Literarishe bleter · 1933-05-05 · 18 (5.5.1933) · p. Seite 286

ליטערארישע בלעטער נומ. 18 (469) זײט 286 פאראן זיכערס אין ארץ-ישראל - עס איז בלויז 8 פעסטער און קאנצענטרירטער וױלן״ װאם גײט אייסנעהאלםן אין אײן ריכטונג, פאראן איז די שטרעבונג: םאביאלע און קולט־רעלע אויטאנאמיע. דאס איז דאס זיכערע," דער פארםעגן פון ציוניזם. דאם איבעריקע איז, גענומען אין פערס• פעקטיװ פון צײט און װעלט-פארהעלטענישן, לנמרי נישט זיכער און נישט פעסט. אבער װען אפילו דער ציוניםטישער אידעאל זאל מקוים װערן און שטיין זיכער און פעסט װי נאר מעגלעך איז, איז דאך אבער דער ציוניזם נישט קײן ענטפער״ אויף דער םראגע ווי אזוי אײנצוארדענען אװעלט מיט יידן. עם חעט זיך איצט נישט געפינען קײן נאיװער, װאס זאל מיינען, אז דער ציונ־זם קען דעקן די יידן-פראבלעם. װע״ן אפילו די עסיגראציע קײן ארץ-ישראל זאל גײן מיט די גרעסטע טעמפן, איז דאך נאיװ צו מײנען, אז די געדיכטע ײדישע ישובים זאלן איבע״ר• װאנדערן קײן פאלעסטינע. במילא בלײבט דאך די ײדן-פראגע אויף איר איט. לאמי״ר זאגן, אז ײדן זענען פעיק אויפצובויען א פאלעם■ טינע, אבער צי איז פאלעסטינע פעיק אויפצובויען דאם יידישע פאלק ״ אין דעם גלויבט איצט קײנער נישט. די ציוני״סטן זעגען באװוסטזיניק כבטל די אלגעמײנע פראבלעם צוליב דעם טײל. דאס גאנצע ײדישע פאלק לעבט איצט בלויז מיט דעם געדאנק 'אויפצובויען פאלעםטינע. דאס איז לויט דער צױניםטי־ שער קאנצעפציע זײן אײן און אײנציקע אויפגאבע און מער נישם. ערשטנס - ״ג ײ ע ן ד א ך ײ ד ן א ו נ ט ע ר׳* ם ײ װ י, איז װאס עם לאזט זיך ראטעװ״ען מוז מען ראטעװען. די װײטערדיקע מדרבה םון פסיכישער אנשטאלמונג איו - .ײדן מוזן דאך אונ• טערנײן אומעטום׳. טא לאםיר גיכער, שטארקער, בויען דעם ציוניזם, כל זסן עס איז נאך דא מיט װאם און מיט װעמען. די לעצטע מדרגה אין דער א״ײנשטעלונג״ איז: ״היות װי בדי צו בויען דעם ציוניזם, איז נויטיק אן אונטערגאנג-פראצעס אומעטום אנדערשװו, ״טא זאלן שוין ײדן אונטערגײן גייכער, כדי זײ זאלן דעם ציוניזם״ בויען גיכער. און זיכער מוז סען דעם ציוניזם בויען, װ״ל װער װײס, װאס מארגן װעט זײןז... אין דער מענטשלעכער פםיכיק טרעפט זיך גאנץ אפט, אז דער מ י ט ל װערט א צ װ ע ק. ציוניזם איז לכתחילה געװען פאר ײדן, איצט זענען יידן פאי־ דעם ציוניזם. איבעריקס איז נישםא װאם צו זשאלעװען אט דאם, װאס עס רופט זיך ,ײדיש םאלק׳", װי״יל, בסך הכל איז דאס אזוי שלעכט, נישט םימפאטיש - עס איז בכלל א חרפה און״ נישט קיין פאלק. דער צױניזם דארף אט דאם איבערגעפירט פאלק איבערשמעלצן אויף א נייעם. צי האט דער ציוניזם טאקע עפעס דערגרייכט אויף אט דעם פראנטז אויף דער פראגע װאלט מען געקענט ענטפערן, װען מיר״װאלטן פאר זיך געהאט א װאסערע עס איז אביעקטױוע אויספארשונג װעגן דעם דור, װאס אי״ז שוין אויםגעװאקסן אין גײםט 'און א־ן א אטמאםפער םון "ציוניזם, ד׳ה װעגן דער יוגנט, װאס איז געבוירן און דערצויגן געװארן אין ארץ־ישראל אין העברעיש און אין ציוניזם. מיר האבן אזא אפהאנדלונג נישט געזען. אבער סימפטאמאטיש איז דאס, װאס די יידישע פועסע, װאם איז אזוי גיריק״נאך גוטע נײעס פון ארץ־ישראל, װאס צע־ קליגנט יעטװעדע קלייניקייט פון דארטן, - אט די פרעסע דער־ צײלם אונז כמעט קײנםאל נישט װעגן דעם ױנגן דור, װעגן זײן גײםטיקער העכערקײט א״ון בעסערקײט פון דער גלותדיקער יוגנט. דער דור, װאס איז שוין אינגאנצן געװאקסן און דערצויגן גע• װארן סריי פון מאראלישן און קולטורעלן גלות, דער דור, װאס אי״ז דאך דער זאמען פון דעם ״נײעם אויסגעלײזטן פאלק׳, האט דאך ג״עמוזט געבן באג־יסטערונג און פאקטישן שטאף די פילצא• לי״קע צײטונגס־קארעספאנדענטן, װאם אינפארמירן אונז - גלות■ מענטשן - װעגן״אלדאס גוטס פון ארץ-ישראל. און דװקא דא, װעגן דעם איז עפעס ״שטיל אין די צײטונגען, אין דער צאל• רײכער ציוניסטישער פרעסע. צױישן די נעמען פון די טוער אין ארץ-ישראל, פון די ײנגערע טוער באנעגענען מיר אויך אוים• שליסלעך אימיגראנטן, געװעזענע גלות-מענטשן. צי קען עס זײן א גוטער סימן םאר די אויפטוען פון ציוניזם אויפן פראנם פון גײםטיקער און קולטורעלער איבעראנדערשונג פון ײדישן״סאלקז (סוף קוםט) געפינען קײן פאםיקע םארםולע פאר א פאלק, װאם איז געאגרא- םיש פארשפרייט איבער״די גרענעצן פון ״מלוכות. מען האט בא־ דארפט זײן .בירגער׳, און ם׳איז אוממעגלעך געװען צו געפינען די געהעריקע מעגלעכקײט םאר אן ארגאניזאציע פון א פאלק, װאס באשטײט םון בירגער םון םארשידענע מלוכות. נאך ערגער אי״ז געװען די םיטואציע פאר דער אידעע אין צײטן פון פאלי• טישע רעאקציעס. דעמאלםט האט געפעלט דער עצם גלויבן אין דער מעגלעכקײם אײנצולעבן ז״יך, צו עקזיםטירן מענטשיש אויף דער װעלט. די רעאקציע-כװאליעם זענען געװען אזוינע אפטע און האבן נישט דערלאזט אויםצוקריסטאליזירן זיך דעפ געדאנק װעגן א״ג א נ צ ן לעבן ״פין א צ ע ג ל י ד ע ר ט ן םאלק. פארקערט פלעגט יעטװעדע רעאקציע-כװאליע אונטערהאקן די פסיכאלאגישע שװאכע װארצלען פון נאך נישט צעװיקלטער אידעע, ברענגען יאוש און טרײבן די מוחי״ת צום צװײטן עקסטרעם - אנטלויפן פון דער וז^לם, זיך קאנצענטרירן. דא איז דער םקור פון מאדעינעם צױ• ניזם. אפילו כראנאלאגיש פאלן דאך, װי באקאנט צונויף, די אויפ■ ששײגונגען פון צ״יוניזם םיט זינקונגען סין ײדישן לעבן אין דער װעלם. אויך אין איצטיקן כאמעגט שטייען מיר בײ אזא בילד. און עס איז קײן װונדער נישט, װאם דער צײניזם זעט אײס אין ה יי נ ט י ק ן טאג װי ער װאלט ״גובר געװען זיין אנטיפאדישן געדאנק. אבער עם װאלט געװען גאנץ נאױו אנצונעמען דאם איצ■ טיקע״ פאר ענד״גילטיקן. עס זענען״דאך נישטא״קײן גא• ראנטיעס דערפאר, אז דאס איצכיקע זאל זיך ״נישט בייםן. פאר■ קערט איז קלאר. דאכט ז״יך, פאר יעדערן, אז די הײנטיקע סי■ טואציע אויף דער װעלט מוז זיך בײטן, זי איז צו פיל אנגע• שטרענגט, צו פיל אײנגעהאלטן מיט געװאלט, זי זאל זיך נישט בייטן. און במילא װעט זיך אויך מוזן בייטן די סי״טואציע אויף דער ײדישער נאס. און עס װעט זיך אויך מוזן בײטן די פאר• העלטעניש צװישן בײדע אידעעס װעגן ײדישן פאלק : ט ע ר י- ט א ו י ע אדער װ ע ל ט, צ י ו נ י ז ם אדער װעלט-פאליטיק. אמ״ת בײ דעם היינטיקן טאג איז דאס ײדישע לעבן עקאנאמיש, פא׳יטיש און קולטורעל אויף דער גיאנצער װעלט געפאלן און געדריקט. אמת, אז דער צױניזם איז איצטער פאקטיש און פסי• כאלאגיש געשטיגן. אבער דערפון איז נאך לגמרי נישט געדרונ• גען,"אז די היסטארישע פערספעקטיװן פון ײדישן פאלק גײען און דארפן גײן אין דער ריכטונג פון ציוניזם. די הײנטיקע גוטע סיטואציע אין ציוניזם איז לגמרי נישט קיין ארגאנישע. די עקאנאמיק האלט זיך גוט נישט אזוי אויף דעם פאזיטיװן באלאנס א״ויםן ארט, װיפל אויף דער שװערער לאגע פון יידן אין דער װעלט. מענטשן קומען און ברענגען אהער קאפיטאלן, װאס מען איז מיט זײ נישט זיכער אנדערשװו. בויט מען הײזער, פלאנצט מען פרדסים, איז פאראן ארבעט, באװעגונג. דאס איז אבער אלץ ארײנגעבראכטע, אימפארטירטע מיטלען. מיט ״די אײגענע כוחות קען זיך פאלעסטינע לגמרי נישט האלטן. נישט ארץ-ישראל איז אן אויסנאם פין װעלט-קריזים, םארקערט אין דער ״פי־אספעריטי׳ אין ארץ-ישראל א דירעקטער רעזולטאט פון דעם יידישן װעלט-קריזים. און עס איז נישטא לגמרי קײן זיכערקייט, אז די ארײנגעפירטע קאפ־טאלן װעלן געב״ן די געהעריקע םרוכט. דער גאנצער װוילשטאנד אין פאלעסטינע האלט זיך בלױז אויף דעם םאראנצן-עקספארט, װאס גיט גוטע דיװידענדן. אבער װו איז די זיכערקײט, אז' מיט מאראנצן װעט זיך נישט אי״בער- חזרן דער זעלביקער דורכפאל, װאס אמאל מיט װײנטרויבןז אמת, דא איו דער מארק א גרעסערער, די ״פרוכט קענען לענגער אויסגעהאלטן װערן און װײטער טראנםפארטירט װערן, אבער עס קען דאך זײן גענוג אײן יאר געשטערטער עקספארט צוליב םלחמה״, גרענעץ־אפצאלן, קאנקורענץ פון אנדערע פראידוציר־לענ דער, <װאס האב״ן װאלװעלערע ערד, װאסער, מיסט, ארבעט וכדומה,) און דער גאנצער װוילשטאנד זאל װערן צונישט. װײטער - די פאליטישע סיטואציע אין לאנד גופא איז אזא אנגעשטרענגטע או״ן מםש םאטאלע און זי האלט זיך בלויז אײף א כוח פון דרויסן. אבער די דאזיקע זיכערקײט אין דער אויסגעהאלטנקײט און פעסטקייט םון״די פאליטישע מאכט-האבער איז בײ הײנטיקן טאג נישט קײן צו גרויסע און עם װאלט געװען װײט נישט קלוג און נישט פארויכטיק צו מײנען, אז די איצטיקע פארהעלטענישן זענען שטענדי״קע.