בעװארן, אין זיך נ-וים ^םםון א־ן טאש נעדרײט. ד-ום טאנצן םיר אצינד באצװײט. די טידט טיט אדיעם זיך צעשײדן — -עדעד -״ך נאך א-עם־ם-ך קען קײנעד םײדן דער מויט האט זיך געדריים מיטן פרנם, פארװישט די טריט פון די פליגל, די יידן־הארף האט באגלײט, די פידל האט אונטערגעכאפט, און קײן קלעזמער איז נישט געװען צי זעען. בלויז בערד, הענט און פינגער. א געהעננל פינגער האט געצי־ טערט איבער די זאיטן זיך געטראגן מ־ט אזא שנעלקייט, מיט אזא אירפעט, אז מען האט שוין קיין פינגער אויך נישט געזען. די דינסטע זאיט האט אויםנעהויכט דעם אטעם, זיך געעקט. דער טויט האט זיך געטראגן אלײן, א פליגל ארויף, א סליגל אראפ, געשפונען זײן קלאג־ליד און זיך פארנײגט פארן קור־, פירשט: $ ליבער ק—םידשט, םעכטיקעד האר< ד״ן שםעדק איז *לבאקאנט ־־ םירװאד. דאך קים םיט םיר אין קײן שרעק, איך בין דעם לעבנם לעצטע־ עק. אץ בין דעם אלע־העכםטנם העדשעדס קנעםט, דאם ע- באםעלם איז אויך םאד םידשט, דעבם! דער קורפירשט האט זיך אויפגעשטעלט. נאך אים ױםילמאן נאך אים-די לייב-װאך. דער זאל האט אויפגעציטערמ פון הא נט געשלאנ, פון שװערדן און שפארן געקלימפער, פון רופן און שאלן - בראװא, רויזלין: - בראװא, ספילומיב! - בראװא! פישל, װאם האט זיך קוים געהאלטן אויף די פיס, האם זיך פון די געשרײען אינגאנצן אויםגעניכטערם. ער האט זיך גערוקט טיפער אין אלקער ארײן, געזוכט אן ארויסנאננ, געװאלט אװעק פון בצלאסערס הויז. ער האט אן עפן געטאן א זײמיקע טיר אין דער הויכער לײב איז אים אנטקעגן געקוםען: - װוהין, פישל? װוהין? פישל האט נישט געענטפערט. בײדע היאבן זיך אנגעקוקט, זיך אײננעהערט, װי איבער דער טיר ציטערן פין די געשרייען די װענט, ציטערן די פענם• טער, בײדע האבן טרויעריק געשמײכלט, זיך פארשטאנען, אז דאס אלץ איז שיים, װאם קומט און פארשװינדט, ס׳לעבן איז נישט פארשװענדעריש. ניט עם אײנעם די װעלט, גיט עם נישט יענע-װעלט. די אייביקייט אבער איז זײערם - לייבם, פישלם. לייב האט ארויפגעלייגט אויף פישלען א האנט< - בלײיב מ־ט מיר, פישל. - װו? הי אין רעגענםבורג? אין אשכנז? ן לײב אױ אפגעגאנגען מיט פישלען עטלעכע טריט. ער אי געבליבן שטײן בײ דער טרעפ און האט זיך צערעדט, אז עי טראכט גארנישט צו בלײבן אין רעגענסבורג. פאר לײבן איז ״אשכנז׳ יפיל מער, װי די שטעט ארום בײדע זײטן רײן. פאר אים איז אשכנז - װעלשן-לאנד, צרפת, אפילו םטאמםל - אומע• טום װו מען רעדט יידיש. ער, לייב, האט דעם ״שמואל-בוך׳, האט ״א בר בוכבא-שפיל׳, האלט ביים פארנדיקן ״א גירוש-שפאניע. שפיל״. װי פ־של זעט, לאזט זיך לײב אין װעג אריין מיט נישט קײן לײדיקע הענט. און יאויב מען װעט דארפן א שפיל-װײב - איז דא װענעדיק, איז דא מאנטוא, איז דא רוים. װאם איז רויז• לין איין פארגלײך מיט איױעלשער שפילווײב? װי פישל דערהערט .־ויזעס נאמען האט זײן שמאלער גוף אויפגעציטערט, ם׳פנים האט זיך פייינלעך א קרוםי געטאן, לײב און ער, פישל? דער קיניגלעכער הויף איז אים נישט אנגעגאנ• גען, װאס אים קורפירשט, װאס אים ריםער, װען איםרויער, א טיפער טרויער, האט אין אים געבלעזלט, האט אין אים געברענט, װי דינע, גאר דינע פלײטיכער? פישל האט געדיטן, װאס רויזע גײט אװעק.' דער װײן, װאם האט צעבלאזן דעם םרויער, האט אויך גענומען װעקן פארשלאפענע בוחות,' וואס האבן זיך צעגאיסן אין אים, װי א געװיטער, מיטגעריםן יעדע מחיצה. פישל היאט געטרונקען און געװארט, געװארט אויף א נס. אט איז רויזע. זי האט זיך געבעטן ביי אים. דער שטאלצנגײעי מיטן פייקלער האבן זיך געבעטן בײ אים, געטענהט, אז נאך א שלוק און ער, פישל, װעט פאלן פון די פים, װעט די פראגער לצים פארשעמען און אימגליקלעך מאכן. אויב אזוי, אויב מען בעט זיך ביי אים, װעט פישל זיך אנטקעגן שטעלן, װעט פאדערן, אז רויוע — - ײאם װעט ער פאדערן? די װערטער, װאס האבן זיך געהויבן אין האלז ארײן, זענען אויפן װעג אויסגעלאפו. אט נעמט אים רויזע פאר אײן האנט, פאר דער צװײטער - ״פישעלע, פישלכן מײן פרנס, מײן לץ, מײן נביא, קום מען װארט אוין^ אונז. הערסט דעם מתים־ט^נץ־ניגון?' ער האט זיך אויפגעשטעל׳ם, זיך צעװאקלט. דאס האט אנגעהאלטן א וױיל. באלד האבן פישלם םויל־װינקלען זיך אומבאהאלפן צעשמײכלט און פון הינטער די װײסע קרימלעכע צײן האט ײך געקײקלט א שטילער טרויער: איך קען נישכ טאנצן, איך בץ קײן -1ץ, אין םזרה, ר-זע, גײט אײף דע־ קץ, דעק *ין םיר, ה• אשה, אומ־ײן ל״ב, ה>>ב נ-קמ צ• םץ םימ זא א״ן ד-ב• רויזע האט אים ארומגעכאפט. זי איז נעשמאנען מיט אים הארץ צו הארץ און אים געלאכט אין פנים ארײן: מיט זא א ־ײב האסם ניקס צי טאן? כיסט קײן נב־א ביכם א-ן האן• די -יסט םיל ש״נע ד״בע- ק—נ;, אץ םיט *יע, ־א־״שע־, דייםטו יינן, דריס טאנץ ט־ט םי-, די לאננע בא-ו- רויזע האט אים א צי געטאן צי דער טיר. ער האט קיין װארט נישט אויכגערעדט און איו נאכגעגאנגען. בלויז די אויגן, פישלם אויגן האבן געקוקט אזוי, אז איבער רויזעם לײב האבן זיך גע• נימען מראגן קאלטע וױנטלעך. דער אלקער האט זיך געעפנט. אין װייסע, זײדענע סוױועס איז רויזע געבליבן שטײן אויף דער שװעל. אלע האבן פארגעסן, אז די ײדן־הארף װיינמ, געמיינט, אז דאס שפינט דער טויט זיין קיאג־ליד. רויזע האט פאמעלעך נענומען הײבן די הענט און פון דיי לויזע םוױועס זיע־ נען געװארן פליגל, פארשפיצטע פליגל, זי האט זיך געטראגן איבערן זאל, וױ א פלעדער־מויז. און אינם אויסגעצויגענעס פנים, אן םראה, האבן די אויגן, שװארצע, אויסגעלאשענע קוילן, גע• זוכט, גענישטערט, דער פרנס האט זיך באװייזן. דער טויט, א פליגל ארויף, א פליגל אראפ, האט זיך א לאז געטאן נאכן פ-נס, און אין זאל איז געװארך װינטיק. רויזע איז נישט געװען זיכער אויב זי יאגט זיך נאך פישלען. ם׳בערדל שװארץ, פעך שזוארץ. די אויגן, 'װי בײ איגזלן. די ליפן רויט. און אין גאנצן אזא שװארצע גריים, אזא ״שװארצע באשריגעגיש׳. ניין, ס׳איו נישט פישל. ס׳איז לעמלין, לעמלין זאקסע, דער קירפירשט האט א קוק געטאן אויף זאקםען, דערנאך אויפן לץ, און ער האט זיך צעל״אכט. דער גאנצער זאל האט מיטגעלאכט, אנגעקװאלן,' װאם לעמלין ציטערט מער איבער די אנגעשטאפטע יטאשן ^יובלאטיאציע״ װי איבער זײן אײגן לעבן, דרײט זיך מיט א ציטעײ אין אלע גלי־ דער, םײדט קונציק אויס דעם טײט. די גזלנישע אויגן האבן זיך געפלעמלט, געשפריצט פונקען. אט, אט אין די פלעמלעך װעלן אפזענגען בײם טויט די פיליגל.' - בראװא: - האט זיך א ריטעי צעשריען. - ביאװא, װאגאנט! דער טויט מיט צעשפרײטע פליגל, האט ארײנגעשטופט דעם פרנס אין א װינקל. דער פרנם, װאס האט זייך געדרײט אינם װינקל, װי אין א שטייג, זיך געװאלט באפרייען, האט זיך צע־ בײזערט: . -אס זאל מיר טא;ץ אץ דױע- צ״ם, איך כין ציט טאנצן נישט בא—ט, רע־ מסח- שטײט סיר פא- ד• ט—ן,