Literarishe bleter · 1933-05-05 · 18 (5.5.1933) · p. Seite 287

זײט 287 -עערארישע ־בלעטער נומ. 18 (469) ד פדן גחדם שטויף גענוג, האט ער זיך אנטשולדיקט, האט מען אים עשעס געשיקט, װאס ער האט געדארפט, האט ער םפיר׳טובה געװען. די צװײ הויפט׳מדות, םארזיכטיקײט און זאכלעכקײט, האבן ארויסגעשײנט פון זיין האנטשריפט גופא. אין די לעצטע פאר יאר, פארשטײט זיך, הןןט מען געקאנט האבן סענות פאר זײנע ארויסטרעטונגען אנטקעגן דעם ײדישיזם אץ ײװא, םאר זײן װעלן דעהעברעיזירן די ײדישע שפראך ביז צו אן אבסורד. אט דעד סאנאטיזם בײ א מענטשן, װאס איז געװען די גאנצע צײט ארײנגעטאן אין שםודיום פון דעם םפרים׳ײריש, האט זיך מיר געדוכט, אױ נישט קײן אויפריכ־ טיקער. איך האב אים געהאלטן אין דעם פרט פאר אײנעם םון די אנוסים. האט מען אים דאך אלעמאל געהאלטן אין פארמסרן און קריטיקירן פאר זײן פאלקסטימלעכן ײדיש און פאר זײן װעלן ,פארשמירן׳ זײן ,שרעקלעכע״ פארגאנגענהײפ־ און דא, אײגנטלעך, ליגט די גאנצע טראגעדיע... פון װאס שטיף איז געשסארבן װײם איך נישט, און עס מאכט מיר נישט אײס צי עס װעט זיך אפויסװייזן, אז ער איז געשטארבן פון הארצשלאק אדער אפאפלעקםיע. בײ מיר איז קײן שום ספק נישט, אז א סך בײטראגן צו זײן טויט האט דער נ ע ר ו ו ן־צ ו ז א ם ע נ ב ר ו ך, װאס דער גײסטיקער קאנפליקט בײ אים האט ארויםגערופן. א היפשער פאקשאר איז מסתמא געװען זײן איבעראדבעטן זיך, דאס נישט קאנען גובר זײן די טרײבקראפט אין אים צו שאפן, אבער אז מען דארף ארבעטן פאר פיר און דערצו נאך זיך ראנגלען מיט טראדיציעס און געפילן, װאם קאנען נישט אויסגעצאלט װערן דורך א פאליטישן דעקרעט; און זיך האלטן אין פאר־ ענטפערן אויף באשולדיקונגען, װאם האבן נישט קײן האפט אין זיך דארפן אמפערן מיט אזעלכע, װאס דערגרייכן נישט זײנט אקםלען, — ואחרי ככלות הבל נישט האבן די מעגלעכקײט ארויםצופארן קיין אויסלאנד. כדי צי באקומען דעם מאטעריאל אין װאס ער האט זיך גענייטיקט, און סיזן ןןנקומען צו די טובות פון מענסשן אזש אין אמעריקע בנוגע מאטעריאלן אין דײטשלאנד מחמת קײן געלט פון רוסלאנד קײן דײטשלאנד טאר מען דאך נישט ארויסשיקן — אז מען מוז דורכמאכן אט דאס אלץ אויף א צולאג װאס מען איז שוין איבערגעקומען אין די םאר־רעװאלוציע טעג, איז נאר א װונדער, אז מען קאן זיך נאך דערשלעפן צום 53׳טן יאר. אין דעם פריצײטיקן טויט פון נחום שטיף האט די נײערע ײדישע קולטור, אין םפעציעל די פילאלאגיע, געליטן א שרעק׳ לעכן קלאם, װארום עס איז נישטא אין רוסלאנד קײן שום םארשער, װאס זאל האבן דעמזעלביקן שװונג, שוין נישט רעדנ־ דיק פון די םפעציעלע פעיקײטן זײנע. עם װערט טרויעריק אויםן הארצן װען מען דערמאנט זיך וױ דער זײל פון דער ײדישער פילאלאגיע אין װײם׳רוסלאנד, מרדכי װײנגער, איז אװעקגעריםן געװארן אין זײן 39׳טן יאר און װי דער צװײטער זײל פון קולטור־בנין איז אװעקגעפאלן אין העכטן שאפן. בכלל האט די ײדישע פילאלאניע און פאלקלאריסטיק געהאט א בי־ טעזין מזל דערמיט, װאס אירע אײדלםטע גײסטער זענען אײם׳ געדיסן געװארן אזוי יינג. מאנש איז געשטארבן צו 52 יאר; מרדכי פריטץ קויםמאן איז שון דער װעלט געגאנגען אין די םריע 30 ער; באראכןןװ צו 36, װײגגער צו 39 און איצט שטיף צו 53. ■סח, *•ריל 1933?ראמ. זז)• זז• דז>נגז*ק / קעמברידזש אויפן פדישן ייס איך האב נחום שטיפן קײנמאל נישט געזען און איך האב נאר א באגריף פון זײן אויסזען אדאנק רײזענס 'לעקםיקאן״. איך האב איך אים קוים געקאנט אנרופן פרײנט, און ער מיך האט מסתמא נישם געטארט באטראכטן פאר א פרײנט, װען ער װאלט עס געװאלט. אבער די ידיעה פון זײן טויט האס מיך שטארק אויפגע ודערס, ריכטיק װי װען איך הער, אז א נאענטער קרוב איז געשטארבן. . שסיפט פארדינסטן פאר דער יידישער סילאלאגיע און ליטעראטור־פארשונג דארפן נאך ערשט ריכטיק אפגעשאצט װערן. איך האלט אים פאר דעם בעסטן קענער פון ײדיש, פאר דעם װיסנשאפטלעכסטן םארשער פץ אלט׳ײדישע טעקסטן און פאר א זעלטענעט םטיליםם און בקי פון יידישער דיקציע. עס זענען פאראן ײדישע שרײבער, װאס שרייבן א זאפטיקן ײדיש, און פונדעסטװעגן װו׳נישט׳איז װערן זײ געשטרויכלט מיט א דײטש־ מערישן װארט אדער א דורכויס פרעמדער פראזע. שטיף האט נעהאט דעם אמתן קערנדיקן, און אין דערזעלביקער צײט, חגעװדיקן אויסדרוק, און הגם נישט אלעמאל האט מען געקאנט מסכים זײן מיט זיינע דראםטישע פארמעלען, מיט זײן נישט׳ בײגעװדיקייט זצ. ב. זײן נישט צולאזן פאר קײן פאל נישט דעם סוםיקס ,באר״ אדער זײן קעגנערשאפט צו דער כמות פדאפאזיציע ״פון׳), האט ער דאך פארטראטן דעם ריכטיקן שטאנדפונקמ און איז כםדר געװען אויף דער װאך אין זײן זשורנאל ״די ײדישע שפראך׳, װאס איז שפעטער, מסתמא אונטערן דרוק פון דעם אגרעסיװן פראגראם בכלל א־ן יענע קײיזן, פארביטן געװארן אויף דעם מיליטעריסטישן ״אויפן שפראכנפראנס׳ — כםדר אויף דער װאך אנטקעגן רוסיםיציזמען און אנדערע בארבאריזמען אין דער ײדישער פרעםע אין סאװעט׳ ײסלאנד. שטיף איז געווען א קולטור׳קראפט אץ פולן זינען פון ײארט. װיפל ענערגיע, װיפל טרייבקראפט, װיםל אויסדויער עם האט געשטעקט אין דעם, לויטן אנזען, םאגערן מענטש. עס איז א ספק, צי עס װאלט איצט געװען א ײדישער װיםנשאפטלעכער אינסםיסוט, װען אט דער ״בעל דמױן״, װי ער האט זיך פםײ• דאניש גערופן, װאלט נישט געמאנט און געםאדערט, געמונטערט און דערמוטיקט, געשטראפם און געװעקט יענע פרײנט און חברים זײנע, װאם האבן זיך שוין אנגעהײבן מיאש זײן פון אײספירן דעם געדאנק. ער איז געװען דער נערװום װיװענדי פון דער גרופע םײ אין בערלין, םײ אין װילנע און סײ אין קיעײ אין אפילו אין מינסק. מיט װאס פאר אן ערנססקייט, התמדה און התפעלות ער האט זיך גענומען דערלײדיקן דעם פארשסארבענעם װײננערס דיאלעקסאלאגישע ארבעטן, נישט װיסנדיק, אז ער װעט אים קײן םך נישט איבערלעבן. עם װאלט געװען צו באלעבאטיש קאנװענציאנעל צו שאפן דעס אײנדרוק, אז שסיף איז געװען דורכוים באליבט בײ אלעמען און האט נישט געהאט קיץ חסרונות. נישט אײן מאל איז םיר אויסגעקומען צו לײענען אין הערן םון זײן שטרענגקײט אין םארביסנקייט און אויך קריגערישקײט. טאקע דערםאר, װען איך האב באקומען פץ אים דעם ערשטן בדױו בשײכות מיט נוײן ארסיקל אין די ,שריםטן״ פון ײװא, איז מיר געװען אײפפאליק דער באשײדענער און צוגעלאזענער טאן. די אײרא׳ פעישע קולטיװירטקײט איז געװען בולט אין זײן יעדן בריװ. האט ער עפעס םארזען, אדער האס ער נישט געענטפערט גיך